پارادوکس دلدادگی و دلخوری؛ روایت نسل جوان

شاید عجیب‌ترین جای این پایش، تضاد عجیبی است که در دل آدم‌ها موج می‌زند؛ از هر ۱۰۰ نفر ایرانی، ۷۶ نفر با افتخار سرشان را بالا می‌گیرند و می‌گویند «من ایرانی‌ام» اما درست در همان لحظه، ۷۵ نفرشان از یک بی‌عدالتی عمیق گلایه دارند.

«مهسا» ۲۳ ساله و طراح گرافیست با اندوه حرف می‌زند: «من عاشق این خاکم. وقتی ردیف کاشی‌کاری‌های اصفهان یا غروب تهران را می‌بینم دست و دلم می‌لرزد. هویتم اینجاست. اما وقتی می‌بینم با این همه استعداد، برای ابتدایی‌ترین حقوقم یا یک اینترنت بدون فیلتر باید بجنگم، لبه پرتگاه قرار می‌گیرم. ما خانه‌مان را دوست داریم، اما قوانین این خانه انگار ما را غریبه می‌داند. این همان طلاق عاطفی است.»

آستانه صبوری؛ خط فقر در نانوایی‌ها

روی کاغذ می‌گویند رضایت اجتماعی ۳۸درصد است اما ۶۰درصد مردم خیلی صریح به پرسش‌گران گفته‌اند: دیگر توان تحمل فشار اقتصادی بیشتر از این را نداریم. اقتصاد در کف خیابان تبدیل شده به شرایط بقا و یک اضطراب مدام.

«عمو رحیم» شاطر نانوایی در مرکز شهر این طور اعتراضش را بیان می‌کند: «قدیم‌ها مردم چند تا چند تا نان سنگک خشخاشی می‌بردند. الان خیلی‌ها را می‌بینم که حساب‌کتاب می‌کنند؛ مثلا می‌گوید شاطر، سه تا لواش کم کن، جایش دو تا تافتون بده که قیمتش فلان شود. مردم عصبانی‌اند. کافی است نان یک دقیقه دیرتر دست‌شان برسد، سریع صدای‌شان بالا می‌رود. این خشم برای نان نیست، برای جانی است که دیگر برای کسی نمانده.»

پناه گرفتن در سایه یکدیگر؛ وقتی خیاط‌ها بانک می‌شوند

آمار نشان می‌دهند اعتماد عمودی یا نگاه مردم به قول و قرارهای رسمی به پایین‌ترین حد خود رسیده است، اما مردم این شکاف را با سرمایه اجتماعی افقی پر کرده‌اند.

«مریم خانم» ۴۵ ساله که از خیاطی امرارمعاش می‌کند می‌گوید: «دولت که وام نمی‌دهد، اگر هم بدهد ضامن و سند می‌خواهد که ما نداریم. ما زن‌های محل یک صندوق خانگی درست کرده‌ایم؛ ماهانه هرکس هر چقدر بتواند می‌گذارد وسط. قرعه به نام هرکس بیفتد، گرهی از کارش باز می‌شود؛ یکی جهیزیه می‌خرد، یکی خرج دوا و درمان می‌کند. ما دیگر یاد گرفته‌ایم خودمان دست همدیگر را بگیریم، چون کسی پشت ما نیست.»

حراج زندگی برای رفتن

امروز در راهروهای دارالترجمه‌ها و سفارتخانه‌ها، دیگر فقط دانشجویان نخبه را نمی‌بینید؛ صاحبان مشاغل آزاد، تکنسین‌ها، لوله‌کش‌ها و کادر درمان هم صف کشیده‌اند.

«مغازه‌ام را جمع کردم، ابزارم را فروختم تا برای عمان اقدام کنم. فکر می‌کنی آنجا برای من فرش قرمز پهن کرده‌اند؟ نه. ولی اینجا هرچقدر سگ‌دو می‌زنم، تورم سرعتش بیشتر است. قطعه خودرویی که صبح قیمت می‌کنم، عصر تغییر می‌کند. من ترجیح می‌دهم آنجا کارگر باشم تا اینکه اینجا شرمنده زن و بچه‌ام شوم که چرا فردا همه‌چیز گران‌تر شده است.» این حرف‌های «اصغر» ۳۸ ساله و برق‌کار خودرو است که نگران آینده‌ خود و خانواده‌اش است.

آب رفتن طبقه متوسط؛ حذف کتاب، اصرار بر بقا

تورم سرسام‌آور، طبقه متوسط متعادل (کارمندان، معلمان و کارگران ماهر) را آرام‌آرام به دهک‌های پایین‌تر هل داده است. یک معلم آموزش و پرورش این طور شرایط را بازگو می‌کند: «سال‌ها بود که جمعه‌ها خانوادگی سینما می‌رفتیم و ماهی یک‌بار کتاب می‌خریدیم. الان دو سال است سینما نرفته‌ایم. سبد خرید ما خلاصه شده در مرغ، برنج و اجاره‌خانه. طبقه متوسط یعنی طبقه‌ای که به آینده فکر می‌کند، اما ما الان فقط به شام امشب و ناهار فردا فکر می‌کنیم.»

لنگرگاهی که سنگین شده است

این پیمایش، خط‌به‌خط یک هشدار است. هویت ملی (آن ۷۶درصد افتخار به ایرانی بودن) آخرین طنابی است که این جامعه را سرپا نگه داشته است؛ لنگرگاهی محکم در میان دریای پرتلاطم ناامیدی اما واقعیت کف خیابان، از نانوایی عمو رحیم تا تاکسی آقا جلال نشان می‌دهد که اگر آن ۷۰درصد متقاضی تغییر، نشانه‌ای از اصلاحات ساختاری نبینند، این لنگر هم نمی‌تواند برای همیشه بار سنگین احساس بی‌عدالتی و انسداد اقتصادی را تحمل کند. مردم ایران خاک‌شان را دوست دارند اما در دوراهی ماندن و تماشای سوختن آینده فرزندان خود، چمدان‌ها را با تلخی می‌بندند.