خبرنامه گویا: این مقاله برای رعایت معیارهای تحریریه درباره حجم مطالب کوتاه شده است

غضب ستیزه‌گر و عقل قهرمان در خواب
شتر گسسته مهار است و ساربان در خواب!
(صائب تبریزی)

به مناسبت اعطای «جایزه آزادی ۲۰۲۶» بنیاد فریدریش ناومان آلمان به «مردم ایران» و سپردن امانتی آن در روز هفتم نوامبر ۲۰۲۶ به شاهزاده پهلوی. نقد و اعتراض به این تصمیم یک حق است، اما مصلحت سیاسی و حذف رقبا هرگز نمی‌تواند پاک کردن حقیقت واقعی خون‌های تازه ریخته‌شده دی‌ماه برای آزادی و سربلندی ایران را توجیه کند.

«هانا آرنت»، فیلسوف سیاسی، معتقد است که خطرناک‌ترین وضعیت در سیاست زمانی رخ نمی‌دهد که مردم بی‌سواد یا کم‌هوش هستند، بلکه زمانی رخ می‌دهد که آن‌ها توانایی اندیشیدن را از دست می‌دهند. جامعه به جای استدلال، بر اساس «کلیشه‌ها» و «ایدئولوژی‌های قطبی‌شده» حرکت می‌کند. در این حالت، افراد جامعه دیگر یکدیگر را به‌عنوان هم‌وطن یا شهروند نمی‌بینند، بلکه به دو گروه مطلقِ «ما (حق)» و «آن‌ها (باطل)» تقسیم می‌شوند که این آغاز گسیختگی اجتماعی است.

در مبارزات سیاسی این هم رایج است که، گاهی جامعه اتفاقاً «عقل و فکر» دارد، اما از نوع ابزاریِ آن؛ یعنی افراد به‌شدت حسابگر می‌شوند: «چطور رقیب را نابود کنم؟»، «چطور با تخریب دیگران به قدرت برسم؟». خِرَد اما پرسش عمیق‌تری را مطرح می‌کند:

«به چه قیمتی؟»، «آیا این پیروزی سیاسی به قیمت نابودی اخلاق و انسجام جامعه می‌ارزد؟»

وقتی خِرَد غایب باشد، مبارزه سیاسی به یک جنگ تمام‌عیار (گلادیاتوری) تبدیل می‌شود که در آن هدف، وسیله را توجیه می‌کند و نتیجه‌ی آن، پاره‌پاره شدن بافت اجتماعی است.

● زوال افکار عمومی و رشد قبیله‌گرایی سیاسی
افراد به جای تفکر مستقل، به «قبیله سیاسی» خود وفادار می‌مانند. حقیقت قربانی مصلحتِ حزب یا گروه می‌شود.