با شروع اعتراضات خیابانی مردم در ۷ دی ماه که به سرعت به قیام و سپس به یک انقلاب ملّی تبدیل شد، ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده آمریکا بارها تاکید کرد که اگر رژیم دست به کشتار مردم بزند در حمایت از مردم ایران وارد شده و به جمهوری اسلامی حمله خواهد کرد. این گفته ترامپ به مردم روحیه داد.
با شروع کشتار وسیع مردم بی دفاع که در ۱۸ و ۱۹ دیماه به اوج خود رسید، این انتظار که ترامپ به قول خودش عمل خواهد کرد بیشتر و بیشتر شد، اما تاکنون که تقریبا سه هفته از شروع آن اعتراضات می گذرد ترامپ هیچ اقدام عملی مشخص در حمله به جمهوری اسلامی انجام نداده است. این گفته او که «به ما گفته اند کشتار در ایران در حال متوقف شدن است، متوقف شده یا در حال توقف است، و هیچ برنامهای برای اعدام یا اعدامها وجود ندارد.» این تلقی را دامن زد که ترامپ از گفته پیشین خود در مورد حمله به جمهوری اسلامی عقب نشسته است.
همزمان این گفته لیندسی گراهام، سناتور ارشد جمهوریخواه که «تمام تیترهایی که حاکی از مداخله به اصطلاح متحدان عرب ما به نمایندگی از ایران برای جلوگیری از اقدام نظامی قاطع رئیس جمهور ترامپ است، بسیار نگران کننده است»، این حدس و گمان را تقویت کرد که شاید ترامپ از قصد خود عقب نشسته است. این سناتور جمهوریخواه که خیلی به ترامپ نزدیک است با اشاره به گزارشهایی درباره مُردد بودن دونالد ترامپ برای حمله به رژیم ایران و این که چنین قصدی ندارد، این گزارشها را «کاملا نادقیق» توصیف کرد و نوشت: «کاملا برعکس است؛ منتظر بمانید.» او نوشت شرایط مربوط به «اقدام ضروری و قاطع» که به گفته او باید علیه حکومت ایران انجام شود، هیچ ارتباطی با اراده یا عزم رییسجمهوری آمریکا ندارد. منتظر بمانید.»
آیا ترامپ از قصد خود عقب نشسته؟
شواهد و استدلالهای زیر نشان میدهد که برنامه ترامپ برای حمله نظامی به رژیم خامنهای متوقف نشده است:
- تخلیه پایگاه آمریکا در عینالاسد - عراق
- تخلیه پایگاه آمریکا در العُدید - قطر
- هشدار فوری وزارت خارجه آمریکا به شهروندان آمریکایی حاضر در ایران: «همین حالا ایران را ترک کنید.»
- حرکت ناو آمریکایی یواساس آبراهام لینکلن بهسوی خاورمیانه
- تعطیلی یا کاهش کارکنان برخی سفارتخانههای غربی در تهران (بریتانیا، فرانسه، آلمان، اتریش، اسپانیا، ایتالیا، لهستان، نیوزیلند). حتی هند نیز به شهروندان خود دستور فوری ترک ایران داده است.
برخی شرکتهای هواپیمایی نیز پروازهای خود به تهران را لغو کردهاند، از جمله: تُرکیش ایرلاینز، امارات، فلایدبی، قطر ایرویز، اتحاد ایرویز، آسترین ایرلاینز (اتریش)، لوفتهانزا و ایر ایندیا.
تعطیلی سفارتخانهها یا کاهش کارکنان و نیز قطع پرواز شرکتهای هواپیمایی، اقداماتی احتیاطی است که پس از ارزیابی نهادهای اطلاعاتی-امنیتی و در مشورت با بالاترین سطوح دولتها و هماهنگی با وزارت خارجه کشورها انجام میشود؛ اقداماتی که در این مورد- معمولاً - پس از مشورت با وزارت خارجه آمریکا و احتمالاً اسرائیل عملی میشوند.
چرا بعید است ترامپ از وعده خود عقبنشینی کند؟
افزون بر شواهد فوق، دلایل دیگری نیز وجود دارد که نشان میدهد بسیار بعید است ترامپ به وعده خود عمل نکند:
اگر ترامپ اقدام مشخص و «سخت» (حمله نظامی مؤثر) انجام ندهد، اعتبار خود را از دست میدهد و پس از آن کمتر کسی سخنان او را جدی خواهد گرفت؛ تصویری که ترامپ تمایلی به ارائه آن از خود ندارد.
ترامپ بارها دولتهای اوباما و بایدن را به دلیل مماشات با رژیم ایران مورد انتقاد شدید قرار داده است. اگر او برخلاف وعده خود عمل کرده و با دخالت نظامی از مردم ایران حمایت نکند، ابزار تبلیغاتی بسیار مؤثری به دست دموکراتها خواهد داد. با توجه به انتخابات میاندورهای کنگره در نوامبر ۲۰۲۶، حزب جمهوریخواه نیز به ترامپ فشار خواهد آورد تا اجازه ندهد بدقولی او در قبال حمایت از مردم ایران به سوژه تبلیغاتی رقیب تبدیل شود.
در یکی از آخرین سخنانش، ترامپ معترضان را دعوت کرد که به مراکز دولتی حمله کرده و آنها را تصرف کنند و گفت: «کمک در راه است.» اگر او به وعده خود عمل نکند، از منظر اخلاقی در ریخته شدن خون افرادی که به او اعتماد کردند و سپس تنها گذاشته شدند، مسئولیت خواهد داشت؛ موضوعی که با تصویری که ترامپ از خود میپسندد همخوانی ندارد.
