شبکه دو تلویزیون آلمان (ZDF) روز ۲۳ جولای مستندی با عنوان «قدرت مخوف ملاها: چگونه ایران بر خاورمیانه مسلط میشود» پخش کرد. این مستند را گلینه عطائی، خبرنگار ایرانی-آلمانی، ساخته است که از شناختهشدهترین روزنامهنگاران آلمان به شمار میرود.
مستند میکوشد به این پرسش پاسخ دهد که جمهوری اسلامی چگونه و چرا توانسته نفوذ و قدرت خود را در خاورمیانه گسترش و تثبیت کرده و چه اهدافی را در منطقه دنبال میکند.
گلینه عطائی برای پاسخ به این پرسش، روایت خود را از لبنان آغاز میکند و نقش حزبالله را بهعنوان بازوی جمهوری اسلامی در این کشور توضیح میدهد. مستند نشان میدهد که چگونه دخالتهای جمهوری اسلامی به تشدید شکافهای مذهبی و سیاسی در لبنان انجامیده و فضایی را که زمانی بر پایه همزیستی نسبی میان گروههای مختلف شکل گرفته بود، به دشمنی، خشونت و چرخه انتقام سوق داده است.
مستند سپس به سوریه میرود و توضیح میدهد که این کشور به مسیر اصلی انتقال سلاح از جمهوری اسلامی به حزبالله لبنان تبدیل شده بود. در ادامه، به اعتراضات مردمی علیه بشار اسد پرداخته و نقش قاسم سلیمانی در حمایت از حکومت سوریه و سرکوب معترضان را بررسی میکند. همچنین به عملیات حزبالله لبنان در سوریه و تصرف برخی مناطق و کشتار بخشی از غیرنظامیان و مخالفان سنیمذهب میپردازد.
بخش بعدی مستند به عراقِ پس از سقوط صدام حسین اختصاص دارد. در این قسمت، نقش قاسم سلیمانی و سپاه پاسداران در سازماندهی و گسترش گروههای شبهنظامی وابسته به جمهوری اسلامی تشریح میشود. مستند همچنین به مقاومت بخشی از جامعه عراق در برابر نفوذ جمهوری اسلامی اشاره کرده و نشان میدهد که اعتراضها علیه دخالتهای تهران با سرکوب خشونتآمیز روبهرو شده است.
آخرین مقصد این مستند یمن است. در این بخش، به روابط رهبران حوثی با جمهوری اسلامی و آموزش و حمایت سپاه پاسداران از این گروه پرداخته میشود. مستند توضیح میدهد که چگونه حوثیها با کمک جمهوری اسلامی توانستند بخشهایی از یمن را تحت کنترل خود درآورند و از آنجا بهعنوان یکی از بازوهای منطقهای جمهوری اسلامی علیه عربستان سعودی، اسرائیل و همچنین کشتیرانی تجاری در دریای سرخ فعالیت کنند.
این مستند اطلاعات پایهای و مفیدی درباره نقش جمهوری اسلامی در تحولات و بیثباتیهای منطقه در اختیار بیننده قرار میدهد. از این رو، میتواند برای خبرنگاران، دیپلماتها، پژوهشگران و فعالان سیاسی غیرایرانی نیز منبعی مناسب برای آشنایی با سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی باشد.
بیننده با دیدن اسناد، روایتها و شواهدی که در مستند ارائه میشود، با این پرسش روبهرو میشود که چرا با وجود نزدیک به نیم قرن سیاستهای مداخلهجویانه جمهوری اسلامی در منطقه، کشورهای خاورمیانه و جامعه جهانی هیچ راهبرد بازدارنده مؤثر و پایداری برای مهار این سیاستها در پیش نگرفتهاند. این مستند همچنین این نگرانی را مطرح میکند که اگر سیاست سکوت، چشمپوشی یا مماشات با جمهوری اسلامی همچنان ادامه یابد، خاورمیانه ممکن است با شرایطی حتی وخیمتر و «خوفناکتر» از گذشته روبهرو شود. از این رو، مستند در نهایت این پرسش اساسی را پیش روی مخاطب قرار میدهد که با توجه به جنگها، ویرانیها و ناامنیهایی که جمهوری اسلامی در منطقه رقم زده است، جامعه جهانی برای مهار این سیاستها چه راهکاری باید در پیش گیرد؟
پیشنهاد میکنم این بخش را کمی مستندتر و یکدستتر بنویسید. همچنین تاریخها را به صورت «۱۳۶۱ (۱۹۸۲)» و «۱۳۹۵ (۲۰۱۶)» آوردهام تا هم برای مخاطب ایرانی و هم غیرایرانی قابل استفاده باشد.
توضیح تکمیلی
مستند در بخشی که به نقش حزبالله لبنان میپردازد، به سابقه شکلگیری این سازمان اشاره کوتاهی دارد، اما میتوانست اسناد بیشتری درباره نقش جمهوری اسلامی در تأسیس و سازماندهی آن ارائه کند. در این زمینه، اظهارات حسین دهقان، از فرماندهان پیشین سپاه پاسداران، قابل توجه است.
حسین دهقان (متولد ۱۳۳۶) در گفتوگویی با تلویزیون دولتی جمهوری اسلامی توضیح میدهد که در سال ۱۳۶۱ (۱۹۸۲)، همزمان با حمله اسرائیل به لبنان، او و چند تن دیگر از مسئولان جمهوری اسلامی مأمور شدند نیروهای شیعه لبنان را برای مقابله با اسرائیل آموزش دهند.
دهقان در این گفتوگو تصریح میکند که در همان دوره، حزبالله لبنان با ابتکار و حمایت جمهوری اسلامی ایران ایجاد شد. به گفته او، مسئولان جمهوری اسلامی برای این تشکیلات رهبر و سخنگو تعیین کردند، برای آن نشریه و رادیو راهاندازی کردند و حتی نشان (آرم) حزبالله نیز توسط سپاه پاسداران جمهوری اسلامی طراحی شد.
بخشهایی از این گفتوگو در سال ۱۳۹۵ (۲۰۱۶) از سوی تلویزیون فارسی صدای آمریکا منتشر شده است.
- ویدئوی گفتوگو
- متن این گفتوگو نیز در وبسایت «باشگاه خبرنگاران جوان»، وابسته به سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، منتشر شده است.
جنگ روایتها، از میدان نبرد تا اتاق خبر، بهرام فرخی
موضوع انشا: «اگر من رئیسجمهور شوم»، فرامرز پارسا
