چه کسی جهان را ترسیم می‌کند؟ داوید پارسیان

نقشه‌ها چگونه بر ذهن، سیاست و حافظه جمعی ملت‌ها اثر می‌گذارند و چرا تصمیم اخیر سازمان ملل درباره Equal Earth فراتر از یک اصلاح فنی و نشانه‌ای از دگرگونی در نظم جهانی است؟ تحلیلی ژئوپلیتیک از پیوند میان نقشه‌نگاری، حافظه تاریخی و رقابت گفتمان‌های جهانی برای عدالت شناختی، استعمارزدایی و نظم نوین بین‌المللی.

مقدمه:

تصویب قطعنامه (A/80/L.104) توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد (UN) در ۴ سپتامبر ۲۰۲۶، نقطه عطفی تاریخی در تقاطع میان کارتوگرافی (نقشه‌نگاری)، حقوق بین‌الملل و فرهنگ جهانی در حافظه جمعی به شمار می‌آید.

این قطعنامه تحت عنوان (Correct the Map) با زیرعنوان: «متعادل‌سازی بازنمایی کارتوگرافیک جهان و ترویج نمایش عادلانه مناطق مختلف جهان، به‌ویژه آفریقا» با اکثریت قاطع ۱۶۴ رأی موافق، تنها یک رأی مخالف و شش رأی ممتنع به تصویب رسید. این متن توصیه می‌کند که در آموزش عمومی و بازنمایی‌های جهانی، به تدریج از تجسم و تصویر Mercator-Projektionفاصله گرفته شود.

ابتکار این قطعنامه از سوی جمهوری توگو به نمایندگی از گروه کشورهای آفریقایی مطرح شد و با حمایت اتحادیه آفریقا (AU) به تصویب رسید. در این قطعنامه استفاده از نقشه‌های جهانی هم‌مساحت (Equal-area Maps)، به‌ویژه پروژه موسوم به Equal Earth)) مورد حمایت قرار گرفته است. نقشه‌ها صرفاً بازنمایی‌های هندسی خنثی نیستند؛ بلکه ابزارهای بصری قدرتمندی هستند که آگاهی جمعی، اولویت‌های ژئوپلیتیکی و روایت‌های تاریخی را شکل می‌دهند.

این تصمیم عمیق و تأثیرگذار سازمان ملل متحد شایسته ستایش فراوان است، زیرا نشان می‌دهد نهادهای بین‌المللی قادرند تحریف‌هایی را که طی قرون متمادی و در بستر استعمار شکل گرفته‌اند شناسایی و به‌صورت نمادین اصلاح کنند. پژوهش حاضر این رویداد را از ابعاد مختلف در محتوا بررسی کرده و ابعاد تاریخی، جغرافیایی و سیاسی آن، مزایا و چالش‌های الگوی جدید نقشه‌نگاری و پیامدهای آن برای روابط بین‌الملل را مورد تحلیل قرار می‌دهد.

مبانی تاریخی و جغرافیایی نقشه‌نگاری جهان

پارادوکس بنیادین کارتوگرافی در این واقعیت نهفته است که سطح تقریباً کروی و سه‌بعدی زمین، یعنی ژئوئید( (Geoid را نمی‌توان بدون ایجاد اعوجاج و تحریف به صفحه‌ای دوبعدی و مسطح منتقل کرد. هر نوع کوشش ناگزیر مستلزم مصالحه‌ای میان سه ویژگی اصلی است:

حفظ مساحت (Equivalence)
حفظ زوایا (Conformality)
حفظ فاصله‌ها (Equidistance)

تلاش Mercator که تا امروز رایج‌ترین الگوی نقشه‌نگاری جهان بوده است، در سال ۱۵۶۹ توسط نقشه‌نگار فلاندری Gerardus Mercator (Geert de Kremer) طراحی شد و هدف اصلی آن تسهیل دریانوردی دریایی بود. ویژگی ممتاز این ترسیم استوانه‌ای، حفظ زوایا یا Conformality است. در این سیستم، مسیرهای دارای زاویه ثابت قطب‌نما که در دریانوردی با عنوان Loxodrom شناخته می‌شوند به صورت خطوط مستقیم نمایش داده می‌شوند. این امر حرکت دریانوردان در اقیانوس‌ها را به شکل چشمگیری تسهیل می‌کرد. اما این مزیت دریانوردی، هزینه‌ای مهم نیز در پی داشت: قربانی شدن دقت مساحت‌ها. در ترسیم Mercator مقیاس نقشه با افزایش فاصله از خط استوا به شکل غیر متناسبی از واقعیت رشد می‌کند. ضریب اعوجاج خطی متناسب است با معکوس کسینوس عرض جغرافیایی که به صورت ریاضی با تابع:

sec(φ) بیان می‌شود. از آنجا که مساحت کمیتی دوبعدی است، مناطق واقع در عرض‌های جغرافیایی بالا با ضریب sec²(φ) بزرگ‌تر نمایش داده می‌شوند. این ویژگی ریاضی موجب تحریف‌های بصری عظیمی شده است که تصور جهان را در ذهن نسل‌های متعدد شکل داده‌اند. برای مثال:

