صابر گلعنبری*
تحولات اخیر خاورمیانه نشان میدهد منطقه وارد مرحلهای تازه و پیچیدهتر از تنش شده است؛ مرحلهای که شاید خطر آن کمتر از خود جنگ نباشد. اگر در هفتههای نخست، تمرکز اصلی بر تقابل جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل بود، اکنون نشانههایی دیده میشود که میتواند برداشت از این منازعه را بهتدریج تغییر دهد.
گسترش درگیریها به یمن، بابالمندب، عراق و ورود مستقیم عربستان سعودی به عملیات نظامی، تنها به معنای افزایش دامنه جنگ نیست؛ بلکه این خطر را نیز در پی دارد که در بخشی از افکار عمومی منطقه، این منازعه دیگر صرفاً جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل تلقی نشود، بلکه بهتدریج رنگ و بوی یک رویارویی ایران و کشورهای عربی به خود بگیرد.
چنین تغییری در روایت جنگ، پیامدهایی فراتر از میدان نبرد دارد. اگر این برداشت در منطقه تقویت شود، شکافهای قومی، مذهبی و سیاسی نیز میتواند عمیقتر شود و تمرکز افکار عمومی از تقابل با اسرائیل به رقابت و تقابل میان بازیگران منطقهای تغییر کند.
برخی تحولات هفتههای اخیر، از جمله همزمانی افزایش تنشها در چند جبهه و نزدیکی بیشتر برخی دولتهای منطقه به اسرائیل در پرونده ایران، میتواند در همین چارچوب قابل ارزیابی باشد. فارغ از اینکه این روند حاصل یک برنامه هماهنگ باشد یا محصول تحولات میدانی، در صورت تداوم، بیشترین منفعت راهبردی آن میتواند نصیب اسرائیل شود؛ زیرا مرکز ثقل منازعه از تقابل با اسرائیل به رقابت میان ایران و همسایگان عرب آن منتقل خواهد شد.
در چنین شرایطی، مهمترین خطر برای منطقه صرفاً گسترش دامنه جنگ نیست، بلکه تغییر تدریجی ماهیت و برداشت عمومی از آن است؛ تغییری که اگر تثبیت شود، مهار بحران را دشوارتر و هزینههای سیاسی و امنیتی آن را برای همه بازیگران منطقه افزایش خواهد داد.
*خبرنامه گویا: این مطلب بر اساس یادداشتی از صابر گلعنبری تهیه شده و با حفظ محور اصلی تحلیل، توسط تحریریه خبرنامه گویا از نظر ساختار، اختصار، شفافیت و روانی متن ویرایش و بازنویسی شده است.
