چرا تریبونهای حکومتی علیه تفاهم فعال شدهاند؟
عطا محامد - ایران وایر
مداحان بخشی از جامعه سیاسی ایران هستند که عملا زیر نظارت نهادهای مرتبط به رهبر جمهوری اسلامی، صدای رادیکال سیاسی ایران بودند. از زمان آغاز آتش بس آنها مدام با نفس مذاکره مخالف بودهاند. زمانی که هنوز تفاهمنامه بین ایران و آمریکا امضا نشده بود «حسین ستوده» مداح در یکی از ترانههای خود میخواند: «همه خونخواهیم توی این راهیم، مرد و زن توی سپاه اسداللهیم، این شعار ماست تا ته دنیا، با حرومیا مذاکره نمیخواهیم.» این ترانه تاکید میکرد که «کوتاه نمیآییم» و از «سردار» میخواست که «نذار که یاوه بگن بزن دوباره بزن» و این آتشبس را «بیمعنا» میخواند.
پس از امضای تفاهم نامه میان ایران و آمریکا و انتشار پیام رهبر جدید، اما دو قطبی که از پیش در میان موافقان و مخالفان مذاکره وجود داشت عمیق تر شد چرا که او عملا مسوولیت این مذاکرات را نپذیرفته و نوشت: «بنده علیالاصول، نظر دیگری داشتم ولی از باب تعهّدی که رییسجمهور محترم بهعنوان رییس شورای عالی امنیّت ملی از طرف خود و سایر اعضا در پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت به بنده دادند و تصریح به قبول مسوولیت آن نمودند، اجازهی آن را صادر نمودم.» پس از انتشار این متن برخی از مداحان به انتقاد از مذاکرات به صورت جدیتر پرداختند و یک مداح در شهر ری رییسجمهور را تهدید به قتل کرد و گفت او خون شهیدان را بازیچه کرده است. اکثر مداحان امروز به شدت مخالف مذاکرهاند و هنوز ترجیع بند سخنان آنها «بزن که خوب میزنی» است.
جنجال یک مداح
«محمدعلی بخشی»، مداحی در شهرری است که چند روزی است در راس خبرها قرار گرفته است. او در یک جلسه مداحی گفت: «آقای رییسجمهور اگر شروط رهبری محقق نشه، ما میدانیم و تیغ و حلقوم شما، پدرت رو در میاریم» پس از این گفتهها بود که برخی چهرههای سیاسی و مذهبی به آن واکنش نشان دادند. از جمله «مهدی طباطبایی» معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رییسجمهور که نوشت: «خاک بر دهانش باد کسی که در ظاهر مقدس کاری میکند که پسند دشمن است. فرد گستاخی، رییسجمهور شجاع و جانفدا را به قتل تهدید کرده است.»
واکنش جدی به این سخنان از سوی جامعه اصلاح طلبان بوده است. «حبیب رمضانخانی» روزنامه نگار، میگوید: «بر پایه کدام پشتوانه و اطمینان از عدم برخورد، یک مداح پاپتی به خود اجازه میدهد که این سطح از جسارت و وقاحت را نسبت به رییس جمهور یک کشور داشته باشد؟»او توضیح میدهد «این مداحان حکومتی نیز از بابت آن توجه و انحصارات و امتیازات، ماموریت یافتند ادای دِین کرده و تریبون و بازوی تبلیغی کسانی باشند که به دلیل جایگاه حقوقیشان امکان این موضعگیریها را ندارند!»
مطالب بیشتر در سایت ایران وایر
یا منتقد اصلاحطلب دیگری مینویسد: « کسی که رییسجمهور قانونی کشور را با ادبیات «تیغ و حلقوم» تهدید کند، باید پرسید دقیقاً در چه جایگاهی ایستاده است که خود را فراتر از قانون و بالاتر از سازوکارهای رسمی نظام میبیند؟» این نویسنده تاکید میکند «مداحی که به جای نصیحت و اخلاق، نقش دادستان، قاضی و مجری حکم را همزمان برای خود قائل میشود، بیش از آنکه به مخالفانش ضربه بزند، به اعتبار دین و جایگاه هیئت آسیب میزند.»
