اسرائیل همچنین نسبت به پیشینه اسلام‌گرایانه دولت احمد الشرع و روابط برخی نیروهای نزدیک به آن با جریان‌های اسلام‌گرا بدبین است. نزدیکی دولت رجب طیب اردوغان به شماری از جریان‌های وابسته یا نزدیک به اخوان‌المسلمین نیز این نگرانی را تشدید می‌کند.

این نگرانی‌ها کاملاً بی‌پایه نیست. دولت جدید سوریه از دل نیروهایی برخاسته است که سابقه اسلام‌گرایی مسلحانه دارند و هنوز درباره میزان پایبندی آنها به تکثر سیاسی، حقوق اقلیت‌ها و جدایی نهادهای دینی از حکومت پرسش‌های جدی وجود دارد. حمایت ترکیه از دمشق نیز تنها با هدف بازسازی و ثبات سوریه صورت نمی‌گیرد و بخشی از تلاش آنکارا برای گسترش نفوذ منطقه‌ای است.

بااین‌حال، نگرانی‌های امنیتی اسرائیل به‌تنهایی نمی‌تواند ضرورت همه حملات آن به زیرساخت‌های نظامی سوریه را توضیح دهد. دولت احمد الشرع تاکنون اعلام کرده است که به‌دنبال جنگ با اسرائیل نیست و خواهان کاهش تنش است. به همین دلیل، منتقدان اسرائیل این حملات را تلاشی برای جلوگیری از احیای حاکمیت و توان دفاعی سوریه می‌دانند.

چرا پایگاه ابوظهور اهمیت دارد؟

پایگاه ابوظهور در استان ادلب و نزدیک مرز ترکیه قرار دارد. گزارش‌هایی نیز درباره بازدید یک هیئت نظامی ترکیه و احتمال مشارکت آنکارا در بازسازی یا فعال‌سازی مجدد این پایگاه منتشر شده است. از این منظر، انتخاب ابوظهور به‌عنوان هدف می‌تواند با نگرانی اسرائیل از گسترش حضور نظامی ترکیه در سوریه ارتباط داشته باشد.

اگر ترکیه در بازسازی ارتش سوریه، آموزش نیروها یا استقرار تجهیزات پدافندی مشارکت کند، موازنه عملیاتی در آسمان سوریه تغییر خواهد کرد. سامانه‌های پدافندی جدید می‌توانند آزادی عمل نیروی هوایی اسرائیل را که طی سال‌های گذشته بارها اهدافی را در داخل سوریه بمباران کرده است، محدود کنند.

بااین‌حال، هنوز اطلاعات علنی و مستقلی درباره هدف دقیق حمله منتشر نشده است. مقام ارشد اسرائیلی تنها از وجود اطلاعات امنیتی بسیار حساس سخن گفته و توضیح نداده است که چه افراد، نیروها یا تجهیزاتی در پایگاه حضور داشته‌اند. بنابراین ارتباط مستقیم حمله با فعالیت نظامی ترکیه، هرچند محتمل، همچنان یک ارزیابی تحلیلی است و نه واقعیتی اثبات‌شده.

آیا احمد الشرع از ماجرا خبر داشت؟

مقام ارشد اسرائیلی گفت احمد الشرع باید بداند که نمی‌تواند مانند حکومت پیشین سوریه از نیروهای نیابتی استفاده کند. او در عین حال احتمال داد رئیس‌جمهوری سوریه از آنچه در پایگاه ابوظهور می‌گذشته آگاه نبوده یا اهمیت آن را درک نکرده باشد.

این سخنان نشان می‌دهد که اسرائیل، دست‌کم در موضع غیررسمی خود، حمله را واکنشی به یک رویداد امنیتی محرمانه معرفی می‌کند و لزوماً احمد الشرع را مسئول مستقیم آن نمی‌داند. اما تا زمانی که جزئیات بیشتری منتشر نشود، نمی‌توان مستقلاً ارزیابی کرد که آیا ابوظهور محل شکل‌گیری یک تهدید فوری بوده یا اسرائیل پیشاپیش برای جلوگیری از احیای پایگاه و گسترش نفوذ ترکیه اقدام کرده است.

انتقاد کم‌سابقه آمریکا

واشینگتن با وجود دریافت اطلاعات قبلی درباره عملیات، علناً از حمله حمایت نکرد. تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه این کشور در امور سوریه، گفت ایالات متحده از حملات اسرائیل به ابوظهور «عمیقاً نگران» است و آنها را «تشدید تنشی غیرضروری» می‌داند که به ثبات منطقه کمک نمی‌کند.

