Thursday, Nov 19, 2026

صفحه نخست » قربانیان ترور شخصیت (بخش دوم) پرویز اوصیاء و...، مسعود نقره کار

noghrekar.jpg1- ترور شخصیت در کانون نویسندگان ایران "در تبعید"

نمونۀ یک

مرگِ پرویز

شاید ز شکستِ واپسین دلگیری

یا آن که خود از دیدنِ یاران سیری

بیدارتر زمانه بودی و کنون

بیدار نمیشوی به هیچ آژیری

اسماعیل خوئی یکم اکتبر 93 - لندن

ggg.png

ترور شخصیت "دکتر پرویز اوصیاء"، یکی ازفعال ترین اعضاء کانون نویسندگان ایران در تبعید، گوشه ای از تاریخ دردناک این کانون، و یکی از عوامل اصلی به انزوا کشیده شدنِ این تشکل در تبعید است.

مینا اسدی( شاعر) که از شاهدان ترور شخصیتِ پرویز اوصیاء است و در جلسه " ترور شخصیت اوصیاء" انزجار خود را نسبت به " اتهام زنی، پرونده سازی و ترور شخصیت" اعلام کرد، در باره آخرین دیدار با اوصیاء می نویسد:
" پرویز اوصیاء جانش را برسر حفظ کانون نویسندگان در تبعید گذاشت، روزی که در جلسه ی کانون اشک ریخت همان روز تصمیم گرفتم که هرگز در جمعی که یارگیری سیاسی می کردند‌، شرکت نکنم. آخرین بار بود که اوصیای عزیز و مهربان را دیدم. چند روز بعد به من زنگ زد : مینا جان بیرونی نکن. در حال رانندگی بود به طرف هلند می رفت که با

رضا علامه زاده و نسیم درباره ی کانون حرف بزند. حرص وجوش می خورد گفتم نه چیزی نمی نویسم.

رفت و سکته کرد هنوز وقت مردنش نبود شاید شصت سالش بود .نامه ای از مرزبان درباره ی آن روز غم انگیز دارم که امیدوارم پیش از رفتنم ‌پیدا کنم. اگر بیماری دست از سرم بردارد خاطراتم را می نویسم هنوز امید دارم که بمانم. من در ایران عضو کانون و این چیزها نبودم .همه با هم بنشینند و حرف بزنند، به قول یک شاعر دوست ما کاره ای نبودیم که عضو شویم یک مشت هیپی. اما در تبعید غلامحسین ما را هم داخل دانشمندان کرد ونوشت و خواست و حرف او ‌نوشته ی او مرا به کار گل نشاند. باید زنده باشم تا بنویسم به اوصیا همولایتی نازنین قول داده بودم اما بعد از او که رفت باید زود تر می نوشتم".(برگرفته از فیس بوک و اینستاگرامِ مینا اسدی - 6 دسامبر 2025).

Untitled-2.jpg

ماجرا چه بود؟

سال های 90-1988 کانون نویسندگان ایران درتبعید، با وجود پاره ای از ویژگی های مخربی که به آن ها اشاره کردم، فعال ترین دوران حیات خود را می گذراند. کانون در این سال ها در کنار فعالیت های فرهنگی و ادبی ِ چشمگیر، به همت اعضای متعادل و دموکراتش از پیله ی گرایش غالب فرقه گرایانه تا حدودی بیرون آمده بود و با عضو گیری های تازه و نیز دعوت به همکاری از اعضای قدیمی کانون و سایراهل قلم تبعیدی، جانی تازه گرفته بود.(2) تردیدی وجود نداشت که تلاش خستگی ناپذیر و نقشِ پرویز اوصیاء، عضو هیئت دبیران کانون درآن هنگام در بروز تغییر و تحول در کانون تاثیر گذار و پراهمیت بود.

متاسفانه تفکر و رفتار فرقه گرا و ایدئولوژیک - مذهب گونه، که ازهمان آغاز حیات کانون سرطان وار به جان این کانون افتاده بود، این بار آشکارتر چهره گشود و برای چندمین بار نشان داد که مخالفانِ دموکراتیزه و فعال شدن کانون درست شدنی نیستند. آنان این بار برای جلوگیری از روند دموکراتیزه شدن و گسترش و پیشرفت کانون سراغ "بند 7 اساسنامه" این کانون رفتند، بندی که به قول اسماعیل خوئی " با محتوی کشدار و تعریف ناپذیر" جا برای تفسیرهای دلخواه و فرقه ای دررابطه با عضوگیری و همکاری با سایر نویسندگان و تشکل های فرهنگی و هنری را باز گذاشته بود.

