کارت «فرار از زندان»* هرمز، به گور تبدیل شد

خلاصه مقاله آوی آویدان - ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا

برای دهه‌ها، سپاه پاسداران بر توانایی تهدید به بستن تنگه هرمز به‌عنوان مهم‌ترین سپر اقتصادی و «کارت طلایی» خود تکیه داشته است. روزانه حدود ۲۱ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از این گذرگاه عبور می‌کند؛ رقمی معادل یک‌پنجم مصرف جهانی و یک‌چهارم تجارت دریایی نفت. اما مقصد این جریان‌ها نشان می‌دهد این اهرم از ابتدا نیز نامتقارن بود: بخش عمده نفت به آسیا می‌رفت، نه غرب. چین، هند، کره جنوبی و ژاپن بزرگ‌ترین دریافت‌کنندگان بودند، در حالی که سهم اروپا و آمریکا بسیار محدود بوده است. به بیان دیگر، تهدید هرمز بیش از آنکه غرب را گروگان بگیرد، شرق را هدف قرار داده است.

در جریان بحران، با کاهش شدید عبور کشتی‌ها و جهش نرخ بیمه و قیمت نفت، حکومت تنها «کارت اقتصادی» خود را بازی کرد. تصور می‌شد این فشار کوتاه‌مدت بتواند فرصتی برای تنفس ایجاد کند و طرف مقابل را به پذیرش مذاکرات وادار سازد. اما نتیجه برعکس شد: این تصمیم، یک ابزار بازدارنده را به اهرمی رو به بی‌اثر شدن تبدیل کرد. نخستین قربانیان واردکنندگان آسیایی بودند؛ چین ذخایر استراتژیک خود را آزاد کرد و خرید نفت از روسیه، آفریقا و آمریکا را افزایش داد. هند نیز مسیر مشابهی را دنبال کرد. هم‌زمان، تولیدکنندگان خلیج فارس با سرعت به سمت مسیرهای جایگزین رفتند؛ عربستان ظرفیت خط لوله شرق-غرب را افزایش داد و امارات صادرات از مسیر فجیره را گسترش داد. با عملیاتی شدن این مسیرها، اهمیت هرمز به‌عنوان گلوگاه حیاتی به‌طور دائمی کاهش می‌یابد.