آوین، معلمی حدود ۳۰ ساله، می‌گوید مردم به مرحله‌ای رسیده‌اند که ترس از مرگ دیگر اثر بازدارنده گذشته را ندارد. به گفته او، بسیاری معتقدند اگر در اعتراض‌ها کشته نشوند، در شرایط کنونی نیز ممکن است به شکل‌های دیگر جان خود را از دست بدهند. او می‌گوید مردم دیگر نمی‌توانند به این شیوه زندگی ادامه دهند و باور دارد اعتراض‌های آینده گسترده‌تر از اعتراض‌های دی‌ماه خواهد بود، زیرا افرادی که آن زمان شرکت نکردند اکنون قصد دارند به جمع معترضان بپیوندند.

مطالب بیشتر در سایت ایندیپندنت فارسی

زهرا، مربی ورزشی اهل یکی از شهرهای شمالی ایران، نیز می‌گوید بسیاری از مردم خشمگین‌اند و خاطره کشته‌شدگان و رنج خانواده‌های آنان را فراموش نکرده‌اند. او می‌گوید خانواده‌های قربانیان همچنان در انتظار روزی‌اند که عاملان این کشتار پاسخگو باشند.

آرش، ساکن تهران که یکی از بستگان و یکی از دوستانش را در اعتراض‌ها از دست داده است، نیز می‌گوید بسیاری از خانواده‌ها و نزدیکان کشته‌شدگان اکنون آمادگی بیشتری برای حضور در اعتراض‌ها دارند و انتظار دارد تجمع‌های بعدی گسترده‌تر باشد.

محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، می‌گوید مراسم تشییع خامنه‌ای تلاشی برای پنهان کردن نارضایتی گسترده مردم بوده است. او می‌گوید حکومت برای حفظ قدرت بیش از هر چیز بر سرکوب و ایجاد ترس تکیه دارد و اعدام‌ها مهم‌ترین ابزار ارعاب محسوب می‌شوند. بر اساس آمار این سازمان، فقط در ماه گذشته دست‌کم ۱۰۱ نفر اعدام شده‌اند. این سازمان همچنین از ثبت ۳۶۰ مورد اعدام از ابتدای سال تاکنون، از جمله ۹ زن، خبر داده و اعلام کرده است گزارش‌هایی درباره بیش از ۴۰۰ اعدام دیگر نیز دریافت کرده که هنوز امکان تایید آنها را نداشته است.

مهدی، حدود ۴۰ ساله از تهران، می‌گوید هر بار که صدای در را می‌شنود، آماده است تلفن همراهش را نابود کند تا پیام‌های انتقادی از حکومت به دست نیروهای امنیتی نیفتد. او می‌گوید در میدان‌های اصلی شهر مسلسل مستقر کرده‌اند و شب‌ها خودروهایی در خیابان‌ها حرکت می‌کنند و از بلندگوهایشان شعارهای حکومتی پخش می‌شود.

او همچنین می‌گوید حکومت از شبه‌نظامیان مسلح از عراق، افغانستان و برخی کشورهای آفریقایی از جمله اوگاندا برای گشت‌زنی در خیابان‌ها استفاده می‌کند و همین افراد در مراسم تشییع خامنه‌ای نیز برای افزایش جمعیت حضور داشته‌اند. به گفته او، خودروهای زرهی، تجهیزات نظامی و سلاح‌های سنگین همچنان در خیابان‌ها دیده می‌شوند.

زهرا وضعیت زندگی در ایران را به «زندانی روباز» تشبیه می‌کند و می‌گوید در شهرهای کوچک، بسیاری از خانواده‌ها افرادی را که فرزندانشان را کشته‌اند می‌شناسند. او همچنین از خانواده‌ای می‌گوید که مرگ فرزند را از مادر سالمندش پنهان کردند و به او گفتند فرزندش زندانی شده است تا از آسیب روحی بیشتر جلوگیری کنند.

