ایران اینترنشنال - در حالی که ایران با شدیدترین بحران خود از زمان انقلاب ۱۳۵۷ روبهرو است، کتاب جدیدی از دو روزنامهنگار، یگانه تربتی و بزرگمهر شرفالدین، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که چگونه انقلابی که با وعدههای عدالت و برابری آغاز شد، به آنچه نویسندگان «دولت مافیایی» مینامند، تبدیل شد.
کتاب «انقلاب ربودهشده: خیانت و امید در ایران معاصر» که این هفته منتشر شده، در محافل سیاستگذاری واشینگتن و نیویورک مورد توجه قرار گرفته است. نویسندگان کتاب در نشستهایی درباره تاریخ معاصر ایران، تابآوری جمهوری اسلامی و آینده نامطمئن کشور پس از جنگ، فروپاشی اقتصادی و جانشینی مجتبی خامنهای به بحث پرداختند.
بخش نقد کتاب روزنامه نیویورکتایمز، «انقلاب ربودهشده» را «یکی از ژرفبینانهترین کتابها درباره ایران معاصر در سالهای اخیر» توصیف کرده و نوشته است که این اثر «نه تنها سازوکارهای سرکوب، بلکه شکلهای شکننده امیدی را که در زیر این ساختار دوام آوردهاند، به تصویر میکشد.»
مرکز سیاست خاورمیانه در موسسه بروکینگز چهارشنبه ۱۳ خرداد میزبان یگانه تربتی، خبرنگار نیویورکتایمز در امور ایران، و بزرگمهر شرفالدین، مدیر بخش دیجیتال شبکه ایراناینترنشنال و خبرنگار پیشین رویترز در حوزه ایران، بود.
مدیریت این نشست را سوزان مالونی، پژوهشگر مسائل ایران و معاون رییس و مدیر برنامه سیاست خارجی بروکینگز، برعهده داشت.
شرفالدین در این نشست گفت: «یکی از مضامین اصلی کتاب، کشمکش دائمی میان ملت و دولت است.»
او افزود: «جمهوری اسلامی تلاش میکند تصویری از تداوم و ثبات ارائه دهد؛ اینکه همه چیز عادی است و حکومت کنترل کامل اوضاع را در اختیار دارد. بخش بزرگی از مبارزه مردم علیه این نظام، تلاشی برای شکستن همین تداوم بوده است. اما نظام نشان داده که بسیار تابآور است. حتی مداخله خارجی نیز نتوانست شکاف یا گسستی در این تداوم ایجاد کند.»
شرفالدین جانشینی مجتبی خامنهای پس از پدرش را نیز نشانهای از همین تداوم دانست.
به گفته او، ترور علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در اوایل ماه اسفند گذشته کشور را وارد خطرناکترین بحران خود از زمان انقلاب ۱۳۵۷ کرد؛ بحرانی که پیامدهای جنگ، فروپاشی اقتصادی و گسترش نقش نظامیان در ساختار حکومت را به همراه داشته است.
یگانه تربتی نیز در این نشست گفت: «فکر میکنم آنچه در ۱۰ یا ۱۲ هفته گذشته آموختهایم - و آنچه هنگام نگارش کتاب نیز برای ما روشنتر شده بود - این است که افراد نقش بسیار مهمی در شکل دادن به مسیر رویدادها دارند.»
او افزود: «در عین حال، نظام از هر فردی بزرگتر است؛ چه رهبر جمهوری اسلامی باشد، چه یک فرمانده نظامی یا یک مشاور امنیت ملی. این نظام عمیقاً به بقا و حفظ خود متعهد است.»
کتاب «انقلاب ربودهشده» روایت میکند که چگونه انقلابی که وعده ساختن جامعهای برابر و عادلانه را داده بود، به تدریج به آنچه نویسندگان «دولت مافیایی» مینامند تبدیل شد.
این کتاب این داستان را از خلال زندگی شش ایرانی روایت میکند؛ افرادی که تجربههایشان طیف گستردهای از تاریخ معاصر ایران را دربر میگیرد و خود نیز در این مسیر دچار دگرگونیهای عمیق شدهاند.
یکی از این شخصیتها مهدی کروبی است؛ روحانیای که زمانی از پیروان وفادار آیتالله روحالله خمینی بود و تا بالاترین سطوح قدرت سیاسی صعود کرد. اما او به تدریج و پس از مشاهده فساد، بهویژه افزایش نفوذ سپاه پاسداران در اقتصاد، به یکی از منتقدان صریح جمهوری اسلامی تبدیل شد. کروبی به دلیل این انتقادها بهای سنگینی پرداخت و سالها در حصر خانگی به سر برد.
شخصیت دیگر سعید رحمانی است؛ کارآفرینی که با امید ایجاد رونق در اکوسیستم استارتاپی به ایران بازگشت. اما به گفته نویسندگان، او با یک دولت امنیتی سختگیر روبهرو شد که بخش بزرگی از امپراتوری اقتصادیاش را مصادره کرد و در نهایت او را به تبعید کشاند.
سوزان مالونی درباره این کتاب گفت: «به نظر من این کتاب هم برای کسانی که تاکنون چیزی درباره ایران نخواندهاند اما اخبار را دنبال میکنند و میخواهند این کشور را بهتر بشناسند جذاب خواهد بود، و هم برای کسانی که کتابخانههای بزرگی از آثار مربوط به ایران دارند.»
جک استراو، وزیر خارجه پیشین بریتانیا، این کتاب را «فوقالعاده قدرتمند» توصیف کرده است. جاناتان بلیتزر، روزنامهنگار و نویسنده آمریکایی، آن را «شاهکاری در روزنامهنگاری تحقیقی» خوانده است.
دیوید هافمن، نویسنده کتاب «جاسوس میلیارد دلاری»، نیز این اثر را «تاریخی تحقیقی و درخشان از ایران معاصر» توصیف کرده و لیس دوسه، خبرنگار ارشد بیبیسی، آن را «روایتی نادر و جذاب از یکی از مهمترین داستانهای سیاسی عصر ما» نامیده است.
