آمیت سگال - ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا
بهنظر میرسد آخرین دور موضعگیریهای سرسختانه حماس سرانجام کمر حامی اصلیاش را شکسته است. پس از ۲۰ سال، قطر در حال قطع کمکهای مالی خود به این گروه است. به گفته منابع من، دوحه دیگر نقش میزبان و میانجی را ایفا نخواهد کرد و بخش عمدهای از رهبری حماس نیز کشور را ترک کردهاند.
پس از دو دهه، پرسش بدیهی این است: چرا حالا؟
نقطه عطف تعیینکننده نه قاهره بود و نه هفتم اکتبر، اگرچه دومی در عمل نوعی «سوددهی» بزرگ برای سرمایهگذاری دوحه محسوب میشد. نقطه شکست، «عملیات شیر غران» بود. پس از ۱۶ روز سکوت سنگین و کشمکش میان دو حامی، حماس در نهایت بیانیهای صادر کرد که در آن از «حق دفاع مشروع» رژیم ایران حمایت میکرد، اما همزمان از تهران خواست «کشورهای همسایه» را هدف قرار ندهد. برای قطر کشوری که خاکش هدف مستقیم موشکهای رژیم ایران قرار گرفته بود این موضعگیری ضعیف و با تأخیر از سوی گروهی که سالها به آن پول و حمایت رسانده بود، قابلقبول نبود.
ماجرا فقط به «شفافیت بهتر» یا دلخوری محدود نمیشود. در ازای میزبانی لوکس، حماس خدمتی قابلعرضه به قطر ارائه میداد: «میانجیگری با گروههای تروریستی».در کنار همسویی ایدئولوژیک، نقش میانجیگری عامل اصلی نزدیکی قطر به حماس بود؛ آن هم بعد از پیروزی انتخاباتی ۲۰۰۶، وقتی بسیاری از کشورها ارتباط خود را با این گروه قطع کردند.
دوحه عملاً وارد بازاری شد که رقیبی نداشت. اما ارزش این «خدمت» اکنون بهشدت در حال کاهش است.
در نتیجه، حماس بهدنبال «خانهای جدید» است هم بهصورت نمادین و هم واقعی. با آغاز جنگ منطقهای، شکاف درونی حماس آشکارتر شده است: جناح عملگرا به رهبری خالد مشعل بهدنبال تنوعبخشی به حامیان در میان کشورهای عرب سنی است، اما جناح تندرو به رهبری الحیه همچنان بر ادامه همپیمانی با محور مقاومت تحت رهبری جمهوری اسلامی پافشاری میکند.
در مقطعی، حماس توانسته بود همزمان در هر دو اردوگاه حضور داشته باشد خانهای در تهران و خانهای در دوحه. اکنون از یکی بیرون رانده شده و دیگری به ویرانهای دودزده تبدیل شده است. با این حال، حتی یک ویرانه هم بهتر از بیخانمانی است. قطع حمایت قطر احتمالاً جناح نزدیک به رژیم ایران را تقویت خواهد کرد، هرچند میزان حمایتی که تهرانِ تحت فشار میتواند ارائه دهد، محدود است.
یک متغیر پیشبینیناپذیر همچنان باقی است: احتمال باز شدن مسیر برای استقرار در آنکارا. گفته میشود ترکیه ممکن است در ازای افزایش نفوذ منطقهای، به حماس پناه دهد. با این حال، این سناریو هنوز قطعی نیست و میزان حمایت عملی که میتواند به این گروه برسد، نامشخص است.