گرینلند با مساحت واقعی حدود ۲٫۲ میلیون کیلومتر مربع تقریباً هم‌اندازه قاره آفریقا نمایش داده می‌شود.
در حالی که مساحت واقعی آفریقا حدود ۳۰٫۴ میلیون کیلومتر مربع است.
بدین ترتیب آفریقا در واقع نزدیک به ۱۴ برابر بزرگ‌تر از گرینلند است.

به همین ترتیب، اروپا، روسیه و آمریکای شمالی در مرکز بصری نقشه جهان به شکلی نامتناسب بزرگ جلوه می‌کنند، در حالی که آمریکای جنوبی، جنوب آسیا و آفریقا به نواحی استوایی رانده شده و از نظر بصری کوچک‌تر از اندازه واقعی خود به نظر می‌رسند.

Equal Earth راه‌حلی برای نابرابری بصری در نقشه‌های جهان:

در پاسخ به این عدم توازن بصری، نقشه‌نگاران: Bojan Šavrič،Tom Patterson و Bernhard Jenny در سال ۲۰۱۸ کوشش پروژه Equal Earth را توسعه دادند. این تلاش از نوع شبه‌استوانه‌ای (Pseudo-cylindrical) و هم‌مساحت (Equal-area) است و به‌طور خاص برای نمایش عمومی نقشه جهان طراحی شده است. پایه ریاضی آن بر چندجمله‌ای‌هایی استوار است که فاصله میان عرض‌های جغرافیایی را به گونه‌ای تعریف می‌کنند که هر بخش از سطح زمین دقیقاً همان سهم نسبی از مساحت کل نقشه را داشته باشد که در واقعیت بر روی کره زمین داراست.

برخلاف طرح‌های هم‌مساحت پیشین، نظیر پروژه Gall-Peters که در دهه ۱۹۷۰ رواج یافت اما موجب اعوجاج شدید اشکال جغرافیایی می‌شد، پروژه Equal Earth از نظر زیبایی‌شناختی به Robinson Projection نزدیک است. این الگو از نصف‌النهارهای خمیده و مدارهای موازی مستقیم بهره می‌گیرد تا تصویری هماهنگ‌تر و شبیه‌تر به کره زمین ایجاد کند؛ تصویری که در آن قاره‌ها با نسبت‌های واقعی خود نمایش داده می‌شوند.

نمادی برای پایان استعمار و تقویت عدالت شناختی

ارزش و اهمیت بنیادین قطعنامه سازمان ملل متحد را باید در بار نمادین عظیم آن برای عبور از میراث استعمار جست‌وجو کرد. از منظر تاریخی، ترسیم Mercator دقیقاً در همان دوره‌ای به استاندارد جهانی تبدیل شد که قدرت‌های دریایی اروپایی روند استعمار و تسلط بر بخش‌های وسیعی از جهان را آغاز کردند.

اگرچه Gerardus Mercator نقشه خود را با انگیزه‌ای نژادپرستانه یا امپریالیستی طراحی نکرده بود، کاربرد فراگیر و بعدی آن در مدارس، رسانه‌ها و نهادهای حکومتی، در عمل به طبیعی‌سازی و مشروعیت‌بخشی به یک جهان‌بینی اروپا‌محور انجامید. بزرگ‌نمایی بصری اروپا و آمریکای شمالی با سلطه سیاسی، اقتصادی و اداری «جهان شمال» همبستگی داشت. در مقابل، آفریقا از منظر کارتوگرافیک کوچک‌تر نشان داده می‌شد؛ پدیده‌ای که با روایت‌های تاریخی بهره‌کشی استعماری و حاشیه‌رانی آفریقا، به‌ویژه در جریان کنفرانس برلین ۱۸۸۴-۱۸۸۵ هماهنگ بود.

