شروط تازه تهران راه خروج را دشوار کرد
والاستریتجورنال - ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا
به گفته مقامهای آمریکایی، دونالد ترامپ در هفتههای اخیر در گفتوگوهای خصوصی با مشاوران ارشد خود گفته است اگر تهران تنگه هرمز را بهطور کامل بازگشایی کند، ممکن است حاضر باشد حتی بدون دستیابی به توافق هستهای به جنگ با ایران پایان دهد.
ترامپ مدتی بود زمینه را برای اعلام پیروزی در جنگ، در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز، فراهم میکرد. اما جمهوری اسلامی روز شنبه گستردهترین شروط خود تاکنون را برای برقراری عبور آزادانه از این آبراه مطرح کرد؛ شروطی که شامل پرداخت میلیاردها دلار از سوی آمریکا، خروج نیروهای آمریکایی از منطقه و پایان محاصره دریایی ایران است.
این تحولات، گزینههای ترامپ برای خروج از جنگ را بار دیگر محدود کرده است. او چند بار تهدید به گسترش گسترده حملات هوایی کرده، اما هر بار از اجرای آن عقبنشینی کرده است. آشفتگی تازه در مذاکرات نیز نشان میدهد تهران خود را برای یک رویارویی طولانی و فرسایشی آماده کرده است.
مونا یعقوبیان، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در واشینگتن، گفت: «شروط سختگیرانه اخیر جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه، یافتن یک راه خروج آبرومندانه از جنگ را برای رئیسجمهوری آمریکا دشوارتر کرده است.»
گرگوری برو، کارشناس ایران در موسسه مشاورهای اوراسیا گروپ، نیز گفت مقامهای جمهوری اسلامی باور دارند ترامپ خواهان پایان جنگ است و بازگشایی تنگه هرمز را اولویت اصلی خود میداند؛ به همین دلیل در مذاکرات موضع سختتری گرفتهاند.
از زمان آغاز گفتوگوهای دیپلماتیک در ماه آوریل، خواسته اصلی کاخ سفید این بوده است که جمهوری اسلامی هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکند. ترامپ ابتدا قصد داشت مذاکرات هستهای را در چارچوب توافقی گستردهتر با رژیم ایران پیش ببرد، اما دشواری این مذاکرات باعث شد کاخ سفید در هفتههای اخیر تمرکز خود را بیشتر بر بازگشایی تنگه هرمز قرار دهد.
حملات پراکنده موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی در تنگه هرمز، عملا امکان مسدود نگهداشتن این آبراه را در اختیار تهران قرار داده است. این حملات تردد کشتیهای تجاری را مختل کرده و بازارهای جهانی نفت را تحت فشار قرار دادهاند. ترامپ در هفتههای گذشته چند بار اعلام کرده بود تنگه کاملا باز شده است، اما این اظهارات هر بار زودهنگام از آب درآمد.
کمتر از سه ماه تا انتخابات میاندورهای آمریکا باقی مانده و قیمت بنزین همچنان بهمراتب بالاتر از پیش از آغاز جنگ در اواخر فوریه است. در چنین شرایطی، ترامپ بهدنبال راهی است تا به افکار عمومی آمریکا اعلام کند جنگ با پیروزی پایان یافته است.
او اخیرا گفت آماده اجرای بزرگترین حمله نظامی از زمان جنگ جهانی دوم بوده، اما متحدان آمریکا او را از این تصمیم منصرف کردهاند. ترامپ همچنین مدعی شد دستیابی به توافق «قریبالوقوع» است، هرچند هنوز توافقی حاصل نشده است.
ترامپ روز جمعه با انتشار مطلبی در شبکه اجتماعی خود، حتی بدون توافق هستهای نیز پیروزی را تحققیافته جلوه داد و مقالهای با عنوان «دونالد ترامپ در جنگ ایران پیروز شد» را بازنشر کرد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، به فاکسنیوز گفت واشینگتن به فشار بر ایران برای ایجاد تغییرات بلندمدت در مناسباتش با آمریکا ادامه خواهد داد. او افزود اگر تهران نپذیرد، آمریکا فشارها را حفظ خواهد کرد و تلاش میکند صادرات نفت و گاز خاورمیانه را افزایش دهد تا قیمت انرژی برای مردم آمریکا کاهش یابد.