او می‌گوید شعارهای حکومتی بر دیوارها و ورودی گورستان‌هایی که کشته‌شدگان اعتراض‌ها در آنها دفن شده‌اند نصب شده است و خانواده‌ها هنگام حضور بر مزار عزیزانشان با این تصاویر و شعارها روبه‌رو می‌شوند. زهرا همچنین می‌گوید هر روز از خیابان‌هایی عبور می‌کند که در جوی‌هایش خون معترضان جاری شده بود.

مهسا، زن دیگری از تهران، می‌گوید مردم هر روز با نگرانی از وقوع حادثه‌ای تازه از خواب بیدار می‌شوند. او می‌گوید ترس به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده و در محل کار، خیابان، وسایل نقلیه عمومی و خانه با آن‌ها همراه است. به گفته او، افزایش مداوم قیمت دارو، قبوض خدمات و هزینه‌های زندگی فشار زیادی به مردم وارد کرده است؛ و هر اعدام، بازداشت، ایست بازرسی و گشت مسلحانه پیامی برای واداشتن مردم به سکوت و اطاعت است.

دیلی‌میل همچنین با فردی صحبت کرده است که پیش‌تر بازداشت شده بود. او شرح می‌دهد که در بازجویی، ماموران نسخه چاپی مطالبی را که او در رسانه‌های اجتماعی منتشر کرده بود در اختیار داشتند، مطالبی که نشان‌دهنده حمایت او از شاهزاده رضا پهلوی حکایت می‌کرد. این فرد می‌گوید هنگام بازداشت تلفن همراهی در اختیار داشت که فقط حاوی پیام‌های عادی بود و پس از مدتی، به شکلی معجزه‌آسا آزاد شد.

اما بسیاری آن‌قدر خوش‌شانس نیستند. آرش می‌گوید یکی از آشنایانش که در مرخصی از خدمت سربازی بود، فقط به‌دلیل پخش موسیقی هدف شلیک نیروهای امنیتی قرار گرفت و کشته شد.

او می‌گوید از خبر مرگ علی خامنه‌ای خوشحال شده است و به غیبت مجتبی خامنه‌ای، جانشین معرفی‌شده رهبر جمهوری اسلامی، در مراسم تشییع اشاره می‌کند و می‌گوید این موضوع به گمانه‌زنی‌ها درباره وضعیت او دامن زده است. او همچنین می‌گوید بسیاری از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران نیز در مراسم حضور نداشتند.

در ادامه گزارش آمده است که با وجود تبلیغات رسمی، تعدادی از مقام‌ها و فرماندهان ارشد جمهوری اسلامی کشته شده‌اند و بخشی از توان نظامی حکومت نیز آسیب دیده است. همچنین به احساس ناامیدی بسیاری از ایرانیان از جامعه بین‌المللی اشاره شده، اما برخی از مصاحبه‌شوندگان معتقدند تغییرات آینده بیش از هر چیز به خود مردم ایران وابسته خواهد بود.

آرش می‌گوید از اینکه مقام‌های جمهوری اسلامی آن‌قدر هراس دارند که حتی جرات حضور در مراسم تشییع علی خامنه‌ای را نداشتند، احساس رضایت می‌کند.

به‌رغم تبلیغات رسمی، حکومت ضربات سنگینی متحمل شده است، شماری از مقام‌ها و فرماندهان ارشد کشته شده‌اند و توان سرکوب به میزان قابل‌توجهی کاهش پیدا کرده است. هرچند جنگ به سرنگونی جمهوری اسلامی منجر نشد، بسیاری از کارشناسان با توجه به نارضایتی گسترده مردم پس از کشتار دی‌ماه، سقوط حکومت را اجتناب‌ناپذیر می‌دانند.

آوین می‌گوید مردم ایران به «نقطه جوش» نزدیک شده‌اند و تحول در راه است، فقط مسئله زمان مطرح است.

*دیلی‌میل به‌منظور حفظ هویت مصاحبه‌شوندگان، نام آنها را تغییر داده است