ایران خانه مشترک همه ماست؛ سرزمینی که کرد، بلوچ، عرب، آذری، ترکمن، لر، بختیاری، فارس، گیلک، مازنی، قشقایی و دیگر گروههای فرهنگی و اجتماعی، هر یک بخشی از هویت، تاریخ و فرهنگ این سرزمین را ساختهاند. آینده ایران نه با حذف هیچکس، بلکه با مشارکت برابر همه ایرانیان رقم خواهد خورد.من در سالیان گذشته این فرصت را داشتم که در «شورای دموکراسیخواهان ایران» در کنار دوستانی از جریانهای مختلف سیاسی، از جمله فعالان و نمایندگان احزاب و گروههای کرد، بلوچ، عرب، آذری، ترکمن، لر و بختیاری، در یک پلتفرم مشترک برای تحقق دموکراسی و آیندهای بهتر برای ایران همکاری کنم.
کنفرانس «شورای دموکراسیخواهان ایران» که در روزهای شنبه و یکشنبه ۱۴ و ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۸ (۲۳ و ۲۴ تیر ۱۳۹۷) در شهر کلن آلمان برگزار شد، یکی از رویدادهای مهم در تاریخ تلاشهای دموکراتیک و مسالمتآمیز اپوزیسیون ایران به شمار میرود. این گردهمایی نشان داد که با وجود تفاوت دیدگاهها و اختلاف نظرهای سیاسی، امکان گفتوگو، همکاری و یافتن نقاط مشترک برای آینده ایران وجود دارد.
در همان مقطع، یکی از مهمترین محورهای اختلاف، موضوع فدرالیسم و برداشتهای متفاوت از آن بود؛ موضوعی که در برخی موارد به مباحث قومی و زبانی نیز گره خورد. همچنین طرح موضوع «حق تعیین سرنوشت» از سوی برخی جریانها، از جمله مسائلی بود که همچنان درباره آن دیدگاههای متفاوتی وجود دارد و نیازمند گفتوگوی ملی و یافتن راهحلهای دموکراتیک است.
با این حال، آنچه امروز بیش از گذشته مورد توجه بسیاری از نیروهای دموکراسیخواه قرار گرفته، ضرورت عدم تمرکز قدرت و واگذاری اختیارات گسترده اداری، اجرایی، برنامهریزی، عمرانی، اقتصادی و خدمات عمومی به استانها و مدیریتهای منتخب محلی در چارچوب ۳۱ استان کشور است.
در این الگو، مبنای تقسیم قدرت، قومیت یا زبان نیست؛ بلکه حقوق برابر شهروندی و مشارکت دموکراتیک مردم در اداره محل زندگی خود است. شهروندان هر استان میتوانند از طریق سازوکارهای دموکراتیک در انتخاب شوراهای استانی، شهرداران، فرمانداران، استانداران و دیگر نهادهای مدیریتی محلی مشارکت داشته باشند و درباره موضوعات مرتبط با توسعه، خدمات عمومی و مدیریت منطقهای در چارچوب همان استان نقش مستقیم ایفا کنند.
آینده سیاسی ایران باید بر پایه انتخابات آزاد، رقابتی و شفاف و با تشکیل مجلس مؤسسان منتخب مردم برای تدوین قانون اساسی جدید شکل گیرد. همه نیروهای سیاسی باید به این اصل پایبند باشند که ساختار آینده کشور تنها از مسیر رأی آزاد مردم و حضور نمایندگان منتخب ملت در مجلس مؤسسان تعیین خواهد شد.
مبنای اصلی، حقوق شهروندی است؛ حقوقی که از هیچ ایرانی نمیپرسد کرد هستی یا فارس، عرب هستی یا ترک، بلوچ هستی یا ترکمن، لر هستی یا بختیاری، گیلک هستی یا مازندرانی. معیار، شهروند بودن و برخورداری برابر از حقوق و فرصتهاست.
رفع تبعیضهای تاریخی تنها با حضور و مشارکت واقعی همه شهروندان امکانپذیر است. مشارکت برابر در انتخابات سراسری، حضور در مجلس و دولت آینده، دسترسی عادلانه به فرصتهای اقتصادی و اجتماعی، و تقسیم منصفانه ثروت و قدرت سیاسی، از پایههای یک نظام دموکراتیک و پایدار خواهد بود.
در ایران آینده، شکلگیری احزاب مدرن، دموکراتیک و سراسری یکی از ارکان اصلی نظام سیاسی خواهد بود. تجربه تاریخی نشان داده است که دامن زدن به شکافهای قومی و زبانی و محدود کردن سیاست به هویتهای قومی، به تنهایی نمیتواند مشکلات مردم را حل کند.