ونس گفت: «هنوز در میانه بازی هستیم.»
تهران که پس از آغاز جنگ در فوریه تنگه هرمز را بست، خواهان ممنوعیت عبور ناوهای جنگی آمریکا از این آبراه و دریافت عوارض از کشتیهای تجاری شده است. مقامهای آمریکایی میگویند واشینگتن هیچگونه محدودیت ایرانی یا اخذ عوارض در تنگه را نخواهد پذیرفت.
چشمانداز دستیابی به توافق در پایان هفته، پس از آن تیرهتر شد که امارات متحده عربی ایران را به حمله موشکی به یکی از کشتیهایش متهم کرد و یکی از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی نیز مجموعهای از شروط سخت را برای بازگشایی تنگه مطرح کرد.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، اعلام کرد آمریکا پیش از بازگشایی تنگه باید جنگ را برای همیشه پایان دهد، محاصره دریایی را لغو کند، نیروهای خود را از منطقه خارج کند، همه تحریمها را بردارد و داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کند.
پرداخت غرامت جنگی، پایان تهدیدها و توهینها و توقف عملیات نظامی علیه نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه، از دیگر شروط مطرحشده از سوی ذوالقدر بود.
مقامهای آمریکایی میگویند ترامپ عجلهای ندارد و احتمالا منتظر خواهد ماند تا بنبست تازه دیپلماتیک برطرف شود؛ بهویژه تا زمانی که قیمت بنزین افزایش بیشتری پیدا نکند. بر اساس آمار انجمن اتومبیل آمریکا، میانگین قیمت بنزین روز شنبه به گالنی ۴ دلار و ۲ سنت رسید. این رقم یک سال پیش ۳ دلار و ۱۶ سنت بود، هرچند در مقایسه با هفته گذشته اندکی کاهش یافته است.
یکی از مقامهای کاخ سفید گفت آمریکا تمام اهداف نظامی خود علیه ایران را محقق کرده و تمرکز کنونی ترامپ بر تضمین جریان انرژی جهانی از تنگه هرمز است. به گفته این مقام، اگر ایران بار دیگر کشتیها را هدف قرار دهد، گزینه نظامی همچنان روی میز خواهد بود.
ترامپ همچنین در هفتههای اخیر به مشاوران ارشد خود گفته است پس از حمله آمریکا و نابودی سه مرکز اصلی هستهای ایران در سال گذشته، تهران احتمالا در دوران ریاستجمهوری او قادر به احیای برنامه هستهای خود نخواهد بود.
او در نشستهای اخیر گفته است دستگاههای اطلاعاتی آمریکا احتمالا هرگونه تلاش ایران برای بازسازی این مراکز یا ساخت مخفیانه بمب هستهای را شناسایی خواهند کرد. ترامپ همچنین معتقد است تهدید حملات دوباره آمریکا میتواند بهعنوان یک عامل بازدارنده دائمی عمل کند.
مقامهای آمریکایی میگویند اگر برنامه هستهای ایران مهار شود و رفتوآمد کشتیها در تنگه از سر گرفته شود، ترامپ احتمالا آتشبس کنونی را برای مدتی نامحدود تمدید خواهد کرد. انتظار میرود آمریکا نیز در صورت بازگشایی کامل تنگه، محاصره نظامی بنادر ایران را لغو کند.
یکی از مهمترین موانع پیش روی دولت ترامپ، مسئله مالی است. ایران علاوه بر آزادسازی داراییهای مسدودشده خود در کشورهای مختلف، میلیاردها دلار غرامت جنگی مطالبه کرده است. ترامپ گفته اجازه نخواهد داد پول مالیاتدهندگان آمریکایی به ایران پرداخت شود، اما دستیابی به توافق بدون آزادسازی دستکم بخشی از داراییهای ایران بعید به نظر میرسد. ممکن است آزادسازی این منابع با شروطی همراه شود.
دو طرف همچنین بر سر صدور معافیتهای تحریمی برای فروش نفت ایران در بازارهای جهانی اختلاف دارند. آمریکا ژوئن گذشته در چارچوب یک توافق موقت صلح با ایران با صدور این معافیتها موافقت کرده بود. با حمله ایران به کشتیها در تنگه، آتشبس فروپاشید و واشینگتن تحریمهای نفتی را دوباره برقرار کرد.
درس صدام برای جمهوری اسلامی
