علی‌اصغر حجازی که بود و چرا حضور دوباره‌اش اهمیت دارد؟

به گزارش ایران وایر برای نخستین‌بار پس از جنگ ۳۹ روزه و بیش از ۱۳۰ روز غیبت، علی‌اصغر حجازی، مسئول امور امنیتی دفتر رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در مراسم تدفین علی خامنه‌ای در مشهد در انظار عمومی ظاهر شد. این حضور در حالی انجام شد که پیش‌تر اسرائیل مدعی شده بود او را در عملیاتی ترور کرده است.

حجازی از معدود مقام‌هایی است که طی سه دهه گذشته، بدون حضور رسانه‌ای، در مرکز تصمیم‌گیری‌های امنیتی جمهوری اسلامی قرار داشته است. او تنها مسئول حفاظت از رهبر نبود، بلکه هماهنگی میان دفتر رهبری، وزارت اطلاعات، سپاه و دیگر نهادهای امنیتی را بر عهده داشت و بسیاری او را یکی از معماران ساختار امنیتی جمهوری اسلامی می‌دانند.

برخی تحلیلگران نیز معتقدند او در روند انتقال قدرت پس از مرگ علی خامنه‌ای و انتخاب مجتبی خامنه‌ای به رهبری نقش مؤثری داشته است، هرچند جزئیات این روند هرگز به‌صورت رسمی منتشر نشده است. با وجود این نفوذ گسترده، حجازی همچنان یکی از ناشناخته‌ترین چهره‌های جمهوری اسلامی باقی مانده است.

از دادستانی انقلاب تا بیت رهبری

حجازی پس از انقلاب وارد ساختارهای امنیتی و قضایی شد و با تشکیل وزارت اطلاعات، در سمت‌هایی از جمله رئیس ستاد جنگ و معاون امنیت خارجی فعالیت کرد. با آغاز رهبری علی خامنه‌ای در سال ۱۳۶۸، به دفتر رهبری رفت و به یکی از مهم‌ترین مدیران پشت‌پرده بیت تبدیل شد؛ فردی که پیام‌ها و تصمیم‌های رهبر را به دولت، مجلس، قوه قضاییه و نهادهای امنیتی منتقل می‌کرد.

در خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی نیز آمده است که خامنه‌ای از طریق حجازی به مهدی کروبی و بهزاد نبوی پیام داد اصلاح قانون مطبوعات نباید در مجلس مطرح شود؛ اقدامی که به توقف بررسی آن انجامید.

از سرکوب داخلی تا پرونده آمیا

نام حجازی در بسیاری از مهم‌ترین پرونده‌های امنیتی جمهوری اسلامی مطرح شده است. آمریکا او را به دلیل نقش ادعایی در سرکوب اعتراضات سال ۱۳۸۸ تحریم کرد و وزارت خزانه‌داری این کشور از او به‌عنوان یکی از چهره‌های اصلی حلقه تصمیم‌گیری پیرامون علی خامنه‌ای نام برد.

دادستانی آرژانتین نیز او را از چهره‌های کلیدی مرتبط با پرونده انفجار مرکز همیاری یهودیان (آمیا) معرفی کرده و مدعی است پیش از این بمب‌گذاری به بوئنوس‌آیرس سفر کرده و با محسن ربانی دیدار داشته است. جمهوری اسلامی این اتهام‌ها را رد می‌کند.

نام او در پرونده برجام نیز مطرح شد. گزارش‌ها حاکی است که حجازی در جلسه‌ای با علی لاریجانی و علی شمخانی حضور داشت؛ جلسه‌ای که بسیاری آن را نشانه حمایت بیت رهبری از تصویب سریع توافق هسته‌ای دانستند. برجام در نهایت بدون بررسی پیشنهادهای اصلاحی و در حدود ۲۰ دقیقه در مجلس تصویب شد.

نفوذ فراتر از امنیت

طهماسب مظاهری، رئیس‌کل پیشین بانک مرکزی، نیز از نقش حجازی در یکی از اختلاف‌های مهم اقتصادی دوران محمود احمدی‌نژاد پرده برداشته است. او می‌گوید هنگام بررسی ادعای احمدی‌نژاد درباره دریافت مجوز برداشت از ذخایر ارزی، حجازی تأیید کرد که چنین مجوزی از سوی رهبر صادر نشده است؛ روایتی که نشان می‌دهد نفوذ او تنها به مسائل امنیتی محدود نبود.

منتقدان همچنین از نفوذ گسترده خانواده او در شبکه‌های اقتصادی و مدیریتی جمهوری اسلامی سخن گفته و آن را نمونه‌ای از پیوند میان قدرت امنیتی و رانت اقتصادی دانسته‌اند.

بازگشت مردی که هرگز از مرکز قدرت دور نشد

پس از مرگ علی خامنه‌ای و حذف بسیاری از فرماندهان و چهره‌های قدیمی نظام، حجازی همچنان یکی از معدود افرادی است که به دلیل ارتباط هم‌زمان با بیت رهبری، سپاه، وزارت اطلاعات و ساختار اداری جمهوری اسلامی، از نفوذ قابل توجهی برخوردار است.

بازگشت علنی او در مراسم تدفین علی خامنه‌ای، بیش از آنکه صرفاً پاسخی به شایعات درباره سرنوشتش باشد، یادآور نقش چهره‌هایی است که دور از انظار عمومی، در مهم‌ترین تصمیم‌های جمهوری اسلامی اثرگذار بوده‌اند. شاید به همین دلیل نیز وزارت خارجه آمریکا برای ارائه اطلاعات درباره او جایزه تعیین کرده است؛ نشانه‌ای از اینکه غرب همچنان او را یکی از مهم‌ترین بازیگران پنهان ساختار قدرت جمهوری اسلامی می‌داند.