در «تاریخ بیهقی» درباره شیوه حکمرانی امیر نصر سامانی، به زبان ساده، چنین آمده است: «نصر احمد سامانی بر همه آداب ملوک سوار شد و بی‌همتا بود، اما خشم و رفتار تند او باعث ترس مردم می‌شد.» او این مسئله را با وزیرانش، بلعمی و بوطیب مصعبی، در میان می‌گذارد و می‌گوید: «می‌دانم اقداماتی که انجام می‌دهم، گاه از سر خشم است و ممکن است بعدها از آنها پشیمان شوم؛ اما دیگر چه سود، وقتی جان‌ها گرفته شده و زندگی‌ها نابود شده است؟»

از وزیرانش چاره‌جویی می‌کند و از آنان می‌خواهد حکیم‌ترین مردان کشور را گرد آورند. آنان پس از جست‌وجو، بیش از هفتاد نفر از خردمندان را به بخارا می‌آورند. امیر نصر از آنان می‌خواهد در امور حکومت، به‌ویژه هنگام خشم، با مشورت، میانجی‌گری و تدبیر، مانع تصمیم‌های شتاب‌زده شوند. روایت بیهقی می‌گوید که این شیوه چنان بر رفتار امیر اثر گذاشت که او در حلم و بردباری زبانزد شد.

ائتلاف بزرگ، کلید پیروزی اپوزیسیون ایران است

کم‌وبیش همه می‌دانند که نزدیک به نیم‌قرن حکومت اسلام‌گرایان شیعه چه بر سر ایران و ایرانی آورده است. برشمردن همه این خسارت‌ها و رنج‌های انسانی، هدف این یادداشت نیست؛ اما به باور نگارنده، کمتر خانواده‌ای را می‌توان یافت که در این سال‌ها به شکلی از پیامدهای عملکرد جمهوری اسلامی آسیب ندیده باشد؛ از قربانیان سینما رکس آبادان و نخستین اعدام‌های پس از انقلاب گرفته تا زندانیان سیاسی و عقیدتی، اعدام‌های دهه ۶۰، کهریزک، جان‌باختگان اعتراض‌های ۱۳۸۸، «زن، زندگی، آزادی»، جنگ ایران و عراق، حلبچه، اعتراض‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ و اعدام‌هایی که همچنان ادامه دارند. ایران هنوز عزادار است.

اپوزیسیون فرهیخته این ملت کجاست و چه می‌کند؟ بیشترین بار این رنج و اندوه بر دوش زنان دلاور، غمگسار و فرهیخته ایران بوده است.

داستان امیر نصر سامانی و رودکی را از آن رو یادآوری کردم که نشان دهم می‌توان از اشتباهات جلوگیری کرد؛ می‌توان هفت نفر، هفتاد نفر یا حتی هفتصد نفر از حکیمان، روشنفکران، دانشمندان و سیاستمداران نمادین این سرزمین را گرد هم آورد تا درباره راه چاره و رهایی ایران بیندیشند. نگارنده بر این باور است که این کار شدنی است.

ما دو جریان بزرگ اپوزیسیون، یا به تعبیری دو حزب بزرگ جمهوری‌خواه و مشروطه‌خواه، داریم که بر اصول مهمی چون دموکراسی، سکولاریسم، تمامیت ارضی و زبان مشترک فارسی اتفاق‌نظر دارند. در هر دو جریان نیز، همانند همه جریان‌های سیاسی، گرایش‌های گوناگون چپ، راست، لیبرال و محافظه‌کار وجود دارد و این امری طبیعی است.

وظیفه آن هفت نفر، هفتاد نفر یا هفتصد نفرِ حکیم، روشنفکر، دانشمند و سیاستمدار نمادین جامعه ایران، در داخل و خارج از کشور، می‌تواند تشویق و هدایت این دو جریان به همکاری، همگرایی و شکل‌گیری یک ائتلاف بزرگ باشد. هدف، گذار از جمهوری اسلامی و برپایی جامعه‌ای سکولار و دموکراتیک است. تصور اینکه یک جریان به‌تنهایی بتواند این مسئولیت را بر دوش بکشد، بیش از اندازه خوش‌بینانه است. تنها یک ائتلاف بزرگ می‌تواند زمینه شکل‌گیری اپوزیسیونی کارآمد و نجات ایران را فراهم کند.

ایران نیز می‌تواند با ۳۱ استان یا ایالت، همانند ایالات متحده آمریکا، در قالب ساختاری فدرال و با حفظ یکپارچگی ملی، «ایالات متحده ایران» نامیده شود.

پاینده بماند ایران.