جای خالی "مسئوليت پذيری" در بيانيه جبهه مشارکت، حميد فرخنده

به همان اندازه که مسئوليت پذيری احزاب و رهبران سياسی را از شاخص های مهم دمکراسی به شمار می آورند، فراافکنی مشکلات بر دوش دشمنان داخلی و خارجی يا نپذيرفتن سهم خويش در ناکامی های سياسی و انتخاباتی نيز از معضلات سياسی احزاب و نهادهای جوامع در حال گذار است

hamid_farkhondeh@hotmail.com

جبهه مشارکت با برگزاری دهمين کنگره خود، سه ماه مانده به انتخابات مجلس هشتم به پيشواز مبارزات انتخاباتی مجلس هشتم می رود. اين بزرگترين تشکل اصلاح طلب در بيانيه خود[۱] با اشاره به تاريخچه شکل گيری جنبش اصلاحات و فراز و فرود آن، مخالفت های فرساينده ای که از سوی اقتدارگرايان با اين حرکت و وعده های انتخاباتی آقای محمد خاتمی شد را برشمرده و انتخابات مجلس هفتم و رياست جمهوری نهم، که حتی در چهاچوب معيارهای نظام جمهوری اسلامی نيز انتخاباتی ناسالم بود، را مورد انتقاد قرار می دهد. سرانجام کارنامه سياسی محمود احمدی نژاد و دولت وی که چيزی جز تشديد بحران اقتصادی در داخل کشور و افزايش تشنج در روابط خارجی نيست را مورد انتقاد شديد قرار می دهد.

بيانيه جبهه مشارکت اما از انداختن نيم نگاهی نيز به کارنامه اصلاح طلبان، غافل مانده است.
شگفت انگيز است که در اين بيانيه نسبتا طولانی که در آن به همه ايرادات و مانع تراشی های اقتدارگرايان پرداخته شده است، حتی سطری در انتقاد از خود به چشم نمی خورد.
درست است که در تاريکی آنچه عوامفريبان و تشنج آفرينان کرده اند، پرتو اصلاح طلبان با شدت بيشتری می درخشد. درست است که تحريم انتخابات رياست جمهوری و سربرآوردن محمود احمدی نژاد جامعه ايران بويژه اقشار آگاه آن، جوانان و دانشجويان را تکان داد و آنها را به بضاعت سياسی جامعه خويش آشناتر کرد، اما شايد برای نيرويی که در پی ترميم و کسب اعتماد و اقبال عمومی بخصوص اقشار متوسط در انتخابات پيش رو ست، اشاره به سهم خويش در ناکامی های سياسی خود، نيز لازم باشد.

بيانيه جبهه مشارکت درباره انتخابات مجلس هفتم می گويد:
"مجلسی که مقرر است نقش خانه ملت را ايفا کند با برگزاری يک انتخابات تاسف‌بار و نمايشی درحالی که بنابر نقل صريح روسای دو قوه، تکليف ۱۹۰ کرسی از ۲۹۰ کرسی آن پيش از انتخابات کاملا معلوم بود، به گونه‌ای شکل گرفت که بالمال نقش آن نه در حکم قوه‌ای که بايد در راس امور باشد بلکه در حد يک نهاد دست چندم فروکاسته شد و اينک پس از ۳ سال، چنان تنزل اعتباريافته که در طول همه دوره‌های پس از پيروزی انقلاب اسلامی سابقه نداشته است."
و درمورد انتخابات رياست جمهوری نهم نيز از جمله می خوانيم:
"حزب پادگانی آخرين دستاورد اين جريان بود که امکاناتی را که مقرر بوده درخدمت دفاع از کشور باشد به ميدان رقابت‌های سياسی گسيل داشت و وجهه آن را به قدری تنزل داد که ضمن آنکه در تخريب چهره پاره‌ای بزرگان وسرمايه‌های ملی از هيچ اقدامی فروگذار نکرد؛ عملا در حکم پياده نظام و به عنوان ماشين رای جمع‌کنی برای جريان خاصی بکار گرفته شد."

