جام‌های جهانی اما برای حکومت ایران فقط یک فرصت تبلیغاتی نیست. این مسابقات به یکی از «بزرگ‌ترین منابع درآمد ارزی» برای فوتبال سیاست‌زده و تحت تحریم ایران در سال‌های اخیر تبدیل شده است.

فیفا چقدر پول می‌دهد؟

جام جهانی ۲۰۲۶، بزرگ‌ترین و پردرآمدترین جام جهانی تاریخ فوتبال خواهد بود؛ تورنمنتی با ۴۸ تیم، سه کشور میزبان و رکورد تاریخی درآمد برای فیفا. در نظر داشته باشیم که تورنمنت جام جهانی هرچند برای میزبان‌های این مسابقات در تمامی ادوار گذشته، از نظر اقتصادی زیان‌ده بوده، اما فیفا را به یکی از قدرتمندترین نهادهای اقتصادی جهان تبدیل کرده است.

فدراسیون جهانی فوتبال در آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرد مجموع پاداش‌های مالی این مسابقات را به ۸۹۶ میلیون دلار رسانده است؛ رقمی بی‌سابقه که بخش بزرگی از آن به صورت مستقیم میان تیم‌های حاضر توزیع در این تورنمنت تقسیم خواهد شد.

👈مطالب بیشتر در سایت ایران وایر

طبق اعلام رسمی فیفا، هر تیمی که به جام جهانی ۲۰۲۶ صعود کرده، پیش از شروع مسابقات، از «۲ پرداخت قطعی» بهره‌مند می‌شود؛ ۱۰ میلیون دلار به عنوان «پاداش صعود» و ۲.۵ میلیون دلار به عنوان «کمک‌هزینه آماده‌سازی».

این یعنی حتی ضعیف‌ترین تیم حاضر در جام جهانی، بدون کسب حتی یک امتیاز، ۱۲.۵ میلیون دلار قطعی از فیفا دریافت خواهد کرد.

اما ماجرا فقط به همین رقم ختم نمی‌شود.

فیفا برای هر مرحله «صعود در جام جهانی ۲۰۲۶»، پاداش‌های جداگانه‌ای تعریف کرده است.

تیم‌هایی که در رتبه‌های ۳۳ تا ۴۸ قرار بگیرند، ۹ میلیون دلار دیگر دریافت می‌کنند. تیم‌های رتبه ۱۷ تا ۳۲، یازده میلیون دلار پاداش عملکردی می‌گیرند و تیم‌های رتبه ۹ تا ۱۶، پانزده میلیون دلار دیگر دریافت خواهند کرد.

این روند تا فینال بازی‌ها ادامه پیدا می‌کند. یعنی جایی که تیم قهرمان، ۵۰ میلیون دلار فقط به عنوان پاداش نهایی، دریافت خواهد کرد.

به این ترتیب، تیمی که در مرحله گروهی حذف شود، مجموعا ۲۱.۵ میلیون دلار از فیفا دریافت می‌کند و تیم قهرمان می‌تواند به درآمدی بیش از ۶۲ میلیون دلار برسد.

نکته مهم اینجاست که برخلاف تصور رایج، این پول‌ها ارتباط مستقیمی با حق پخش تلویزیونی یا تبلیغات محیطی ندارند. درآمد ناشی از فروش حق پخش مسابقات و تبلیغات رسمی جام جهانی مستقیما به فیفا تعلق می‌گیرد و بعد در قالب همین پاداش‌ها و کمک‌های مالی میان تیم‌ها توزیع خواهد شد.

همچنین فیفا برای هر برد یا مساوی در مسابقات، مانند دوره‌های گذشته، پاداش جداگانه‌ای پرداخت نمی‌کند. درآمد تیم‌ها براساس مرحله‌ای که در آن حذف می‌شوند یا به آن صعود می‌کنندو همچنین رده‌ای که به آن دست یافته‌اند افزایش می‌یابد.

برای فدراسیونی که سال‌ها با بحران مالی، بدهی، تحریم و مشکلات انتقال پول روبه‌رو بوده، چنین ارقامی فقط یک پاداش فوتبالی نیست؛ یک منبع بزرگ درآمد ارزی است.

چرا این پول برای جمهوری اسلامی حیاتی است؟

فوتبال ایران در سال‌های اخیر، هم‌زمان با تشدید تحریم‌ها و بحران اقتصادی، بارها با مشکلات مالی روبه‌رو شده است.

فیفا در مقاطع مختلف به دلیل تحریم‌های بانکی و محدودیت‌های مالی، برای انتقال پول به فدراسیون فوتبال ایران با مشکل مواجه بوده و حتی برخی پرداخت‌ها با تاخیر یا از مسیر کشورهای واسطه انجام شده است.

در داخل ایران نیز فوتبال حرفه‌ای با بحران بدهی، پرونده‌های مالی، قراردادهای مبهم، فساد مدیریتی و وابستگی گسترده به بودجه‌های دولتی و شبه‌دولتی روبه‌رو است.