در بند7 اساسنامه کانون نویسندگان ایران " در تبعید" آمده بود :
" عناصر سانسور و سرکوب و تفتیش عقاید که در جهت تحکیم اختناق فرهنگی و اجتماعی در رژیم گذشته و کنونی شرکت داشته اند، نمی توانند عضو کانون باشند"

فرقه گرایان در کانون برای حذف بسیاری از اعضای کانون و یا مانع تراشی برای عضوگیری های جدید با اتهام زنی و پرونده سازی بساط تسویه و تصفیه حساب های شخصی، ایدئولوژیک و سیاسی در کانون پهن کردند. این افراد سخنرانی باقرپرهام دربرنامه ای که در پاریس توسط اعضای برجستۀ کانون تدارک دیده شده بود، حضور سیاوش کسرائی در یکی از جلسه های کانون، پیشنهاد برخی ازعضوگیری ها و همکاری اعضاء کانون با برخی دیگر از تشکل های فرهنگی و هنری را " هویت زدائی" از کانون در تبعید اعلام و عَلم کردند. طرح این ادعا از طرف برخی از اعضای کانون، به ویژه " حسن حسام و رضا مرزبان" سبب شد تا هیئت دبیران ومجمع عمومی کانون در اجلاس خود، بند 7 اساسنامه را به بحث و گفت و گو بگذارند تا در بارۀ آن تصمیم گرفته شود.(3).

در اجلاس مجمع عمومی به تاریخ اول دسامبر سال 1990 هیئت دبیران وقت ( اسماعیل خوئی، نسیم خاکسار، پرویز اوصیاء، م. سحر، سعید یوسف - و مینا اسدی و جواد طالعی به عنوان اعضای علی البدل) به امید کاهش تشنج ها و مشکلات کانون پیشنهاد افزودن تبصره زیر را به بند 7 پیشنهاد کرد:

" تبصرۀ بند 7: منظور از عناصر سانسورو سرکوب و تفتیش عقاید در این بند کسانی ست که عملا و مستقیما در امر سانسور و سرکوب و تفتیش عقاید در رژیم گذشته یا کنونی شرکت داشته اند و هیچ کس را نمی توان به حکم منشور کانون- و مادام که منشور کانون را می پذیرد- از عضویت در کانون محروم کرد."

مخالفت وجَدَل دربارۀ افزودن این تبصره به بند 7 و تفسیرهای متفاوت و متناقض از این تبصره کار را به جائی کشاند که عده ای از شرکت کنندگان در مجمع خواستار حذف کامل بند 7 شدند (4).

موضوع حذف بند 7 به رای مجمع عمومی گذاشته شد و با 13 رای موافق، 9 رای مخالف و 3 رای ممتنع بند 7 از اساسنامه حذف شد.

درهمین مجمع مقررشد در رابطه با عضوگیری به مصوبه زیر، خارج از اساسنامه عمل شود:

" هر گاه کارنامه یا پیشینه سیاسی کسی که خواهان عضویت در کانون نویسندگان ایران " در تبعید" است با آرمان های بیان شده در موضع کانون آشکارا در تضاد باشد، کانون تقاضا و پذیرفته شدن او را به عضویت خویش در حکم انتقاد کردن صریح و صمیمانه از آن کارنامه یا پیشینه خواهد دانست ".

*****

پس ازبرگزاری مجمع عمومی و تصویب مصوبه ها تبلیغ علیه هیئت دبیران و برخی از اعضائی که موافق حذف بند 7 بودند، به ویژه پرویز اوصیاء و اسماعیل خوئی، آغازشد.