جغرافی‌دان آمریکایی Mark Monmonier در اثر مشهور خود با عنوان: How to Lie with Maps (۱۹۹۱) به تفصیل نشان داده است که نقشه‌ها چگونه می‌توانند سوگیری‌های ناخودآگاه و حتی تبلیغات سیاسی را منتقل کنند. زمانی که نسل‌های متوالی دانش‌آموزان نقشه‌ای را مشاهده کنند که در آن قاره آفریقا به صورت توده‌ای کوچک و حاشیه‌ای نمایش داده شده است، تصورات ناآگاهانه‌ای درباره اهمیت ژئوپلیتیکی و اقتصادی آن در ذهن آنان تثبیت می‌شود. از این رو، قطعنامه سازمان ملل را می‌توان اقدامی بنیادین در راستای عدالت شناختی (Cognitive Justice) دانست. Cognitive Justice این مفهوم که توسط جامعه‌شناس هندی Shiv Visvanathan مطرح شد، بر حق همزیستی و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن نظام‌های مختلف دانایی و جهان‌بینی‌های گوناگون، فراتر از هژمونی معرفتی غرب تأکید می‌کند.²⁹ ابتکار اتحادیه آفریقا و سپس تصویب آن در سازمان ملل، این بحث را از سطحی صرفاً فنی به سطحی اخلاقی و معرفت‌شناختی ارتقا داد.

چنان‌که وزیر امور خارجه توگو، Robert Dussey، تأکید کرده است: «جهانی عادلانه با نقشه‌ای عادلانه آغاز می‌شود.» در این نگاه، نقشه‌ای منصفانه صرفاً ابزار جغرافیا نیست؛ بلکه ابزاری برای بازگرداندن کرامت انسانی و احیای حقیقت تاریخی محسوب می‌شود. شجاعت سازمان ملل متحد در نهادینه‌کردن این مفهوم از عدالت شناختی را می‌توان نمونه‌ای برجسته از دیپلماسی چندجانبه دانست که هدف آن مواجهه با نابرابری‌های تاریخی و بازنگری در میراث استعمار است.

مقایسه مدل‌های کارتوگرافیک: مزایا و معایب

برای درک کامل پیامدهای این تحول، لازم است نقاط قوت و ضعف پروژه Equal Earth در مقایسه مستقیم با دیگر الگوهای رایج نقشه‌نگاری بررسی شوند.

جدول تطبیقی پروژه‌های اصلی جهان

ویژگی	Mercator (EPSG:3395)	Web-Mercator (EPSG:3857)	Gall-Peters (1973)	Equal Earth (EPSG:8857)
نوع پروژه	استوانه‌ای، هم‌زاویه	استوانه‌ای، شبه‌هم‌زاویه	استوانه‌ای، هم‌مساحت	شبه‌استوانه‌ای، هم‌مساحت
حفظ مساحت	بسیار تحریف شده sec²(φ)	بسیار تحریف شده	دقیق از نظر ریاضی	دقیق از نظر ریاضی
حفظ زوایا	دقیق برای ناوبری	دقیق در مقیاس محلی	تحریف شده	تحریف شده
تحریف شکل	بسیار اندک در مقیاس محلی	بسیار اندک در مقیاس محلی	شدید در نواحی قطبی	متوسط
ظاهر بصری	مستطیلی، قطب‌ها در بی‌نهایت	مستطیلی، برش در ±85°	مستطیلی	حاشیه‌های خمیده و شبیه کره
کاربرد اصلی	دریانوردی کلاسیک	نقشه‌های دیجیتال (Google, OSM)	آموزش و نقد سیاسی	آموزش، اقلیم و تحلیل داده‌های جهانی

مزایای پروژه Equal Earth

مهم‌ترین مزیت Equal Earth در دقت ریاضی آن در نمایش مساحت‌ها نهفته است. در این پروژه هر کشور متناسب با اندازه واقعی خود نسبت به سایر کشورها نمایش داده می‌شود.

این ویژگی برای نمایش داده‌های موضوعی (Thematic Data) اهمیت حیاتی دارد. برای نمونه، هنگامی که متخصصان اپیدمیولوژی پراکندگی جهانی بیماری‌ها را نمایش می‌دهند یا پژوهشگران اقلیم آثار گرمایش جهانی را ترسیم می‌کنند، نمایش هم‌مساحت باعث ادراک صحیح‌تری از مناطق تحت تأثیر می‌شود.

نمونه این کاربرد را می‌توان در فعالیت‌های: NASA Goddard Institute for Space Studies (GISS) مشاهده کرد. علاوه بر این، Equal Earth در مقایسه با Gall-Peters از جذابیت بصری بیشتری برخوردار است و به دلیل استفاده از نصف‌النهارهای خمیده، ماهیت کروی زمین را بهتر القا می‌کند.

