«فرهنگ ما دین ما نیست اما دین ما عشق است»

در جایی از این مصاحبه «بیل مار» رفتارها در مدرسه با مکس را به «مذهب متفاوت» مرتبط می‌داند. مکس امینی اما بر این باور است که هویت ایرانی را نمی‌توان صرفاً با مذهب تعریف کرد و فرهنگ ایرانی پیشینه‌ای مستقل از حکومت مذهبی جمهوری اسلامی دارد.

بیل مار و مکس امینی در همان حال و هوای کمدی برنامه بخشی از بحث مهم درباره تجربه ایرانیان و عرب‌ها از مذهب، سبک زندگی و محدودیت‌های اجتماعی را با شوخی پیش می‌برند. گفت‌وگو از قوانین مذهبی و حجاب تا ازدواج موقت و محدودیت‌های مربوط به الکل، همجنس‌گرایی و زنان را شامل می‌شود.

مکس امینی در بخشی از این گفت‌وگو به خاطرات دورانی که در «سوئیس» زندگی می‌کرد باز می‌گردد و می‌گوید: «در مدرسه‌ای در ژنو با فرزندان خانواده‌های بسیار ثروتمند سعودی آشنا شدم. این بچه‌ها برای خرید به ژنو می‌آمدند و گاهی با چمدان‌هایی پر از اسکناس‌های صد دلاری خرید می‌کردند. بعضی از آن‌ها لباس‌های بسیار گران می‌خریدند و بعد از یک بار پوشیدن، آنها را کنار می‌گذاشتند. پسرها با هم زیادی صمیمی بودند. دست هم را می‌گرفتند. به همدیگر تکیه می‌دادند این در فرهنگ آن‌ها نشان راحتی و صمیمیت بود اما از نگاه یک آمریکایی ممکن بود با رابطه همجنس‌گرایانه اشتباه گرفته شود.»

بحث درباره در هم تنیدگی مذهب و فرهنگ در بخش‌هایی از این گفت‌وگو از تجربه شخصی مکس امینی فراتر می‌رود. او درباره پدرش می‌گوید که نگاه متفاوتی به اسلام داشته است: «پدرم می‌گفت دین ما عشق است. ما همه را دوست داریم؛ دین ما همین است.»

او در ادامه از تصویری که به گفته او از اسلام در جهان شکل گرفته انتقاد می‌کند و معتقد است رفتار برخی حکومت‌ها و گروه‌های مذهبی باعث شده اسلام با مجموعه‌ای از محدودیت‌ها و خشونت‌ها شناخته شود.

بیل مار تلاش می‌کند میان اسلام به‌عنوان یک دین و اشکال مختلف اجرای آن تفکیک قایل شود. مکس بر تفکیک هویت ایرانی از اسلام سیاسی متمرکز می‌ماند.

در بخش دیگری، بحث مذهب از زاویه‌ای طنزآمیز هم مطرح می‌شود. مار از تجربه کودکی خود با کلیسای کاتولیک می‌گوید و امینی هم از دوره‌ای صحبت می‌کند که برای ترک سیگار با خدا «معامله» کرده بود.

او با لحن شوخی که مردم از او سراغ دارند می‌گوید «اگر خدا کمکم کند سیگار را ترک کنم، دیگر بعد از آن کاری با او نخوام داشت. من آتئیست هستم و اینکه بعضی وقت‌ها می‌گویم خدا رو شکر عجیب است.»

عربستان؛ کشوری که مکس امینی از تغییراتش دفاع می‌کند

از نقاط جالب و شاید کمتر قابل پیش‌بینی این گفت‌وگو، نگاه مثبت مکس امینی به تغییرات اجتماعی در عربستان سعودی است. او می‌گوید «محمد بن سلمان» می‌تواند در منطقه تغییر ایجاد کند.