پیش از برگزاری مجمع عمومی ژانویه سال 1991 "حسن حسام، کمال رفعت صفائی، رضا مرزبان و نعمت آزرم" در نامه ای خطاب به هیئت دبیران ضمن برشمردن انتقادهایشان به " هویت زدائی" از کانون اعتراض کردند وبار دیگر برای اثبات ادعای خود به مواردی مثل " سخنرانی آقای باقر پرهام در ضرورت غیر سیاسی شدن کانون در پاریس، آمدن سیاوش کسرائی به جلسه کانون در لندن، عضو گیری های جدید و قید من در آوردی فراسیاسی بودن کانون، تشکیل انجمن نویسندگان ایران و هنرمندان ایران با شرکت برخی از اعضای کانون و....." اشاره کردند (5)

هیئت دبیران وقت مینا اسدی، م.سحر، نسیم خاکسار، اسماعیل خوئی و سعید یوسف به نامه "حسن حسام، نعمت آزرم، رضا مرزبان و کمال رفعت صفائی" پاسخ دادند.( اسماعیل خوئی به جلسه مجمع عمومی نیامد و نامه ای جداگانه در پاسخ نامه این چهار نفر نوشت).

هیئت دبیران کانون ضمن پاسخگوئی به موارد مورد انتقاد، شیوه برخورد "حسن حسام، کمال رفعت صفائی، رضا مرزبان و نعمت آزرم" را شیوه ای دانستند که: " به ذاتِ انتقاد و به ذات برخورد درست و شجاعانه که می تواند نومیدی و نادانی و خطا را بزداید و هوشمندی و کار و شور و حرکت بیافریند ، بی اعتنا بوده است. و به سخن دیگر از قافله روشنفکری و نگاه شجاعانه به خود و جهان ، صدها سال عقب است، عقب و کهنه. و روشن تر ، پوسیده و ارتجاعی "(6)

در مجمع عمومی نامه های رسیده از دو طرف، به بحث گذاشته شد. در میان بحث و جَدَل در بارۀ نامه ها جّو جلسه چنان متشنج شد که به گفته برخی از اعضای حاضر در مجمع، از جمله محمود راسخ و مهدی خانبابا تهرانی:" اگراز جلسه فیلمی گرفته می شد وبه تعدادی از نویسندگان آلمانی نشان داده می شد، بی تردید آن ها باورنمی کردند که حاضران در این جلسه عده ای از نویسندگان و شاعران تبعیدی ایرانی هستند و...".

ماجرای این مشاجره که تا آستانۀ در گیری فیزیکی پیش رفت چه بود و از کجا آب می خورد.

شب قبل ازمجمع عمومی تعدادی از اعضای کانون به آپارتمان من ( مسعود نقره کار) در فرانکفورت آمدند. همانجا روشن شد با دستمایه قرار دادنِ ادعائی که رضا مرزبان در مورد" جاسوس" بودنِ پرویز اوصیا کرده بود با تحریک کمال رفعت صفائی دسیسه ای برای هیئت دبیران وقت و نیز پرویز اوصیاء چیده شده است. من و دو تن دیگر از دوستان حاضر درهمین دیدار ونشست به تکرار اتهام های سیاسی، اخلاقی وجنسی ای که به اوصیاء و اسماعیل خوئی زده می شد، اعتراض کردیم. (7)

در هرحال روز جلسه همان شد که انتظار می رفت و شب پیش طرح و نقشه آن درآپارتمان من مطرح شده بود.

درجلسه مجمع عمومی هنگام بحث پیرامون نامه های نوشته شده ، کمال رفعت صفائیِ تحریک و تهییج شده، بخشی از اتهام های "رضا مرزبان" را بر زبان آورد و پرویز اوصیاء را " کارشناس حقوقی خرید و فروش اسلحه بین ایران و اسرائیل " و " عامل رژیم شاه و موساد" که با جمهوری اسلامی هم " لاس خشکه می زند"، خواند.

پرویز اوصیاء با شنیدن اتهام هائی که کمال رفعت صفائی مطرح کرد، ضمن اعلام اینکه " این اتهام ها ننگین و دروغ است" با رنگی پریده و ابراز اینکه دچار درد شدید جلوی قلبی شده است، جلسه را ترک کرد.

