شکاف در رهبری جمهوری اسلامی یا بازی امتیازگیری از آمریکا
یورونیوز - به گزارش والاستریت ژورنال، همزمان با سفر عباس عراقچی و فرستادگان آمریکا به اسلامآباد، دور جدیدی از مناقشه میان تندروهای خواهان تقابل و میانهروهای خواهان مذاکره با آمریکا در رهبری رژیم ایران شکل گرفته که حاکی از دشواری راه دولت ترامپ برای دستیابی به پیروزی دیپلماتیک جهت پایان جنگ است.
به گزارش این روزنامه آمریکایی به نقل از دو منبع آگاه، میانجیها گفتهاند در جریان دور نخست گفتگوها میان آمریکا و ایران در اوایل ماه جاری در اسلامآباد، زمانی که طرف آمریکایی هیات ایرانی را برای ارائه جزئیات در مورد مواردی که تهران حاضر به گفتگو بر سر آنهاست، تحت فشار گذاشت، پاسخ هیات ایرانی مبهم بود.
پس از لغو دیدار هیات آمریکایی به سرپرستی جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا با هیات ایرانی به سرپرستی محمدباقر قالیباف که قرار بود اوایل هفته انجام شود، این شکاف میان رهبری ایران آشکارتر شد. از آن زمان میانجیها در تلاشاند که دور دوم این گفتگوها را برگزار کنند.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید روز جمعه اعلام کرد که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه و جرد کوشنر، داماد و مشاور دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا برای گفتگو با مقامات ایرانی به اسلامآباد خواهند رفت. به گفته او، آقای ونس در آمادهباش است تا در صورت پیشرفت مذاکرات به پاکستان سفر کند. عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز روز جمعه در راس هیاتی وارد اسلامآباد شد. با این حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه اعلام کرد که هیچ دیداری میان ایران و آمریکا برنامهریزی نشده است و طرف ایرانی دیدگاههای خود را به پاکستان منتقل خواهد کرد.
خبرگزاری تسنیم مقامات و رسانههای آمریکایی را به «داستانسرایی» درباره برگزاری دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا متهم کرد و نوشت: «اساسا در حال حاضر هیچ مذاکرهای با آمریکاییها در دستور کار نیست و سفر آقای عراقچی به اسلامآباد نیز برای مذاکره با آمریکاییها نیست بلکه او با طرف پاکستانی درباره ملاحظات ایران درباره پایان جنگ گفتگو خواهد کرد.»
با این حال، اکسیوس به نقل از دو منبع آگاه نوشت که آقای عراقچی قرار است از اسلامآباد راهی مسقط و مسکو شود و ممکن است روز دوشنبه پس از برگزاری دیدارهای جداگانه با میانجیگران پاکستانی، با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا دیدار کند.
نیویورکتایمز نیز به نقل از دو مقام ایرانی آگاه نوشت که عباس عراقچی در سفر به اسلامآباد، حامل پاسخ کتبی ایران به پیشنهاد توافق صلح آمریکا است.
فرسایش انسجام در رهبری ایران
به گزارش والاستریت ژورنال، رهبری ایران در زمان جنگ در پیامهای سیاسی وحدت نشان داد و فرماندهی و کنترل نیروهای مسلح خود را حفظ کرد. اما اکنون که در تلاش برای لغو تحریمها از طریق توافق با آمریکا حرکت میکند که احتمالا مستلزم امتیازدهیهای دشوار است، بهنظر میرسد که این انسجام در حال فرسایش است.
در کشمکش کنونی قدرت، تندروهای تازه به قدرت رسیده در سپاه پاسداران و بخشهای دیگر نظام را در مقابل مقامات ارشدی قرار داده است که بیشتر به دنبال ترمیم اقتصاد صدمهدیده ایران متمرکزند.
بنابر این گزارش، رهبران تندرو در حال حاضر بیش از پیش هیات مذاکرهکننده را تحت فشار میگذارند که مصالحه نکنند. آنها در مطبوعات داخلی و شبکههای اجتماعی محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی را به دلیل ورود به بحث برنامه هستهای ایران در دور نخست مذاکرات هدف حملات خود قرار دادند.
محمود نبویان، نماینده مجلس شورای اسلامی که در هیات مذاکرهکننده ایرانی در پاکستان حضور داشت، گفت: «به مذاکره گذاشتن موضوع هستهای در پاکستان خطای راهبردی بود. نباید موضوع هستهای را به مذاکره میگذاشتیم. با این کار، دشمن جریتر شد.»
به گفته منابع آگاه، احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران نیز با مصالحه بیش از حد مخالف بود.
به گفته تحلیلگران، ظاهرا اختلاف نظرات در رژیم ایران درباره میزان امتیازدهی، مذاکره را برای ایران دشوار کرده است.
دور نخست مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد تا دیروقت ادامه یافت. به گفته منابع آگاه، جرد کوشنر در مقطعی بیرون رفت تا دونالد ترامپ و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا تماس بگیرد. وقتی بازگشت، هیات آمریکایی اصرار کرد که ایران با توقف ۲۰ ساله غنیسازی موافقت کند. مذاکرات پس از آن پایان یافت.
