همزمانی سه بحران برای جمهوری اسلامی؛ نفت، ارز و تنگه هرمز
خبرنامه گویا - به گزارش یورو نیوز در حالی که صادرات نفت کشورهای منطقه، بهجز ایران، از سطح پیش از جنگ فراتر رفته، جمهوری اسلامی با محدودیت شدید در فروش نفت، رکوردشکنی قیمت ارز و ادامه ناامنی در تنگه هرمز روبهرو است. همزمان با کنار رفتن وزیر نفت، مسعود پزشکیان گفته دولت برای مدیریت «شرایط ویژه» آرایش جدیدی گرفته است.
استعفای محسن پاکنژاد از وزارت نفت، آن هم در اوج فشار بر صادرات نفت ایران، گمانهزنیهایی درباره وضعیت درآمدهای نفتی حکومت به راه انداخته است. دلیل رسمی کنارهگیری او «مسائل خانوادگی و شخصی» عنوان شده، اما همزمان گزارشهایی درباره سقوط صادرات نفت ایران منتشر شده است.
ساعاتی پیش از اعلام استعفا، پاکنژاد در ویدیویی تاکید کرده بود درآمد نفت فروختهشده وصول خواهد شد. در مقابل، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پنجشنبه اعلام کرد ایران در ماه سپتامبر هیچ نفت خامی روی نفتکشها بارگیری نکرده و دولت ترامپ در تلاش است «حیاتیترین منبع درآمد رژیم ایران» را قطع کند.
پزشکیان نیز پیشتر در ماه اوت عملا اختلال در صادرات نفت را تایید کرده و گفته بود: «قبلا نفت میفروختیم، اکنون نمیتوانیم بفروشیم.»
در همین حال، دادههای شرکت ردیابی نفتکش «کپلر» نشان میدهد صادرات نفت خام کشورهای منطقه بدون احتساب ایران، در آخرین هفته سپتامبر به حدود ۱۹.۵ تا ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز رسیده؛ بالاتر از میانگین حدود ۱۸ میلیون بشکهای پیش از جنگ.
برخی رسانهها و حسابهای نزدیک به ساختار قدرت در ایران تلاش کردهاند اعتبار این دادهها را زیر سؤال ببرند و به استفاده یکی از تحلیلگران کپلر از نماد شیر و خورشید در شبکه اجتماعی ایکس اشاره کردهاند؛ موضوعی که بهخودیخود پاسخی به دادههای مربوط به حجم صادرات نفت منطقه نیست.
بحران انرژی همزمان با فشار شدید بر بازار ارز ادامه دارد. قیمت یورو در بازار غیررسمی ایران از ۳۰۰ هزار تومان عبور کرده و دلار نیز تا محدوده ۲۷۰ هزار تومان بالا رفته است؛ در حالی که دلار در آغاز سال میلادی حدود ۱۳۵ هزار تومان معامله میشد.
همزمان، وضعیت تنگه هرمز همچنان متشنج است. آژانس عملیات تجاری دریایی بریتانیا گزارش کرده از دوم اکتبر دستکم روزانه یک حمله در تنگه هرمز یا خلیج عدن ثبت شده است.
با وجود این شرایط، مقامهای نظامی جمهوری اسلامی همچنان بر کنترل آبراه تاکید دارند. امیر سرتیپ جعفری، فرمانده قرارگاه مشترک پدافند هوایی خاتمالانبیا، گفته «تسلط کامل بر تنگه هرمز» حفظ شده است.
مقامهای ارشد جمهوری اسلامی همچنین هشدارهای نظامی خود را تشدید کردهاند. سرلشکر علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، گفت اگر جنگ دیگری علیه ایران آغاز شود، «آتش آن دامن همه را فرا خواهد گرفت».
این هشدارها در شرایطی مطرح میشود که افزایش تحرکات نظامی آمریکا در منطقه و اعزام نیروهای تازه، نگرانیها درباره احتمال دور تازهای از درگیری را افزایش داده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز گفته در صورت انتخاب دوباره مسیر نظامی، پاسخ تهران «محکمتر از گذشته» خواهد بود، اما همزمان مدعی شده در صورت پذیرش شروط ایران میتوان رفتوآمد عادی کشتیها در تنگه هرمز را ظرف هفت روز از سر گرفت.
محمدباقر قالیباف نیز اعلام کرده واشنگتن از طریق میانجی پیشنهادهایی ارائه داده، اما تاکید کرده تا زمانی که «هفت شرط» جمهوری اسلامی بر اساس تفاهمنامه اسلامآباد اجرا نشود، تنگه هرمز باز نخواهد شد.
مجموع این تحولات تصویری از فشار همزمان بر چند جبهه ارائه میدهد: محدودیت صادرات نفت، جهش کمسابقه ارز، ناامنی در یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان و بالا گرفتن تهدیدهای نظامی. در چنین شرایطی، تعبیر پزشکیان از «آرایش جدید» دولت، بیش از آنکه صرفا یک تغییر مدیریتی به نظر برسد، نشانهای از تلاش حکومت برای مواجهه با مجموعهای از بحرانهای اقتصادی و امنیتی همزمان است.

















