دیکتاتوری چگونه پذیرفته میشود
خبرنامه گویا - در بهار سال ۱۹۶۷، «ران جونز»، معلم تاریخ دبیرستان کابِرلی در شهر پالو آلتوی کالیفرنیا، هنگام تدریس درباره آلمان نازی با این پرسش دانشآموزان روبهرو شد که چگونه میلیونها نفر توانستند ظهور هیتلر و جنایتهای رژیم نازی را بپذیرند یا در برابر آن سکوت کنند. او تصمیم گرفت بهجای پاسخ دادن، این روند را بهصورت عملی در کلاس به نمایش بگذارد.
روز نخست، جونز تنها چند قانون ساده وضع کرد: دانشآموزان باید صاف بنشینند، هنگام صحبت کردن بایستند، پاسخها را کوتاه و دقیق بدهند و بدون اجازه حرف نزنند. او این نظم را با شعار «قدرت از طریق انضباط» معرفی کرد. برخلاف انتظار، دانشآموزان نهتنها مخالفت نکردند، بلکه از نظم و احساس تعلق جدید استقبال کردند.
«موج سوم»؛ آزمایشی که نشان داد دیکتاتوری چگونه قدمبهقدم پذیرفته میشود pic.twitter.com/AGTqgl3xO8
-- gooya (@gooyanews) July 31, 2026
در روزهای بعد، جونز گامبهگام ساختار یک جنبش اقتدارگرا را شکل داد. او نام «موج سوم» (The Third Wave) را برای این حرکت انتخاب کرد، برای اعضا کارت عضویت صادر کرد، سلام مخصوص، نشان و شعارهایی مانند «قدرت از طریق انضباط»، «قدرت از طریق اجتماع» و «قدرت از طریق عمل» تعیین کرد و حتی از برخی دانشآموزان خواست بهطور مخفی رفتار دیگران را زیر نظر بگیرند و تخلفات را گزارش کنند. اعضا تشویق میشدند دانشآموزان بیشتری را جذب کنند و هر روز بر تعداد پیروان افزوده میشد.
در کمتر از یک هفته، جنبش از کلاس درس فراتر رفت و بیش از ۲۰۰ دانشآموز به آن پیوستند. بسیاری بدون آنکه هدف واقعی ماجرا را بدانند، قوانین را اجرا میکردند، به رهبر خود اعتماد کامل داشتند و حتی نسبت به کسانی که حاضر به عضویت نبودند، فشار اجتماعی وارد میکردند. جونز بعدها گفت که سرعت شکلگیری اطاعت و همرنگی، حتی برای خودش نیز شوکهکننده بود.
در پایان آزمایش، جونز همه اعضا را در یک گردهمایی جمع کرد و به آنها گفت قرار است رهبر یک جنبش ملی جدید از طریق تلویزیون سخنرانی کند. اما صفحه تلویزیون خالی ماند. سپس او حقیقت را فاش کرد: هیچ جنبشی وجود نداشت و همه آنها تنها در چند روز، داوطلبانه سازوکارهای یک نظام اقتدارگرا را پذیرفته بودند. پس از آن، تصاویری از تبلیغات و گردهماییهای آلمان نازی برای دانشآموزان پخش شد تا شباهت رفتارهای خود را با آنچه در تاریخ رخ داده بود، ببینند.
این آزمایش که بعدها با نام «موج سوم» شناخته شد، اگرچه یک پژوهش علمی رسمی نبود، اما به یکی از مشهورترین نمونههای آموزشی درباره قدرت اطاعت، همرنگی با جمع و شکلگیری حکومتهای اقتدارگرا تبدیل شد و دهههاست در کتابها، مستندها و کلاسهای تاریخ و علوم اجتماعی مورد بحث قرار میگیرد.