گفتههای این مداح حتی واکنشهای جمعی نیز به وجود آورده است و جمعی از فعالان رسانهای، فرهنگی، سیاسی و شهروندان در سایت «کارزار» خطاب به «غلامحسین محسنیاژهای»، رییس قوه قضاییه با اشاره «انتشار ویدیویی از اظهارات آمیخته به «تهدید صریح به قتل» علیه رییسجمهور»، تأکید کردند که این تهدید علیه رییسجمهور موجب جریحهدار شدن افکار عمومی و ایجاد نگرانی در جامعه شده است.
در اول تیر ماه «محمدتقی فاضل میبدی» از اعضای مجمع مدرسین حوزه علمیه میگوید: «قوهقضاییه باید با مداحی که از جایی تحریک شده و رییسجمهور کشور را تهدید میکند، شدیدترین برخورد را انجام دهد. چرا برخورد صورت نگرفت؟» این موضوع صرفا با واکنشهای مختلف سیاسی روبرو نشد بلکه خود پزشکیان نیز در واکنش به این وضعیت گفت: «من نه دنبال پست بودم نه نام و شهرت» و تاکید میکند «خب فحش بدن؛ هر چی بیشتر بدن، خدا از گناههای ما بیشتر میگذره.»
اما واکنش جدیتر پزشکیان به این اعتراضاتی که نسبت به او شده، را باید در یک از سخنرانیهای اخیر وی جستجو کرد که در میانه حرفهایش چند نفری از حاضران خطاب به او میگویند: «حی علیالأصول» و او در پاسخ میگوید: «ما ۵،۶ سال است تورم داریم، ۵۰ روز است که یک بشکه نفت از خلیج فارس نتوانستیم صادر کنیم. زدن اقتصاد ما رو داغون کردن. وقتی میجنگیم باید پای لرزش هم بشینیم.» او عملا تاکید میکند که دلیل امضای این تفاهم نامه وضعیت اقتصادی است.
در مقابل واکنشهای گستردهای که انجام شد، بخشی، مداح تهدید کننده رییسجمهور نیز به انتقادهایی که به او شده بود، واکنش نشان داده و توضیح داد: «حرفایی که اون شب زدم برای روشنگری تو جلسه خودمون زده شد و فقط بیان احساسات بود و قصدم تهدید نبوده.» او اما زبان تهدید را اینبار به رسانههای خارج از کشور گرفته و گفت: «حرف من با BBc و اینترنشناله که اگه این کلیپ من شماهارو خوشحال کرده و فکر میکنید صف متحدِ مارو میتونید به هم بزنید کورخوندید، ما به زودی شماها رو نابود میکنیم.»
در این فضا اما بودند کسانی که با سخنان این مداح موافقت داشتند. «محمدمهدی مرادی» میگوید: «کاش این غیرتی که روی جان پزشکیان دارن، روی جان با ارزش امام شهید هم داشتن» او این گفتههای مداح را نتیحه اقدامات خود پزشکیان دانسته و میگوید: «زمانی که امام شهیدمون توسط ترامپ تهدید به ترور شد و برخی مراجع و علما فتوای قتل ترامپ رو صادر کردن، شما رفتید با تاکر کارلسون مصاحبه کردید و به دروغ گفتید که منظور از این فتواها، فقط اینه که دارن کار ترامپ رو محکوم میکنن»
از پیام رهبر تا بیعت با رهبر
با وجود آنکه پزشکیان ریشه این تفاهم نامه را آشکار کرده است اما جامعه مداحان در پشت سخنان رهبر قرار گرفته و خواهان ادامه جنگ هستند. در اول تیرماه «حسین طاهری» مداح نزدیک به بیت رهبری در یک سخنرانی کوتاه بین نوحهخوانیهای خود میگوید: «ما نمیگیم اجازه آقا، ما فهمیدیم رضایت آقا باهاش نیست، چیزی که رضایت آقا باهاش نیست علیالاصول خیری در اون نیست.» او میگوید وقتی که رفتند مذاکره کنند باز ترامپ تهدید کرد و مسئولان گفتند «در مذاکرهای که ما را تهدید کنند ما وا نمییستیم و اومدن بیرون.» در حالی طاهری این روایت را انجام میدهد که در عمل این اتفاق نیفتاده بود و مذاکرات برای ساعتها ادامه داشت. با این حال او تاکید میکند: «ما در خیابانها وایمیستیم و ده شرط آقا رو پیگیری میکنیم.»