او همچنین می‌گوید بارها در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس اجرا داشته و برخلاف تصور کلیشه‌ای، مخاطبان عرب نه‌تنها با او مشکل نداشته‌اند، بلکه از اینکه یک کمدین ایرانی روی صحنه باشد،، استقبال کرده‌اند: «اجرای یک کمدین ایرانی در عربستان خیلی جذاب است، چون ایرانی‌ها و عربستانی‌ها رقبای سنتی منطقه محسوب می‌شوند. نزدیک شدن این دو جامعه می‌تواند اتفاق مهمی برای خاورمیانه باشد.»

خمینی و انقلاب ۵۷ از نگاه مکس امینی

گفت‌وگوی مکس امینی و بیل مار در بخش‌های پایانی خود دوباره به سیاست ایران پیوند می‌خورد.

مکس امینی می‌گوید به باور او غرب در کنار گذاشتن شاه و به قدرت رسیدن آیت‌الله خمینی نقش داشته است. بیل مار می‌پرسد: «یعنی تو معتقدی خمینی را غربی‌ها و کارتر به قدرت رساندند؟» و مکس امینی بی‌تردید پاسخ می‌دهد «بله. ما باور داریم وقتی کارتر رییس‌جمهور بود، در سال ۱۹۷۹، با کمک فرانسه و آلمان، شاه ایران را سرنگون کردند و خمینی را به ایران آوردند.»

حمایت مکس امینی از شاهزاده رضا پهلوی

در ادامه، مار از امینی درباره شاهزاده «رضا پهلوی» و میزان محبوبیت او در میان مردم ایران می‌پرسد.

پاسخ مکس امینی صریح است: «من از رضا پهلوی حمایت می‌کنم و معتقدم او می‌تواند در ایجاد یک دموکراسی در ایران نقش داشته باشد.»

او ادعایی که بارها از سوی شاهزاده رضا پهلوی و مشاورانش در ماه‌های گذشته مطرح شده را تکرار می‌کند و می‌گوید: «او نمی‌خواهد قدرت را در دست بگیرد. به همین دلیل دوستش دارم.»

مکس امینی در بخش دیگری از این گفتگو رضا پهلوی را فردی می‌داند که می‌تواند «در دوره گذار به ایجاد یک نظام دموکراتیک کمک کند.»

بیل مار در پاسخ، به سرکوب‌های سیاسی و اقدامات «ساواک» علیه منتقدان و مخالفان نظام وقت حاکم بر ایران اشاره می‌کند و می‌گوید حکومت پهلوی دوم «غیردموکراتیک» بود و مکس امینی در پاسخ می‌گوید «هیچ حکومتی کامل نیست. از دیدگاه من دنیا همیشه درباره انتخاب گزینه کم‌تر بد است، نه بهترین گزینه.»

شاه، جمهوری اسلامی و «نقطه برگشت‌ناپذیر»

مقایسه حکومت پهلوی با نظام حاکم بر ایران امروز بخش دیگری از این گفت‌وگو است. مکس امینی بر این باور است که «ساواک با وجود تمام سرکوب‌هایی که به آن نسبت داده می‌شود، با جمهوری اسلامی قابل مقایسه نیست.»

او با اشاره به سرکوب‌های گسترده توسط سپاه و جمهوری اسلامی علیه مردم ایران می‌گوید: «محمدرضا شاه پهلوی وقتی فهمید دیگر نمی‌تواند حکومت کند، ایران را ترک کرد اما جمهوری اسلامی به دلیل ساختار سپاه پاسداران و وفاداری نیروهای آن، به این سادگی کنار نخواهد رفت.»

مکس امینی در بخش دیگری از این گفت‌وگو می‌گوید: «حتی نیروهای وفادار حکومت حاضر نیستند به جمعیت بی‌دفاع شلیک کنند و اگر چنین اتفاقی بیفتد، همان می‌تواند نقطه عطف سقوط آن حکومت باشد اما چنین نقطه‌ای هنوز درباره سپاه پاسداران رخ نداده است.»