رویترز - پریسا حافظی، ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا
مقامهای ایرانی آتشبس با امریکا و اسرائیل را یک پیروزی راهبردی میدانند، اما در عمل با اقتصادی ویران، انزوای بینالمللی، چشمانداز ضعیف برای بازسازی سریع و جمعیتی فقیرتر و خشمگینتر روبهرو هستند.
پس از هفتهها حملات آمریکا و اسرائیل، بسیاری از ایرانیان شغل خود را از دست دادهاند. قیمتها جهش پیدا کردهاند، کارخانهها، نیروگاهها، خطوط راهآهن، فرودگاهها و پلها تخریب شدهاند و روابط تجاری حیاتی با کشورهای خلیج فارس (که ممکن است برای دههها قطع بمانند) از هم گسسته است.
در حالی که رژیم اسلامی پس از اعمال کنترل بر منابع حیاتی انرژی در منطقه جسورتر به نظر میرسد، با مشکلات داخلی فزایندهای مواجه است که ممکن است در نهایت تهدیدی بزرگتر از بمبهای آمریکا یا اسرائیل برای جمهوری اسلامی باشد.
نیاز به رفع تحریمها
رویترز در گفتوگو با منابع سیاسی، صاحبان کسبوکار و تحلیلگران، تصویری از کشوری ترسیم کرده که به آستانه فروپاشی اقتصادی نزدیک شده و رهبران آن از آیندهای فقیرتر و نامطمئن نگراناند.
همواره در پسزمینه، تهدید موج جدیدی از اعتراضات سراسری وجود دارد؛ مشابه اعتراضات ژانویه که مقامها برای سرکوب آن هزاران نفر را کشتند رقمی که از تلفات ایران در جریان جنگ نیز بیشتر بوده است.
یک مقام اصلاحطلب پیشین گفت نگرانی از اینکه اقتصاد فروپاشیده موج تازهای از اعتراضات را تحریک کند، بر تمام تصمیمات دولت سایه انداخته است. یک منبع نزدیک به حاکمیت نیز اقتصاد را «پاشنه آشیل» کشور توصیف کرد.
به گفته این منبع، هر توافق صلح جامع باید شامل رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای بلوکهشده باشد؛ در غیر این صورت دولت حتی برای پرداخت حقوق کارکنان نیز با مشکل جدی مواجه خواهد شد، چه برسد به بازسازی زیرساختهای آسیبدیده. این وضعیت میتواند توانایی حکومت برای اداره کشوری ۹۰ میلیونی را زیر سؤال ببرد.
علی انصاری، استاد تاریخ دانشگاه سنتاندروز، می گوید:
«ما هنوز ابعاد کامل خسارت داخل ایران را نمیبینیم، اما با هر معیاری، این یک فاجعه برای ایران است؛ پولی وجود ندارد و زیرساختها نابود شدهاند. بستن تنگه هرمز گزینه آخر بود و انجام آن نشان میدهد که آنها مستأصل بودهاند. در میانمدت و بلندمدت، هزینه این اقدام برای ایران بسیار عظیم خواهد بود.»
آرش، صاحب یک کارخانه کوچک پوشاک در تبریز، گفت مجبور شده تولید را متوقف کند و ۱۲ کارگرش موقتاً بیکار شدهاند:
«حتی الان هم نمیدانم چه زمانی میتوانم دوباره شروع کنم. همهچیز به پایان واقعی این وضعیت بستگی دارد.»
صنایع بزرگ ایران ضربه خوردهاند
یک مقام ایرانی گفت گستره خسارت به حدی است که بزرگترین تأسیسات صنعتی موتور اقتصاد ماهها یا حتی سالها زمان برای بازسازی نیاز دارند و در صورت رفع نشدن تحریمها کشور «با فاجعه» روبهرو خواهد شد.
آسیب به کارخانهها واکنش زنجیرهای ایجاد کرده و دهها شرکت وابسته نیز فعالیت خود را متوقف کردهاند؛ موضوعی که هزاران نفر را بیکار کرده است.
حملات تأسیسات تولیدی میدان گازی پارس جنوبی که ساخت آن میلیاردها دلار هزینه داشته ـ را هدف قرار داده است. همچنین مجتمعهای اصلی پتروشیمی و کارخانههای فولاد در خوزستان و اصفهان تعطیل شدهاند و هزاران کارگر تحت تأثیر قرار گرفتهاند. مناطق صنعتی ساحل خلیج فارس نیز بهدلیل اختلال در نیروگاهها با تعطیلی مواجه شدهاند.
حتی اگر صنعت ایران احیا شود، روابط حیاتی اقتصادی آسیب دیده است. امارات متحده عربی نقش مهمی در ارتباط اقتصادی ایران با جهان داشت. یک مقام اماراتی گفت روابط ممکن است بهدلیل همسایگی در نهایت ترمیم شود، اما حملات ایران «شکاف عظیم اعتماد» ایجاد کرده که ممکن است دههها طول بکشد.
یک تاجر ایرانی مستقر در دبی نیز گفت کسبوکار صادرات و واردات خود را به عمان منتقل میکند.
افزایش نارضایتی عمومی
دولت ایران از آغاز جنگ داده اقتصادی جدیدی منتشر نکرده و برآورد دقیق وضعیت دشوار است. امید شکری، پژوهشگر دانشگاه جورج میسون، گفت اقتصاد ایران پیش از جنگ نیز بهدلیل تحریمها، تورم، کاهش ارزش پول، سوءمدیریت و کمبود انرژی تضعیف شده بود.
به گفته او، برخی برآوردها نشان میدهد جنگ میتواند اقتصاد را امسال حدود ۱۰ درصد کوچکتر کند. حتی اگر قیمت بالای نفت یا دور زدن تحریمها سودی داشته باشد، احتمالاً این سود به نهادهای وابسته به دولت میرسد نه مردم.
او افزود: «میلیونها نفر با از دست دادن شغل، کاهش درآمد یا تعطیلی کسبوکار مواجه شدهاند.»
در شهرها هنوز کمبود گسترده کالا دیده نمیشود و بازارها و بانکها فعالاند، اما قیمتها در برخی موارد حدود ۴۰ درصد افزایش یافته و مردم فقط مایحتاج ضروری میخرند. یک صاحب گالری هنری در تهران گفت کسبوکارش «عملاً مرده است».
یک منبع ارشد ایرانی گفت نشستهای سطح بالا برای اداره اقتصاد با منابع محدود برگزار شده و آتشبس میتواند فضای بیشتری برای هزینهکرد دولت فراهم کند. دولت همچنین به آوارگان جنگ کمک مالی کرده و هزینه تعمیرات فوری زیرساختها را پرداخته است.
با این حال، این منبع افزود پایان جنگ ممکن است باعث شود مردم بیش از دوران بمبارانها از عملکرد مقامها ناراضی شوند.
۵ فردی که جمهوری اسلامی را اداره میکنند
لعن و نفرین قالیباف در مراسم چهلم خامنه ای
