در همین حال، دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی، به‌ویژه صداوسیما، ترجیح داد به جای پرداختن به حملات آمریکا علیه مراکز نظامی در جنوب ایران، تمرکز خود را بر مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای بگذارد. با این حال، در بطن همین مراسم نیز نشانه‌های آشکاری از اختلاف‌ها و چنددستگی در ساختار حکومت و میان حامیان آن دیده شد.

از مراسم رسمی تشییع جنازه خامنه‌ای که در تهران برگزار شد و مقامات خارجی به آن دعوت بودند، استقبال قابل ملاحظه‌ای نشد. به‌جز نخست‌وزیران ارمنستان و پاکستان، هیچ مقام ارشد دیگری، حتی از بسیاری از دولت‌هایی که جمهوری اسلامی آنها را «دوست» و «برادر» می‌خواند، در این مراسم حضور نیافت. این وضعیت از نگاه نویسنده، بیانگر کاهش جایگاه منطقه‌ای جمهوری اسلامی است.

شماری از چهره‌های سیاسی داخلی که در سال‌های گذشته با علی خامنه‌ای اختلاف‌نظرهایی داشتند نیز یا به مراسم دعوت نشدند یا در آن حضور نیافتند. حسن روحانی و محمد خاتمی، دو رئیس‌جمهور پیشین، فرزندان اکبر هاشمی رفسنجانی و شماری از چهره‌های شناخته‌شده جریان اصلاح‌طلب در این مراسم غایب بودند.

شکاف میان مقام‌ها و چنددستگی در میان حامیان حکومت

چه در مصلای تهران و خیابان‌های پایتخت و چه در قم و مشهد، طرفداران حکومت هرجا فرصت پیدا می‌کردند علیه عباس عراقچی، مسعود پزشکیان و محمدباقر قالیباف، به‌عنوان حامیان مذاکره با آمریکا و نمایندگان جمهوری اسلامی در گفت‌وگو با مقام‌های آمریکایی، شعار سر می‌دادند. همچنین گزارش‌هایی منتشر شد که برخی از نیروهای تندرو تلاش کرده‌اند به عراقچی و پزشکیان نزدیک شوند و علیه آنها شعار بدهند.

در این مراسم، مجتبی خامنه‌ای، فرزند و جانشین احتمالی علی خامنه‌ای، بار دیگر غایب بود و همین موضوع ابهام‌ها درباره سرنوشت او و اینکه چه کسانی زمام امور را در دست دارند، افزایش داد.

اگرچه مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای برای حکومت فرصتی بود تا مشروعیت خود را به نمایش بگذارد، اما شکاف میان مقام‌های حکومت و چنددستگی در میان حامیان آن واقعیتی است که حتی شماری از مقام‌ها و کارشناسان نزدیک به حکومت نیز نسبت به آن هشدار داده‌اند.

مقام‌های آمریکایی تأکید می‌کنند که ترامپ علاقه‌ای به تشدید درگیری‌ها و ورود به یک جنگ بزرگ ندارد، اما به نظر می‌رسد همچنان ابزار دیپلماسی برای تعیین تکلیف این نزاع کارآمد نشده و معادلات میدانی نقش تعیین‌کننده‌تری پیدا کرده است. جمهوری اسلامی پس از دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه نه حاضر به پذیرش شروط ترامپ است و نه نشانه‌ای از آمادگی برای عقب‌نشینی کامل نشان می‌دهد.

این احتمال که جنگ سومی آغاز شود، کم نیست؛ به‌ویژه آنکه درون نظام، جریانی که با توافق با آمریکا مخالف است، هرچند از نظر تعداد در اقلیت به نظر می‌رسد، اما از نفوذ امنیتی و نظامی بیشتری برخوردار است. به باور نویسنده، همین جریان همچنان دسترسی گسترده‌تری به منابع مالی، قدرت و سلاح دارد و نقش پررنگ‌تری در هدایت دستگاه‌های امنیتی و سرکوب ایفا می‌کند.

از نگاه نویسنده، این احتمال نیز وجود دارد که در درون همین جریان، افرادی با استفاده از شعارهایی مانند «خونخواهی» و «انتقام»، جمهوری اسلامی را به سوی درگیری گسترده‌تر با آمریکا، اسرائیل و حتی برخی کشورهای عربی منطقه سوق دهند.

پرتاب موشک و پهپاد به کشورهایی مانند کویت، قطر و امارات ــ اگر گزارش‌های منتشرشده درباره آن درست باشد ــ یا اختلاف بر سر موضوع انسداد تنگه هرمز، بیش از آنکه به سود جمهوری اسلامی باشد، می‌تواند به زیان آن تمام شود. حتی محمدباقر قالیباف نیز هشدار داده است که بسته ماندن تنگه هرمز بیش از آنکه به سود جمهوری اسلامی باشد، به زیان آن خواهد بود. با این حال، به نظر می‌رسد در ساختار قدرت، تصمیم‌گیرانی حضور دارند که نفوذ آنان حتی از مقام‌های رسمی نیز فراتر است.

فشار اقتصادی بر مردم

در چنین شرایطی، زندگی برای مردم دشوارتر شده است. از یک سو گرانی بیداد می‌کند و از سوی دیگر بیکاری و اخراج نیروهای کار گسترش یافته است. سفره‌ها کوچک‌تر شده، درآمدها به‌شدت کاهش یافته و فشارهای روزمره بر زندگی مردم افزایش پیدا کرده است؛ از اختلال در شبکه بانکی که نزدیک به یک ماه ادامه دارد تا کمبود دارو، مالیات‌های سنگین و افزایش اجاره‌بها.

جمع‌بندی

علی خامنه‌ای را در مشهد به خاک سپردند؛ در شرایطی که جمهوری اسلامی هم‌زمان از یک سو همچنان مسیر مذاکره با آمریکا را به‌طور کامل نبسته و از سوی دیگر بار دیگر وارد چرخه درگیری نظامی شده است. خامنه‌ای سال‌ها بر شعار «نه جنگ، نه مذاکره» تأکید می‌کرد، اما شرایط امروز نشان می‌دهد جمهوری اسلامی پس از او با واقعیتی متفاوت روبه‌روست؛ واقعیتی که همزمان از تشدید فشارهای خارجی، شکاف‌های داخلی و بحران اقتصادی حکایت دارد و آینده نظام را بیش از هر زمان دیگری با ابهام روبه‌رو کرده است.

***

خبرنامه گویا: این مطلب با حفظ دیدگاه و محتوای اصلی نویسنده، صرفاً با جابه‌جایی برخی پاراگراف‌ها برای انسجام بیشتر و اعمال اصلاحات محدود نگارشی و حقوقی، توسط تحریریه خبرنامه گویا ویرایش شده است.