دلایل احتمالی تأخیر در حمله نظامی
همه شواهد و استدلالهای فوق نشان از آمادهسازی ارتش آمریکا برای حمله به ساختار رهبری سیاسی-نظامی رژیم خامنهای دارد. با این حال میتوان تصور کرد که این برنامه لغو نشده، بلکه به دلایل مشخصی برای مدت کوتاهی به تعویق افتاده است، از جمله:
ترامپ تمایلی به ورود به جنگی طولانی ندارد و خواهان عملیاتی برقآسا، ضربتی و قاطع است. اما در مورد جمهوری اسلامی، به دلایل مختلف، تحقق چنین سناریویی دشوار است و او باید خود را برای درگیریای چندروزه یا حتی چند هفتهای آماده کند.
ترامپ گفته است: «من پیروزی میخواهم.» این بدان معناست که اگر حمله آغاز شود، باید به شکلی پایان یابد که او پیروز قاطع میدان باشد؛ یعنی سقوط رژیم تهران. این هدف، ماهیت و گستره عملیات را از یک حمله محدود و سریع متمایز میکند.
برای جلوگیری از حملات موشکی شدید احتمالی رژیم به پایگاههای آمریکا یا متحدانش در منطقه پس از آغاز حمله، مجموعهای از اقدامات دفاعی ضروری است. آمادهسازی همزمان آرایش دفاعی و تهاجمی، نیازمند زمان، تجهیزات و نیروی انسانی است که هنوز بهطور کامل در منطقه مستقر نشدهاند. ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن که از شرق آسیا بهسوی خاورمیانه در حرکت است، احتمالاً در ۲۱ یا ۲۲ ژانویه به منطقه میرسد.
سناریوی احتمالی و مطلوب حمله و الزامات آن
بر پایه شواهد موجود، به نظر میرسد ترامپ از حمله به جمهوری اسلامی منصرف نشده، بلکه در پی انتخاب زمان مناسب و تکمیل همزمان آرایش دفاعی و تهاجمی است؛ با هدف کاهش آسیبپذیری و افزایش شانس پیروزی در کوتاهترین زمان ممکن.
اگر قرار باشد حملهای ضربتی و سریع انجام شود، در موج نخست احتمالاً صدها جنگنده (از آمریکا و اسرائیل) باید بهطور همزمان اهداف متعددی را در گسترهای وسیع و پراکنده مورد حمله قرار دهند: رادارها و سامانههای پدافند هوایی، انبارها و پرتابکنندههای موشکهای کوتاه و میانبرد، پایگاههای دریایی سپاه و ارتش در خلیج فارس و دریای عمان، پایگاههای هوایی، مراکز فرماندهی سپاه و دیگر نیروهای سرکوب، زیرساختهای ارتباطی شبکه فرماندهی، مراکز استقرار نیروهای سرکوب، مراکز لجستیک و پشتیبانی، «بیت» خامنهای یا مخفیگاه احتمالی او، مراکز شورای عالی امنیت ملی و نهادهای وابسته در تهران و استانهای کلیدی.
افزون بر این، منازل یا مخفیگاه فرماندهان ارشد سپاه، اطلاعات سپاه و وزارت اطلاعات، رؤسای سه قوه، برخی وزرا و استانداران و نیز بعضی مراکز صدا و سیما میتوانند در فهرست اهداف احتمالی قرار گیرند.
چنین حملهای باید همزمان و غافلگیرکننده باشد تا امکان واکنش مؤثر رژیم به حداقل برسد. گستردگی جغرافیایی اهداف، تنوع آنها و فاصلههای طولانی، عواملی هستند که میتوانند شانس غافلگیری و موفقیت را کاهش دهند. برای افزایش این شانس، آمریکا و اسرائیل باید تجهیزات، پرسنل و زیرساختهای فنی و لجستیکی لازم را فراهم کنند. به نظر میرسد این سطح از آمادگی هنوز بهطور کامل تأمین نشده و احتمالاً به چند روز یا یک تا دو هفته زمان دیگر نیاز است.
البته نباید از نظر دور داشت که ممکن است آمریکا و اسرائیل به سطح مطلوب آمادگی رسیده باشند، اما بهعنوان بخشی از طرح فریب، چنین وانمود کنند که هنوز زمان بیشتری نیاز دارند. از اینرو نمیتوان زمانبندی دقیقی ارائه داد، اما بازهای از چند روز تا چند هفته منطقی به نظر میرسد. همچنین ممکن است برای تکمیل لایههای دفاعی یا لجستیکی، هماهنگی با برخی متحدان غربی از جمله فرانسه و بریتانیا ضروری باشد.
نتیجه گیری
با توجه به ویژگیهای شخصیتی ترامپ، بعید به نظر میرسد که او حمله نظامی را لغو کرده باشد. درست به دلیل همین ویژگیها و تمایل او به پیروزی سریع، قاطع و ثبت تصویر رهبری مقتدر که به وعدههایش عمل میکند، احتمالاً در حال تقویت طرح حمله است. چنین پیروزیای میتواند موقعیت او را هم در داخل آمریکا و هم در سطح جهانی بهطور قابل توجهی تقویت کند. در این سناریو، او مایل است نام خود را بهعنوان «ناجی» ایران ثبت کند. بر پایه این تحلیل، اصل حمله ترامپ موضوعی قطعی به نظر میرسد و زمان آن نیز چندان دور نیست.
