آبراهه‌ای که پس از ۲۵ قرن کشف شد
خبرنامه گویا - به گزارش سایه رحیمی در ایندیپندنت فارسی، حدود ۲۵۰۰ سال پیش، خشایارشا*، پادشاه هخامنشی، دستور ساخت آبراهه‌ای عظیم در شمال یونان را صادر کرد؛ پروژه‌ای کم‌نظیر در جهان باستان که با شکافتن خشکی، مسیر عبور ناوگان جنگی ایران را هموار کرد. این آبراهه نزدیک به دو کیلومتر طول و ۳۰ متر عرض داشت و چنان پهن بود که دو کشتی جنگی می‌توانستند هم‌زمان از آن عبور کنند.
خشایارشا این کانال را در آستانه لشکرکشی به یونان و برای جلوگیری از تکرار فاجعه‌ای ساخت که سال‌ها پیش برای ناوگان داریوش رخ داده بود. در سال ۴۹۲ پیش از میلاد، طوفانی سهمگین در نزدیکی دماغه آتوس شمار زیادی از کشتی‌های ایرانی را نابود کرده بود. آبراهه جدید به ناوگان هخامنشی امکان می‌داد بدون عبور از این مسیر خطرناک، وارد دریای اژه شود.
این شاهکار مهندسی برای قرن‌ها ناپدید شده بود و برخی مورخان حتی در وجود آن تردید داشتند. تا اینکه در دهه ۱۹۹۰، گروهی از پژوهشگران بریتانیایی و یونانی با استفاده از روش‌های لرزه‌نگاری و بررسی لایه‌های زیرزمینی، بقایای آبراهه را کشف کردند و شواهد محکمی از درستی روایت‌های تاریخی درباره آن به دست آوردند.
به روایت هرودوت، مورخ یونانی، ساخت این کانال حدود سه سال طول کشید و هزاران کارگر از سرزمین‌های مختلف شاهنشاهی هخامنشی، از جمله مصر و فنیقیه، در اجرای آن مشارکت داشتند. کارگران با ابزارهای ابتدایی زمین را می‌کندند و خاک را با سبدهای حصیری جابه‌جا می‌کردند.
خشایارشا هم‌زمان دستور ساخت دو پل شناور عظیم بر تنگه هلسپونت، داردانل امروزی، را نیز صادر کرد. این پل‌ها با اتصال صدها کشتی به یکدیگر ساخته شدند تا سپاه ایران بتواند از آسیا وارد اروپا شود؛ دستاوردی که در کنار آبراهه آتوس، توان مهندسی و سازماندهی شاهنشاهی هخامنشی را نشان می‌داد.
کشف بقایای آبراهه خشایارشا توجه پژوهشگران معاصر را بار دیگر به توانایی مهندسان ایران باستان جلب کرد. نشنال جئوگرافیک در سال ۲۰۲۳ این سازه را «شگفتی مهندسی ایران باستان» توصیف کرد و آن را نشانه‌ای از قدرت، ثروت و ابتکار شاهنشاهی هخامنشی دانست.
امروزه این آبراهه در نزدیکی روستای نئا رودا در شمال یونان قرار دارد و با وجود گذشت ۲۵ قرن، نام خشایارشا همچنان در این منطقه زنده است. شهرداری ارسطو در یونان نیز این کانال را بزرگ‌ترین پروژه مهندسی دوران باستان در منطقه خالکیدیکی معرفی می‌کند.
*توضیح: نام این پادشاه هخامنشی در منابع تاریخی به هر دو صورت «خشایارشا» و «خشایارشاه» نوشته می‌شود. «خشایارشا» صورت رایج‌تر و دقیق‌تر در متون تاریخی و پژوهشی است، در حالی که «خشایارشاه» شکل فارسی‌شده و متداول این نام است.