پیام رهبر جدید جمهوری اسلامی و تلاش عامدانه او برای آشکار کردن اختلاف با دولت به ترانه بخشی از مداحان بدل شده است. «مهدی رسولی» در یکی از مداحیهای اخیر خود میگوید: «علیالاصول مسیر حسین و شمر جداست، که شمر بندۀ شیطان، حسین عبد خداست.»
«ابوذر روحی» که با سرود «سلام فرمانده» مشهور شده نیز میخواند: «علیالصول با دشمن حق می جنگیم، علیالصول تحت یک لوا همرنگیم، دستای هم رو میگیریم علیالصول برای وطن میمیریم. ما یعنی مردم شریف، ما یعنی قدرت نظام، ما یعنی امت غیور، ما یعنی علت و امام» او تاکید میکند «بعد از علی با مجتبیجانیم.» در زبان ترکی نیز با مطلع «علیالاصول» مداحیهایی خوانده شد و گفته شد که ما از دستورات رهبر پیروی خواهیم کرد.
یکی دیگر از اقدامات مداحان تلاش برای پل زدن میان دو خامنهای است. آنها از یک سو نوحههایی برای رهبر پیشین میخوانند و از سوی دیگر از بیعت خود با رهبر جدید میگویند. «محمود کریمی» اما برای خامنهای میخواند در مراسمی که «محمدباقر قالیباف» رییس مجلس ایران قبل از سفر به سوییس در آنجا حضور داشت. او میخواند: «یا برگرد یا آن دل را برگردان، آه ای جان آخر تا کی سرگردان، آه ای جان آه ای جان» این ترانه که در آذر ۱۴۰۴ اولین بار خوانده شده بود، این روزها به یکی از مداحیهای پرطرفدار بدل شده است.
«خدا را شکر گریه مرحم ماست» این هم بیتی بود که رسولی با عنوان «روضه حسینه امام» میخواند: «دلش زخمی ز هجران است اینجا، قدم گاه شهیدان است اینجا» و بعد میگوید: «حسینیه خودش لبریز آه است، من دیدم خودش آخر قتل گاه است، همینجا بود ماه افتاد بر خاک از اینجا روح او پر زد به افلاک» یا در حسینه امام خمینی در اول تیرماه خواندند: «سینه زنها اومدن آقا تو اما نبودی، چرا امسال توحسینه تو آقا نبودی... جای تو خالی مونده خیلی برات دلتنگیم، مثل تو تا جون داریم واسه وطن میجنگیم.»
در عین گریه کردن برای رهبر پیشین در ۱۲ اردیبهشت «علیرضا طاهری» مداح، نماهنگی به نام «لبیک یا خامنهای» منتشر کرد که عملا پیوندی است میان دو رهبر. این ترانه با گفتن این مصرع آغاز میشود: « ما لشکر غیور این رهبر شهیدیم» و در ادامه او میخواند: «ما از نسل حسینیم سرباز عاشوراییم، دنیا اگر جمل شد همراه مجتباییم، همراه با شهیدان ما حامی نظامیم، ای لشکر دلاور خواهان انتقامیم، با سید مجتباییم با غیرتیم و مردیم، دشمن شناس هستیم پیروز در نبردیم.»
بیعت با رهبر جدید یکی از موضوعات پرتکرار مداحیهای اخیر است که در مراسم رسمی نیز تکرار میشود. در شب دوم عزاداریها در «حسینه امام خمینی» در شعری که به شعارهای «مرگ بر آمریکا» حضار ختم شد «مجید بنیفاطمه» میخواند: «با ولی امرمان امروز بیعت میکنیم، بی برو برگرد از امرش اطاعت میکنیم. بار الهی شر دشمن را از ایران دور کن، روز محشر مرا با همین مردم محشور کن، ملتی که هر چه قدرت را به زیر پا گذاشت، حسرت تسلیم را بر قلب آمریکا گذاشت، انقلابی ها جناحی نیستند آزادهاند، بهر جنگ از هر جهت آمادهاند.»
