یورونیوز - خوانندگی زنان همچنان در ایران محل مناقشه است. با آنکه خوانندگی زنان بهطور مطلق در قوانین جمهوری اسلامی جرمانگاری نشده، دادگاهها با استناد به اتهامهایی مانند «بیحجابی» و «تشویق به فساد و فحشا» زنان خواننده را مجازات میکنند. نمونههای اخیر، حکم چهار سال زندان هیوا سیفیزاده و ۷۴ ضربه شلاق پرستو احمدی است.
هیوا سیفیزاده، خواننده ایرانی، ۱۹ اوت اعلام کرد که در دادگاه بدوی به اتهام «تشویق به فساد و فحشا» به چهار سال زندان محکوم شده است. این حکم در پی کنسرتی صادر شد که او در فوریه ۲۰۲۵ در تهران برگزار کرده بود. سیفیزاده زمانی توسط نیروهای امنیتی بازداشت شد که در سالن «عمارت روبهرو» در حال اجرای آواز ایرانی بر اشعار سعدی بود و بعدتر با قرار وثیقه آزاد شد.
او در ویدئویی در اینستاگرام به این اتهام اعتراض کرد و از دادگاه تجدیدنظر خواست مشخص کند دقیقا کدام رفتار او مصداق «تشویق به فساد و فحشا» بوده است. او در شب اجرا روسری به سر داشت و لباس مشکی بلند و سادهای پوشیده بود.
پیشینه صدور احکام زندان برای زنان آوازخوان
هیوا سیفیزاده تنها هنرمند زنی نیست که در ماههای اخیر با حکم قضایی مواجه شده است. در ماه ژوئن، پرستو احمدی به ۷۴ ضربه شلاق محکوم شد؛ حکمی که در پی اجرای بدون حجاب او در کنسرتی در دسامبر ۲۰۲۴ صادر شد که بهصورت زنده در یوتیوب پخش شده بود.
برخورد قضایی با خوانندگان زن سابقه طولانیتری دارد. در تابستان ۱۳۹۵، دادسرای فرهنگ و رسانه تهران علیه بیش از ۵۰ خواننده زن و همکاران مرد آنها پرونده تشکیل داد. در سال ۱۳۹۸، شش خواننده زن و هشت تهیهکننده و همکار مرد هر کدام به یک سال حبس محکوم شدند. اتهامها شامل تولید و انتشار موسیقی و تصاویر «مبتذل» و پخش آنها از شبکههای ماهوارهای مخالف جمهوری اسلامی بود. این احکام در سال ۱۴۰۱ در دادگاه تجدیدنظر تایید شد. فراواز فروردین، یکی از این خوانندگان، که هنگام تایید حکم خارج از ایران بود، از بازگشت خودداری کرد و در آلمان ماند.
در شهریور ۱۳۹۸ نیز نگار معظم به دلیل آواز خواندن برای گردشگران در روستای ابیانه به یک سال حبس محکوم شد. دادستان نطنز این حکم را با اتهام «خوانندگی غیرمجاز» تایید کرد.
در سالهای بعد نیز موارد متعددی از احضار و بازداشت زنان خواننده گزارش شد؛ از جمله احضار سهیلا گلستانی به دلیل آواز خواندن و بازداشت چهار خواننده زن در میناب به اتهام اجرای موسیقی در مراسم عروسی. بسیاری از تهدیدها و احضار زنان هنرمندی که در شبکههای اجتماعی فعالیت میکنند نیز رسانهای نمیشود.
ممنوعیت نانوشته تاریخی
از زمان انقلاب ۱۳۵۷، تکخوانی زنان در برابر مخاطبان مرد یا مختلط در ایران با محدودیتهای جدی مواجه بوده است. زنان میتوانند بهعنوان همخوان فعالیت کنند یا برای مخاطبان زن اجرا داشته باشند، اما اجرای انفرادی آنها در برابر مخاطبان مختلط معمولا مجوز رسمی نمیگیرد و گاه با برخورد قضایی و امنیتی روبهرو میشود.
این محدودیتها عمدتا بر برداشتهای فقهی از آواز زنان استوار است. در برخی دیدگاههای فقهی، اگر صدای زن موجب تحریک یا مفسده تلقی شود، شنیدن آن برای مردان جایز نیست؛ تفسیری که در عمل حضور حرفهای زنان خواننده در صحنههای عمومی را محدود کرده است.
هانا کامکار: در بازجوییها پای فقه را وسط میکشیدند
هانا کامکار، خواننده ایرانی که سال ۱۴۰۱ از ایران مهاجرت کرد، پیشتر در گفتوگو با یورونیوز گفته بود بازجویان درباره منع آوازخوانی زنان بیشتر بر مسائل فقهی تاکید میکردند: «من هم میگفتم آن مساله فقهی را برطرف کنید. من کار غیرقانونی نمیکنم. هیچوقت آنها به مساله بیقانونی اشاره نمیکردند و پای فقه را وسط میکشیدند.»
سپیده جندقی، خواننده موسیقی سنتی، نیز تجربه مشابهی را روایت کرده و گفته است نیروهای امنیتی در جلسات بازجویی به بند قانونی مشخصی اشاره نمیکردند و بیشتر بر حجاب و انتشار تصاویر بدون حجاب در شبکههای اجتماعی تمرکز داشتند. او این وضعیت را چنین جمعبندی کرده بود: «جرمی به اسم خوانندگی زن نداریم، شاکی ما اطلاعات سپاه است.»
تغییر جامعه؛ ادامه محدودیتها
در تهران و دیگر شهرهای ایران، زنان بیشتری بدون روسری در فضای عمومی ظاهر میشوند و در بسیاری از موارد با برخورد مستقیم پلیس مواجه نمیشوند. این تغییر از پیامدهای جنبش «زن، زندگی، آزادی» پس از مرگ مهسا امینی در سپتامبر ۲۰۲۲ دانسته میشود.
این نافرمانی مدنی نشان میدهد حکومت نسبت به گذشته برای اعمال حجاب اجباری با دشواری بیشتری روبهرو است. با این حال، چارچوب قانونی حجاب اجباری همچنان پابرجاست و زنان در بسیاری از محیطهای اداری، کاری و موقعیتهای رسمی با محدودیت مواجهاند.
مساله آواز زنان به سینمای ایران رسید
محدودیت آواز زنان به سینما نیز راه یافته است. سهیل بیرقی در فیلم «بیداد» داستان «ستی»، خواننده جوانی را روایت میکند که به دلیل نداشتن امکان اجرای رسمی، خیابان و شبکههای اجتماعی را به صحنه اجرای خود تبدیل میکند و با فشار نهادهای حکومتی مواجه میشود.
«بیداد» بدون مجوز رسمی در ایران ساخته شد و نخستین بار در جشنواره کارلوویواری به نمایش درآمد و جایزه ویژه هیات داوران را دریافت کرد. بیرقی این فیلم را که سال ۱۴۰۱ بدون مجوز وزارت ارشاد ساخته بود، بهصورت رایگان در یوتیوب منتشر کرد.
***