مسئله اصلی، قومیت یا زبان مردم نیست؛ مسئله اصلی رفع تبعیض، ایجاد فرصتهای برابر، توسعه همه استانها و مشارکت واقعی شهروندان در قدرت سیاسی است. هر شهروند ایرانی، فارغ از اینکه کرد، بلوچ، عرب، آذری، ترکمن، لر، بختیاری، فارس یا از هر پیشینه دیگری باشد، باید از حقوق برابر برخوردار باشد.
آینده ایران نیازمند احزابی است که برنامههای ملی داشته باشند، در سراسر کشور فعالیت کنند و برای توسعه همه مناطق ایران راهکار ارائه دهند. هیچ حزب سیاسی نباید خود را صرفاً متعلق به یک منطقه یا یک گروه خاص بداند؛ بلکه باید خود را متعلق به همه ایران و همه شهروندان بداند.
زبان فارسی به عنوان زبان مشترک، سراسری و اداری کشور نقش پیونددهنده همه ایرانیان را دارد و در کنار آن، زبانهای مادری و محلی نیز به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران مورد احترام بوده و امکان آموزش و تدریس آنها در مناطق مربوطه فراهم خواهد بود.
توجه به زبانهای مادری نه به معنای ایجاد فاصله میان ایرانیان، بلکه به معنای حفظ سرمایههای فرهنگی و تقویت احساس تعلق همه شهروندان به ایران است. تنوع فرهنگی، زبانی و اجتماعی ایران نه یک تهدید، بلکه یک سرمایه ملی است که میتواند به توسعه، پیشرفت و شکوفایی کشور کمک کند.
امروز فضایی جدید در برابر نیروهای سیاسی ایران شکل گرفته است. تضعیف جمهوری اسلامی و افزایش بحرانهای اجتماعی و سیاسی، فرصتی تاریخی برای همکاری میان نیروهای دموکراسیخواه فراهم کرده است.
این فرصت تاریخی را نباید از دست داد. جمهوری اسلامی در مقاطع مختلف از اختلافها، پراکندگی و نبود همکاری میان نیروهای مخالف خود برای تثبیت موقعیتش استفاده کرده است. اکنون زمان آن است که همه نیروهای سیاسی با مسئولیتپذیری، گفتوگو و اعتمادسازی، راهی مشترک برای آینده ایران پیدا کنند.
دنیای سیاست، دنیای گفتوگو، مذاکره و یافتن راهحل است؛ نه صرفاً مخالفت و نفی دیدگاههای دیگران. آینده ایران با تقابل ساخته نخواهد شد؛ بلکه با همکاری، مشارکت و پذیرش مسئولیت مشترک ساخته خواهد شد.
امروز بهترین دوستان و همراهان من از همین طیفهای مختلف فرهنگی و اجتماعی ایران هستند. من ایرانی بدون تبعیض میخواهم؛ ایرانی که در همه استانهای آن توسعه، فرصت اقتصادی، رفاه و پیشرفت دیده شود. من ایرانی را نمیخواهم که در بخشی از آن جوانی برای تأمین زندگی خود مجبور به کولبری یا سوختبری شود. سرمایهگذاری و توسعه باید در تمام ایران گسترش یابد تا همه مناطق کشور از فرصتهای برابر برای رشد برخوردار شوند.
ایران آینده باید کشوری باشد که همه شهروندان آن در ساختن و پیشرفت آن سهیم باشند؛ کشوری که تنوع فرهنگی و اجتماعی خود را به قدرتی برای توسعه تبدیل کند.
بیایید این گفتمان و این فرصت تاریخی را به یک حرکت سازنده ملی تبدیل کنیم؛ فرصتی برای پایان دادن به ۴۷ سال حکومت جمهوری اسلامی و عبور از چرخه بحران، سرکوب، تبعیض و ناکارآمدی که کشور را با آسیبهای عمیق اجتماعی، اقتصادی و سیاسی روبهرو کرده است.
امروز مسئولیت نیروهای دموکراسیخواه آن است که به جای گرفتار شدن در اختلافهای گذشته، بر نقاط مشترک تمرکز کنند و با مشارکت همه ایرانیان، پایههای یک ایران آزاد، دموکراتیک، قانونمدار و توسعهیافته را بنا نهند.
آینده ایران باید بر اساس اراده مردم، انتخابات آزاد، حقوق شهروندی، عدالت، توسعه متوازن و مشارکت همه ایرانیان ساخته شود؛ ایرانی که در آن هیچ شهروندی احساس بیگانگی با سرنوشت کشور خود نداشته باشد و همه در ساختن فردایی بهتر سهیم باشند.این مقاله برای ثبت تاریخی است.
محمد زمانی
کنشگر سیاسی و جامعهشناس