باراک تأکید کرد که دولت احمد الشرع رویکردی تهاجمی در پیش نگرفته، نیروهای نیابتی تشکیل نداده و بارها تمایل خود را به کاهش تنش با اسرائیل نشان داده است. او خویشتن‌داری، تعامل دیپلماتیک و گفت‌وگو را مسیری سازنده‌تر از ادامه برخوردهای نظامی دانست.

این واکنش نشان می‌دهد که اختلاف میان آمریکا و اسرائیل نه بر سر اطلاع واشینگتن از عملیات، بلکه ظاهراً بر سر ضرورت و تناسب آن بوده است. اسرائیل مدعی در اختیار داشتن اطلاعات امنیتی حساس است، اما فرستاده ویژه آمریکا حمله را اقدامی غیرضروری ارزیابی کرده است.

اسرائیل و بازسازی توان نظامی سوریه

از زمان سقوط حکومت بشار اسد، اسرائیل چندین بار تأسیسات و تجهیزات نظامی سوریه را هدف قرار داده است. استدلال امنیتی اسرائیل این است که تسلیحات راهبردی نباید در اختیار نیروهایی قرار گیرد که ممکن است در آینده به تهدیدی علیه آن تبدیل شوند.

در مقابل، منتقدان می‌گویند ادامه این حملات عملاً مانع بازسازی توان دفاعی سوریه می‌شود و برتری نظامی اسرائیل را تثبیت می‌کند. از این منظر، اسرائیل نه لزوماً با ثبات سوریه، بلکه با شکل‌گیری دولتی مخالفت می‌کند که بتواند خارج از ملاحظات امنیتی تل‌آویو عمل کند.

واقعیت احتمالاً پیچیده‌تر از هر دو روایت است. اسرائیل دلایل امنیتی مشخصی برای نگرانی از پیشینه اسلام‌گرایانه دولت دمشق و نفوذ فزاینده ترکیه دارد، اما هم‌زمان می‌کوشد آزادی عمل نظامی و برتری راهبردی خود را در سوریه حفظ کند. ترکیه نیز صرفاً بازیگری خواهان ثبات نیست و اهداف امنیتی، ایدئولوژیک و ژئوپلیتیک خود را دنبال می‌کند.

هشداری به آنکارا و دمشق

هدف قرار گرفتن ابوظهور را می‌توان هشداری غیرمستقیم به ترکیه دانست: گسترش حضور نظامی آنکارا در سوریه، به‌ویژه اگر آزادی عمل هوایی اسرائیل را محدود کند، ممکن است با واکنش نظامی تل‌آویو مواجه شود.

این حمله هم‌زمان پیامی به دولت جدید سوریه نیز دارد. اسرائیل نمی‌خواهد بازسازی ارتش سوریه، حتی با حمایت کشوری عضو ناتو مانند ترکیه، بدون درنظرگرفتن خطوط قرمز امنیتی آن انجام شود. چنین رویکردی خطر برخورد غیرمستقیم یا محاسبات اشتباه میان اسرائیل و ترکیه را افزایش می‌دهد؛ هرچند دو کشور تاکنون کوشیده‌اند از رویارویی مستقیم جلوگیری کنند.

ترکیه خواهان دولتی مرکزی و نزدیک به آنکارا در دمشق است که مانع قدرت‌گیری نیروهای کرد شود و زمینه بازگشت بخشی از پناه‌جویان سوری را فراهم کند. اسرائیل در مقابل، از تمرکز قدرت نظامی در سوریه، نفوذ جریان‌های اسلام‌گرا و محدودشدن آزادی عمل خود نگران است.

بنابراین، نه می‌توان سیاست ترکیه را صرفاً تلاشی برای بازسازی سوریه دانست و نه همه اقدامات اسرائیل را فقط با ضرورت‌های دفاعی توضیح داد. هر دو کشور در پی تثبیت نفوذ، مهار رقبا و شکل‌دادن به نظمی هستند که منافع راهبردی‌شان را تأمین کند.

حمله به ابوظهور می‌تواند نشانه‌ای از ورود این رقابت به مرحله‌ای حساس‌تر باشد؛ مرحله‌ای که در آن بازسازی ارتش سوریه و حضور نظامی ترکیه به یکی از مهم‌ترین نقاط اصطکاک میان آنکارا و تل‌آویو تبدیل خواهد شد. در عین حال، واکنش کم‌سابقه آمریکا نشان می‌دهد که حتی میان واشینگتن و اسرائیل نیز درباره حدود و ضرورت چنین اقداماتی اتفاق‌نظر کاملی وجود ندارد.