در چنین شرایطی، درآمد چند ده میلیون دلاری جام جهانی فقط یک پاداش ورزشی نیست؛ ثروتی است که می‌تواند بخشی از بحران مالی فدراسیون و البته «شبکه گسترده مدیرانی که پرونده‌های فساد مالی‌اش نیمه‌ تمام، مختومه می‌شود» را تغذیه کند.

تجربه جام جهانی‌های قبلی نشان داده که از این درآمد ارزی، حتی ریالی صرف پاداش‌ بازیکنان نمی‌شود. از پاداش‌های ارزی گرفته تا حواله خودرو، سکه و امتیازهای ویژه، همواره از سوی نهادهای دولتی و حکومتی به بازیکنان پرداخت شده و برخلاف سایر کشورهایی که سهمی از پاداش‌های فیفا داشته‌اند، پاداش بازیکنان از منابع دولتی پرداخت شده، نه از درآمدهای جام جهانی.

به همین دلیل، وقتی محمد دادکان می‌گوید «تمام تلاش فدراسیون این است که پول پاداش صعود را بگیرد و بین خودشان تقسیم کنند»، حرف او فقط یک انتقاد شخصی از یک رییس یا مدیران فدراسیون نیست؛ بلکه اشاره‌ای مستقیم به ساختار اقتصادی فدراسیون فوتبال ایران است.

حتی حذف هم سودآور است

تفاوت جام جهانی ۲۰۲۶ با تورنمنت‌های پیشین در قطر و روسیه اینجاست که حتی شکست در این مسابقات هم می‌تواند سودآور باشد.

تیم ملی ایران در گروهی قرار گرفته که بسیاری از کارشناسان آن را «ساده‌ترین گروه‌ رقابت‌ها» توصیف می‌کنند؛ گروهی با حضور نیوزلند، تیمی کم‌تجربه در سطح تمامی رقابت‌های بین‌المللی و مصر که در سال‌های اخیر از دوران اوج خود فاصله گرفته است.

در چنین شرایطی، صعود ایران از مرحله گروهی نه تنها دور از انتظار نیست، که بسیار طبیعی هم به نظر می‌رسد؛ از هر گروه دو تیم به صورت قطعی به مرحله بعد صعود می‌کنند و ۸ تیم برتر سوم در گروه‌های ۱۲گانه نیز به مرحله بعد راه‌ پیدا خواهند کرد. به عبارتی تعداد تیم‌های صعود کنند از تیم‌هایی که از مرحله گروهی حذف می‌شوند بیشتر است.

اگر تیم ملی ایران در همان مرحله گروهی حذف شود، مجموع درآمدش از فیفا دست‌کم «به حدود ۲۱.۵ میلیون دلار» خواهد رسید.

اما صعود به مراحل بعدی، درآمدها را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد. تنها یک مرحله صعود بیشتر می‌تواند میلیون‌ها دلار دیگر به درآمد فدراسیون فوتبال اضافه کند. یعنی اگر به مرحله حذفی برسد، دست‌کم ۱۱ میلیون دلار دیگر و اگر باز هم با پیروزی در نخستین بازی به مرحله بالاتری صعود کند، دست‌کم به ۱۵ میلیون دلار دیگر خواهد رسید.

شاید برای همین، جام جهانی ۲۰۲۶ فقط یک پروژه ورزشی نیست؛ یک پروژه اقتصادی بزرگ است که حتی حذف زودهنگام نیز آن را به شکست مالی تبدیل نمی‌کند.

تفاوت جمهوری اسلامی با عراق، عربستان و هائیتی چیست؟

تقریبا تمامی تیم‌های حاضر در جام جهانی، پاداش‌های خود را از فیفا دریافت خواهند کرد؛ از عربستان و عراق گرفته تا هائیتی.

اما تفاوت مهم جمهوری اسلامی با بسیاری از این کشورها در مسیر دریافت و انتقال این پول‌هاست.

عربستان، به عنوان یکی از متحدان نزدیک آمریکا، مشکلی در انتقال درآمدهای فوتبالی خود ندارد. عراق، با وجود روابط پیچیده با واشنگتن، همچنان از مسیرهای رسمی بانکی و مالی بین‌المللی استفاده می‌کند و هائیتی نیز با وجود بحران سیاسی و اقتصادی، تحت تحریم‌های گسترده بانکی مشابه جمهوری اسلامی قرار ندارد.

اما جمهوری اسلامی سال‌هاست برای انتقال پول‌های فوتبالی، دریافت مطالبات خارجی و حتی پرداخت دستمزد مربیان خارجی با بحران روبه‌رو است.

این فدراسیون باید از راه‌هایی مانند پرداخت جرایم بازیکنان شاکی به فیفا، فاکتور کردن دستمزد مربیان برای فدراسیون جهانی و همین طور تعریف کردن پروژه‌های ساختمانی و ساخت و ساز زیربنایی برای فیفا، راه‌هایی برای به دست آوردن این بودجه پیدا کند. مانند آنچه در سال‌های گذشته انجام داده است.