گزارشی بر پایه روایت شاهدان، ویدیوها و اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی درباره یکی از پرابهامترین شبهای اعتراضات دیماه
خبرنامه گویا: بر اساس گزارشی از ایرانوایر، بخشهایی از گفتوگوی منتشرشده میان جواد موگویی و عباس عراقچی درباره اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی، بار دیگر بحث بر سر آنچه برخی از آن با عنوان «سقوط مشهد» یاد میکنند را زنده کرده است. ایرانوایر با استناد به روایت چند شاهد عینی و اظهارات برخی مقامهای جمهوری اسلامی، تلاش کرده تصویری از آن دو شب و ابعاد سرکوب اعتراضات ارائه دهد.
شبی که مشهد «سقوط کرد»؛ روایت شاهدان از اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی
در روزهای پس از کشته شدن علی خامنهای، انتشار بخشی از گفتوگوی جواد موگویی با عباس عراقچی توجه بسیاری را جلب کرد. موگویی در این گفتوگو با اشاره به اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ میگوید پس از بررسیهای شخصی به این نتیجه رسیده که دونالد ترامپ درباره از دست رفتن کنترل مشهد برای چند ساعت «درست» گفته است. عراقچی در پاسخ، ضمن رد نکردن این ارزیابی، تنها میگوید: «ما به هر حال باید بپذیریم که نقاط ضعفی داشتیم.»
پس از انتشار این بخش، سخنگوی وزارت کشور ادعای «سقوط مشهد» را رد کرد و گفت هرچند درگیریها شدید بود، اما ارتباط وزارت کشور با مقامهای محلی هرگز قطع نشد. اندکی بعد نیز بخش مربوط به این اظهارات از نسخه منتشرشده مصاحبه حذف شد؛ موضوعی که به گمانهزنیها دامن زد.
ایرانوایر در گزارش خود با چهار نفر از معترضان حاضر در اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی گفتوگو کرده است. روایت این افراد از حضور جمعیتی بسیار گسترده در خیابانهای مشهد حکایت دارد؛ جمعیتی که به گفته آنان، در بخشهایی از شهر آنقدر پرشمار بود که نیروهای امنیتی امکان ورود به میان مردم را نداشتند و عمدتاً از فاصله دور از گاز اشکآور و سلاح گرم استفاده میکردند.
شاهدان میگویند در مناطقی مانند بلوار وکیلآباد، چهارراه هفتتیر، قاسمآباد و اطراف صداوسیمای مشهد، درگیریها تا نیمهشب و حتی بامداد ادامه داشت. به گفته آنان، نیروهای امنیتی از پشتبامها و نقاط مرتفع به سوی معترضان تیراندازی کردند و شمار زیادی کشته و زخمی شدند. برخی نیز از تلاش معترضان برای حمله به یک کلانتری، آتشزدن ساختمان شهرداری منطقه ۹ و درگیری در اطراف برخی مراکز حکومتی خبر دادهاند.
در عین حال، بیشتر شاهدان تأکید میکنند که معترضان سلاحی در اختیار نداشتند و برتری آنان تنها به دلیل شمار بالای جمعیت بود. یکی از شاهدان میگوید مردم «به لحاظ تعداد» بر خیابانها مسلط شده بودند، اما این به معنای در اختیار گرفتن کامل شهر یا شکست نیروهای حکومتی نبود.
شاهد دیگری میگوید پس از نیمهشب، عقبنشینی نیروهای امنیتی در برخی خیابانها این تصور را میان معترضان ایجاد کرده بود که «مشهد آزاد شده است»، هرچند این وضعیت دوام چندانی نداشت و با استقرار دوباره نیروهای سرکوب، تیراندازیها شدت گرفت.
در بخش دیگری از گزارش، مرضیه محبی، وکیل دادگستری، میگوید تنها مشهد نبود که در آن شبها با کاهش کنترل نیروهای امنیتی روبهرو شد و شهرهایی مانند نیشابور و سبزوار نیز شرایط مشابهی را تجربه کردند. او در عین حال روایت رسمی جمهوری اسلامی درباره نقش عوامل خارجی یا موساد در هدایت اعتراضات را رد کرده و تأکید میکند که معترضان عمدتاً شهروندان عادی و غیرمسلح بودند.
محبی «سقوط شهر» را وضعیتی تعریف میکند که در آن نیروهای حکومتی برای مدتی توان کنترل خیابانها را از دست میدهند. به اعتقاد او، آنچه در شامگاه ۱۸ دی در بخشهایی از مشهد رخ داد، با این تعریف همخوانی داشت؛ هرچند حکومت با استفاده گسترده از نیروی قهریه، سلاح جنگی و استقرار مجدد نیروهای امنیتی، کنترل شهر را دوباره به دست گرفت.
گزارش ایرانوایر بر پایه روایت شاهدان و ویدیوهای منتشرشده در فضای مجازی، تصویری از یکی از خونینترین شبهای اعتراضات دیماه ارائه میدهد. با این حال، به دلیل نبود آمار رسمی و دسترسی محدود به اسناد مستقل، بسیاری از جزئیات این رویدادها همچنان قابل راستیآزمایی مستقل نیست و درباره ابعاد دقیق آن اختلافنظر وجود دارد.