از ملیگرایی تا جنگخواهی
بخشی از جامعه مداحان ایران با استفاده از ادبیات ملیگرایانه، روایت جدیدی از تقابلهای نظامی ارا یه دادهاند. این گروه که پیشتر بر ابعاد مذهبی تمرکز داشت، از جنگ ۱۲ روزه به این سو «ایران» را در جایگاه یک «سنگر» بازتعریف میکند. پس از جنگ اخیر نیز این موضوع شدت یافته است. «حسین طاهری» در یکی از نوحههای خود با استفاده از ترانه «سالار عقیلی» با مطلع «ایران فدای اشک و خنده تو» میخواند: «خاک شهدا آری به خدا دلداده ایران، زخمی است ولی با عشق علی ایستاده ایران.» او اما در ادامه نوحه، کلمه «ایران» را با «آقا» جایگزین میکند و میخواند: «آقا از آسمان نظر به ما کن، برای مردمت دعا کن. بخواه منتقم بیاید، ما را از این بلا رها کن.»
این رویکرد مشابه ترانه «بجنگ پهلوان بجنگ» است که برای سپاه سروده شده بود. در این ترانه آمده بود: «به کوری چشمان هر بی وطن، شدیم پای ایران یک جان و تن» این ترانه میگوید: «به همراهت اینک دل ملتی ست، کسی در شهامت حریف تو نیست، بر آشوب دنیای در خواب را، بگو با جهان داغ میناب را.»
پس از آتشبس ۱۹ فروردین، بخشی از فعالیت مداحان به آماده نگه داشتن فضای اجتماعی برای تقابلهای نظامی معطوف شده است. در ۶ اردیبهشت، طاهری و «صادق آهنگران» نماهنگ «نسل جدید و نسل قدیم» را منتشر کردند که در آن از ترکیبِ نوحههای دوران جنگ ۸ ساله با شرایط کنونی استفاده شده است: «این عمار ولی هر زمان در گوش ماست، گاه در جنگیم و گاه رزم ما با فتنههاست.» این بازخوانی، با بندهایی از نوحههای پیشین «آهنگران» تکمیل میشود: «منتظریم کی شب حمله فرا میرسد، امر ز فرماندهی کل قوا می رسد.»
نوحهها دعوتی به خیابان هم بودند به ویژه بعد از آنکه مجتبی خامنهای از آنها خواست که در خیابان بمانند. یکی از این نوحهها که مشهور شد و در شبهای بسیاری در تجمعات خوانده شد از «جواد پرئی» بود. ترانهای که میگفت: «قرارمون از این به بعد کف خیابون، رگبار و بارون اگه زد کف خیابون، موشک از آسمون اومد کف خیابون، با خونمون خط میکشیم کف خیابون، ما اومدیم شهید بشیم کف خیابون، پاشو با هم داد بکشیم کف خیابون»
در هفتههای اخیر، تأکید بر ادامه درگیریها به ترجیعبندِ بسیاری از نوحهها تبدیل شده است. «محمدحسین حدادیان» در یکی از جلسات خود خطاب به سپاهیان میخواند: «طبل جنگ رو بزن» او نیز مانند بسیاری از مداحان این روزها تکرار میکند: «یه دفعه زدی این دفعه محکمتر بزن.»
مداحان با استفاده از جایگاه خود و حمایتهای نظام سیاسی، عملا بخشی از شبکه بازتولید سیاستهای امنیتی و نظامی تبدیل شدهاند. مداحان از طریق ادغام مفاهیم ملیگرایانه با ادبیات رادیکال، مخالفت با مذاکرات را به یک وظیفه عقیدتی بدل کردهاند. آنها تلاش دارند تا بگویند تداوم جنگ و گرفتن انتقام خون رهبر تنها راه چاره است.