انگار نه اينکه انتخابات، يا به عبارت درست تر انتصابات، مجلس هفتم عليرغم توصيفی که جبهه مشارکت از آن دارد و برخلاف وعده های قبلی، توسط دولت آقای خاتمی برگزار شد، يا اينکه انتخابات رياست جمهوری نهم توسط وزارت کشور اصلاح طلب برگزار شد و نتايج مخدوش آن بدون مخالفت جدی از سوی مجريان انتخابات مورد تاييد وزارت کشور قرار گرفت. درحاليکه می توانستند آبرومندانه مسئوليت برگزاری انتخاباتی که بنا به اعتراف صريح روسای دو قوه، دوسوم نتايجش از قبل مشخص شده بود را به صاحبان اصلی قدرت واگذارند يا اينکه بر نتايج انتخابات مخدوش مهر تاييد نزنند.
کارل پوپر وظيفه سياستمداران صديق را خوشبخت کردن جامعه يا تقليل بدبختی هايش می داند و آنگاه که آنان توانايی اجرای برنامه های وعده داده شده خود را ندارند، می گويد:
" آنجا که سياستمدار از تحقّق اين وظائف بازمی ماند، با صداقت و شهامت اخلاقی بايد از کار، کناره گيرد تا از سوق دادن جامعه به آشوب و انقلاب جلوگيری گردد."

به همان اندازه که مسئوليت پذيری احزاب و رهبران سياسی را از شاخص های مهم دمکراسی به شمار می آورند، فراافکنی مشکلات بر دوش دشمنان داخلی و خارجی يا نپذيرفتن سهم خويش در ناکامی های سياسی و انتخاباتی نيز از معضلات سياسی احزاب و نهادهای جوامع در حال گذار است. مسئوليت پذيری سياستمداران از يکسو خطر تکرار اشتباهات گذشته از سوی آنان را کاهش می دهد، از سوی ديگر فرهنگ مسئوليت پذيری در انتخاب های سياسی و ديگر کنش های اجتماعی را در ميان شهروندان افزايش خواهد داد، آن هم در کشوری که باور به تئوری توطئه نقش تخريبی بسياری داشته و دارد.

از نکات برجسته اين بيانيه اما تاکيد بر عدم شرکت جبهه مشارکت در هشتمين دوره انتخابات مجلس در صورت تکرار سناريوی مجلس هفتم و رد تقسيم بندی شهروندان به خودی و غيرخودی است. در مورد اخير، بيانيه می گويد:
"ما ايران را ملک مشاع همه ايرانيان می‌دانيم و هر نوع تقسيم‌بندی خودی-غيرخودی شهروندان را بر مبنای سلايق و مشرب های سياسی- قومی- انديشه ای و زبانی و امثال آنها برخلاف قانون اساسی دانسته و آن را مردود می‌شماريم. مردمی که در گذار هزاره‌ها و سده‌ها در رنج‌ها و شادی‌ها در کنار هم و با هم زيسته و در ساختن آنچه امروزه تمدن و فرهنگ و تاريخ ايران زمين شناخته می‌شود؛ سهيم بوده‌اند امروز نيز حقشان است که در تعيين سرنوشتشان مشارکت داشته باشند."

هرچند برگزاری انتخابات تنها چند روز مانده به نوروز گويای آن است که "انتخاباتی که نکوست از زمان برگزاری آن پيداست"، اما اگر تيغ نظارت استصوابی نتواند اصلاح طلبان را از صحنه رقابت های انتخاباتی خارج کند، در صورت استقبال گسترده مردم از انتخابات نه تقلب انتخاباتی برای اقتدارگرايان کارساز خواهد بود و نه حضور حزب پادگانی مانع شکست آنان خواهد شد. حذف کانديداهای اصلاح طلبان اما بطور قطع انتخابات مجلس هشتم را صحنه رويارويی نيروهای راست افراطی و حاميان دولت احمدی نژاد از يکسو و جناح محافظه کار يا راست سنتی از سوی ديگر خواهد کرد.

زيرنويس

۱. [بيانيه پايانی دهمين کنگره جبهه مشارکت، گويانيوز، دوشنبه ۱۹ آذر ۱۳۸۶]