جلسه به شدت متشنج شد و چیزی به درگیری فیزیکی بین برخی از اعضای کانون نمانده بود که مهدی خانبابا تهرانی که با اوصیاء جلسه را ترک کرده بود به محل جلسه برگشت و من را برای کمک به اوصیاء صدا زد. اوصیاء با رنگ پریده و عرق سرد بر پیشانی توی دستشوئی روی زمین افتاده بود، با اینحال اجازه نداد امبولانس خبر کنیم و او را به بیمارستان برسانیم، گفت : " آبروریزی بیشتر می شود" و با استفاده از قرص ها و داروهائی که همراه داشت کمی آرام شد و درد جلوی قلبی اش کاهش یافت...

پس از این حادثه کمال رفعت صفائی هدف حمله ها قرار گرفت و حتی دوستانش که او را برای حمله به اوصیاء تحریک کرده بودند سعی کردند کاسه کوزه های تشنج آفرینی را بر سر او بشکنند، اما کمالِ جوان و احساساتی و تحریک شده، مقصر نبود.

در همین رابطه به گزارش " هیئت رئیسه جلسه مجمع عمومی" اشاره می کنم:

"...در فصای سنگینی که صبح روز دوم هنگام بحث از نامه ها پدید آمد واکنش نسنجیده آقای کمال رفعت صفائی در برخورد با اقای پرویز اوصیا مجمع را متشنج کرد و جلسه به عنوان تنفس تعطیل شد" ، " در جلسه بعد از ظهر آقای کمال رفعت صفائی از آقای پرویز اوصیاء عذر خواهی کرد و آقای پرویز اوصیاء نیز عذر خواهی کمال را پذیرفت...".. روز سوم مجمع عمومی بار دیگر تشنج به جلسه بازگشت، جلسه متشنج شد زیرا برخی از اعضای هیئت دبیران و اعضاء کانون خواستار اخراج کمال رفعت صفائی از کانون شدند. این در خواست مورد تائید اکثریت حاضران در مجمع قرار نگرفت اما مجمع عمومی کمیسیونی را مامورکرد تا درباره اظهارات کمال رفعت صفائی تحقیق و نتیجه را به هیئت دبیران کانون اطلاع دهد."

16 ژانویه، سه روز پس از برگزاری مجمع عمومی، پرویزاوصیاء طی نامه مفصلی به " کمیسیون بررسی اظهارات کمال صفائی" به این دلیل که " کمال رفعت صفائی " از تصریح به اینکه گفته ناروای خود را " پس گرفته " است خودداری می ورزد، " خواستار ارائه " مدرک" و " سند" در بارۀ اتهام های وی شد و نوشت : " آقای کمال رفعت صفائی اگر اینک صادقانه روشن نکند چرا سخن نادرست بر زبان رانده است، از دروغ به دروج می رسد و...."(8)

14 ماه مه 1991 " کمیسیون بررسی " اظهارات کمال رفعت صفائی، طی گزارشی از روند پیشرفت کار کمیسیون اعلام کرد: " از آنجا که آقای کمال رفعت صفائئ هیچ گونه سند و مدرکی در اثبات اتهامات وارده به وسیله ایشان ارائه نداده اند کمیسیون اتهامات وارده به وسیله ایشان را بدون پایه اعلام می دارد" (9)

Untitled-4.jpg

پس از رخداد اجلاس سه روزه مجمع عمومی، پرویز اوصیاء دیگر آن پرویز پرشور و خستگی ناپذیرنبود. وضعیت جسمانی و عصبی او روبه وخامت گذاشت و دردهای جلوی قلبی اش تشدید شد. اوصیاء گفت ونوشت، و کتمان نکرد که اتهاماتی که به او زده اند پیامدهای دردناک جسمانی، روانی وعصبی زیادی را به او تحمیل کرده است. پرویز اوصیاء سرانجام در تاریخ 16 فوریه سال 1993 براثر بیماری و ایست قلبی درگذشت.

Untitled-5.jpg

در بارۀ پرویز اوصیاء

پرویز اوصیاء شاعر، نویسنده و حقوقدان، از اعضای کانون نویسندگان ایران، که در سال 1362 به اجبار ترک دیار کرد، در خارج از کشور از برجسته ترین و فعال ترینِ اعضای کانون نویسندگان ایران در تبعید بود. اوصیاء دو بار به عضویت هیئت دیبران کانون نویسندگان در تبعید برگزیده شد. وی تمامی تلاش خود را صرف دمکراتیزه کردن این کانون و دوری گزیدن این تشکل از فرقه گرائی و سیطره جوئی برخی از اعضای افراطی و سازمان هایشان در کانون کرد و بهمین خاطر هدف ترورشخصیت این افراد قرار گرفت.