محمد امرسی، کارشناس خاورمیانه در شورای مشورتی جهانی در «مرکز ویلسون» گفت: «ماشین تصمیمگیری در بالاترین سطوح دچار مکث و تردید است. بحث داخلی درباره اینکه چه چیزی به نفع ایران است، رسیدن به اجماع را به تاخیر میاندازد.»
رهبری سیاسی در ایران روز پنجشنبه هرگونه شکاف را رد کرد. مقامات عالیرتبه رژیم ایران از جمله محمدباقر قالیباف، مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری و عباس عراقچی با انتشار پیام واحدی در شبکههای اجتماعی گفتند: «در ایران ما تندرو و میانهرو وجود ندارد؛ همه ما ایرانی و انقلابی هستیم.»
از طرف دیگر، نتیجهگیری قطعی درباره سازوکارهای درونی و مبهم رهبری ایران دشوار است. لفاظی تندروها میتواند با هدف وادار کردن آمریکا به عقبنشینی از محاصره بنادر ایران یا گرفتن امتیازهای دیگر در میز مذاکره باشد.
سعید گلکار، کارشناس نیروهای امنیتی ایران و استادیار دانشگاه تنسی در چاتانوگا، گفت: «مراکز مختلف قدرت تلاش میکنند پیش از هر نشست رسمی امتیازهای بهتری بگیرند. این نوعی نمایش بیمیلی برای تقویت اهرم فشار است.»
کشمکش علنی اخیر، دستکم سومین مناقشه میان دو اردوگاه قدرت در ایران در جریان جنگ اخیر بوده است. نخستین تلاش تندروها، واکنش تند آنها به سخنان مسعود پزشکیان جهت کاهش تنشها با همسایگان عرب ایران بود. آقای ترامپ این اختلافات را به عنوان مانعی برای ادامه مذاکرات دانسته است.
غیبت مجتبی خامنهای
به گفته راز زیمت، مدیر برنامه پژوهشی ایران در «موسسه مطالعات امنیت ملی» اسرائیل، اگر رژیم ایران اجازه دهد برداشت موجود مبنی بر وجود شکافها میان مقامات ادامه یابد، در داخل کشور در معرض خطر آسیبپذیر جلوه کردن قرار میگیرد.
به گفته او این اختلافات در غیاب یک رهبر قدرتمند که بتواند خطر تصمیمات دشوار را بپذیرد و جناحها را به خط کند، تشدید شده است.
مجتبی خامنهای از زمانی که پس از کشتهشدن پدرش به قدرت رسید، در انظار عمومی ظاهر نشده و حتی صدایش هم شنیده نشده است.
به گزارش نیویورکتایمز به نقل از چهار مقام ایرانی، با این که او در حملات آمریکا و اسرائیل به بیت رهبری در نخستین روز جنگ به شدت مجروح شده از نظر ذهنی هوشیار و درگیر امور است. بنابر این گزارش، یکی از پاهایش سه بار تحت عمل جراحی قرار گرفته و در انتظار پروتز است. همچنین یکی از دستانش عمل جراحی داشته و بهتدریج در حال بازیابی عملکرد خود است. به گفته این مقامات، صورت و لبهای آقای خامنهای نیز بهشدت دچار سوختگی شده که صحبت کردن را برایش دشوار کرده است و در نهایت به جراحی پلاستیک نیاز خواهد داشت.
بنابر این گزارش، دسترسی به آقای خامنهای در حال حاضر بسیار دشوار و محدود است و او عمدتا در محاصره تیم پزشکان و کادر درمانی قرار دارد. مقامات ارشد سپاه و دولت نیز از بیم آنکه اسرائیل از طریق آنها محل آقای خامنهای را شناسایی کند، به دیدار او نمیروند.
به گزارش نیویورکتایمز، پیامها برای آقای خامنهای بهصورت دستنویس تهیه میشوند، در پاکتهای مهرومومشده قرار میگیرند و از طریق زنجیرهای انسانی، از یک پیک مورد اعتماد به پیک بعدی منتقل میشوند. این پیکها با خودرو و موتورسیکلت، از بزرگراهها و جادههای فرعی عبور میکنند تا به مخفیگاه او برسند. اظهارات آقای خامنهای درباره مسائل نیز از همان مسیر پرپیچوخم بازمیگردد.
ترکیب نگرانی درباره امنیت مجتبی خامنهای، جراحاتش و دشواری دسترسی باعث شده است که او دستکم موقتا تصمیمگیری را به فرماندهان واگذار کند. جناحهای اصلاحطلب و همچنین تندروها همچنان در بحثهای سیاسی دخیلاند. اما به گفته تحلیلگران، روابط نزدیک آقای خامنهای با فرماندهان سپاه باعث شده است آنها به نیروی غالب تبدیل شوند.
غیبت آقای خامنهای در حالی که این بحث بر سر اختلافات شدت گرفته، نشان میدهد رژیم ایران در حال حاضر فاقد چهرهای از آن دست است که در گذشته داور نهایی تصمیمهای بزرگ امنیت ملی بود.
روحالله خمینی، رهبر پیشین جمهوری اسلامی برای پایان جنگ با عراق و در بحبوحه اختلافات و بحثهای گسترده تصمیمی گرفت که آن را به نوشیدن جام زهر تشبیه کرد.
آقای زیمت گفت: «برخلاف سال ۱۹۸۸، اکنون کسی نیست که جام زهر را بنوشد.»