پرویز اوصیاء زادۀ بابل ( 24 آذر 1311) در دارالفنون درس خواند و سپس وارد دانشکدۀ حقوق شد، پس اخذ لیسانس از دانشکده حقوق برای ادامه تحصیل به انگلستان رفت و در رشته حقوق تطبیقی دکترا گرفت. پس از بازگشت به ایران در دانشکده حقوق به تدریس و تعلیم پرداخت. اوصیاء از نخستین روشنفکرانی بود که درهنگامۀ " انقلاب بهمن" در باره خشک اندیشی و خطر استبداد مذهبی هشدار داد و به نقد حقوقی نظام ولایت فقیه پرداخت.

از پرویز اوصیاء آثار گرانقدری در عرصه شعر، نقد ادبی، پژوهش بر جای مانده است. خاطرات زندان او در دو کتاب " زندان توحیدی" و " پرسه در دیار غربت"، که با نام مستعار "ا. پایا" منتشر شده است از نخستین و ماندنی ترین خاطرات و گزارش هائی است که در بارۀ زندان ها و شکنجه های جمهوری اسلامی نوشته شده است.(10)

ادامه دارد

*****

برخی از منابع و حواشی :

1- بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری ایران - بررسی تاریخی -تحلیلی کانون نویسندگان ایران و...جلد 4 - این مجموعه 5 جلدی در سال 2002 توسط انتشارات باران منتشرشد.

2- 2 و 3و 4 بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری ، جلد 4 ، صص 44 تا 112 و خبرنامه های کانون منتشر شده در سال های 93- 1987

(من در آن هنگام با حذف بند7 مخالف بودم اما با افزودن تبصره پیشنهادی هیئت دبیران موافق بودم . بعد از مدتی کوتاه به اشتباه خودم پی بردم و حذف بند 7 را اقدامی درست دانستم و انتقاد به این خطای خودم را در جلد 4 کتاب آوردم.)

5- نامه حسن حسام، نعمت آزرم، رضامرزبان و کمال رفعت صفائی - منبع فوق ، صص 69 تا 76

6- نامه سعید یوسف، مینا اسدی، نسیم خاکسار، م. سحر، و اسماعیل خوئی - منبع فوق ، صص 77 تا 93

7- گزارش مربوط به آن شب را به اختصار در رمان " قبیلۀ من" که بزودی چاپ دوم آن، با ویرایش جدید توسط انتشارات فروغ منتشر خواهد شد، آورده ام. متن کامل گزارش آن شب را منتشر نکرده ام.

8- گزارش هیئت رئیسه و نامه پرویز اوصیا، بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری ایران، صص 94 تا 99

9- گزارش کمیسیون بررسی اتهام ها ، منبع فوق ص 100

* از میان مواردی که به عنوان تلاش برای ترور شخصیت می توان اشاره کرد به فحاشی و اتهام زنی به مینا اسدی و غفارحسینی است. هنگامی که غفارحسینی( نویسنده و مترجم) تصمیم گرفت به ایران بازگردد، و به همین خاطرازعضویت در کانون نویسندگان ایران در تبعید استعفا داد، پرونده سازان او را " بریده ای" که "تحمل تبعید ندارد" خواندند. غفارحسینی به ایران رفت، در داخل کشورجانانه در راه تحقق آزادی اندیشه و بیان ، و لغو سانسور مبارزه کرد. غفارحسینی در سلسله قتل های موسوم به " قتل های زنجیره ای" به قتل رسید.

10- نگاهی به زندگی و آثار پرویز اوصیاء:

https://xalvat.info/Nashr-eDigaran/vizhehnameh/Owsia/57.Owsia1.pdf

روزانه ها

(مرگ پرویز- اسماعیل خوئی) دفترهای کانون نویسندگان ایران " در تبعید" - شماره 7، زمستان 1375



Copyright© 1998 - 2026 Gooya.com - سردبیر خبرنامه: [email protected] تبلیغات: [email protected] Cookie & Privacy Policy