محدودیت‌ها و معایب Equal Earth

با وجود این مزایا، Equal Earth محدودیت‌های مهمی نیز دارد. پایبندی کامل به اصل حفظ مساحت مستلزم ایجاد اعوجاج در اشکال و زوایای محلی است. اگرچه در نزدیکی خط استوا تحریف بسیار اندک است، اما در عرض‌های جغرافیایی بالا، خشکی‌ها به تدریج در راستای افقی کشیده و در راستای عمودی فشرده می‌شوند. در نتیجه، این پروژه برای ناوبری دریایی و هوایی عملاً غیرقابل استفاده است، زیرا مسیرهای مبتنی بر زاویه ثابت قطب‌نما در آن به صورت خطوط مستقیم نمایش داده نمی‌شوند. مشکل مهم دیگر، سازگاری محدود آن با سامانه‌های مدرن اطلاعات جغرافیایی است. بیشتر سامانه‌های Web-GIS همچون: Google Maps و OpenStreetMap (OSM) بر استاندارد: EPSG:3857 مبتنی هستند. این استاندارد امکان تقسیم نقشه به شبکه‌ای از کاشی‌های مربعی (Quadtrees) را فراهم می‌آورد که باعث بزرگ‌نمایی روان و بدون اختلال در محیط‌های دیجیتال می‌شود. اما پروژه شبه‌استوانه‌ای Equal Earth با حاشیه‌های منحنی و قطب‌های خطی، از نظر ریاضی بسیار دشوارتر در قالب چنین ساختارهای تعاملی وب قابل پیاده‌سازی است.

پیامدهای سیاسی در روابط بین‌الملل

از منظر حقوقی، قطعنامه A/80/L.104 صرفاً یک توصیه‌نامه مبتنی بر ماده ۱۰ منشور سازمان ملل متحد محسوب می‌شود و هیچ‌گونه اثر الزام‌آور حقوقی در زمینه مرزهای بین‌المللی، حاکمیت سرزمینی یا دعاوی ارضی ایجاد نمی‌کند. با این حال، این قطعنامه مباحث ژئوپلیتیکی گسترده‌ای را برانگیخته است، زیرا بازنمایی فضا و قلمرو در نقشه‌ها همواره با مفاهیمی چون حاکمیت، مشروعیت و نفوذ بین‌المللی پیوندی تنگاتنگ دارد.

موضع ایالات متحده آمریکا

ایالات متحده تنها کشوری بود که به این قطعنامه رأی منفی داد. هیئت نمایندگی آمریکا استدلال کرد که سازمان ملل به جای تمرکز بر بحران‌های واقعی امنیتی و اقتصادی جهان، درگیر مباحث ایدئولوژیکی پیرامون «عدالت شناختی» و جبران میراث استعمار شده است. نمایندگان آمریکا این ابتکار را «پروژه‌ای ایدئولوژیک و رادیکال» توصیف کردند که به اعتقاد آنان می‌تواند اعتبار سازمان ملل متحد را تضعیف کند. این موضع بازتاب‌دهنده نوعی تردید عمیق نسبت به گفتمان‌های استعمارزدایی (Decolonial Discourses) است؛ گفتمان‌هایی که مسئولیت تاریخی کشورهای شمال جهانی را در شکل‌گیری نابرابری‌های جهانی مورد توجه قرار می‌دهند. به باور من این رویکرد در عین حال اهمیت دیپلماتیک و نمادینِ به‌رسمیت‌شناسی تاریخی را دست‌کم می‌گیرد.

رأی ممتنع شش کشور

شش کشور: استونی (Estonia)، گرجستان (Georgia)، لیتوانی (Lithuania)، مولداوی (Moldova) ، صربستان (Serbia) و اوکراین (Ukraine) از رأی‌گیری خودداری کرده و رأی ممتنع دادند. البته، این تصمیم بیشتر بازتاب‌دهنده حساسیت‌های خاص ژئوپلیتیکی و سرزمینی این کشورها بوده است.

مورد اوکراین

در مورد اوکراین، دلیل اصلی رأی ممتنع به نگرانی‌هایی درباره نحوه بازنمایی مرزهای سیاسی در برخی نسخه‌های موجود از نقشه‌های Equal Earth مربوط می‌شد. برخی وب‌سایت‌هایی که نقشه‌های Equal Earth را منتشر کرده بودند، شبه‌جزیره کریمه را که از منظر حقوق بین‌الملل بخشی از خاک اوکراین تلقی می‌شود، با رنگی متفاوت از قلمرو اصلی اوکراین نمایش داده بودند. این موضوع نشان می‌دهد که حتی دقیق‌ترین الگوهای ریاضی نقشه‌نگاری نیز هرگز از سیاست و جغرافیای سیاسی جدا نیستند. انتخاب یک پروژه جغرافیایی اگرچه ماهیتی ریاضی دارد، اما نحوه نمایش مرزها و قلمروها همچنان می‌تواند پیامدهای دیپلماتیک و سیاسی قابل توجهی ایجاد کند.

موضع فدراسیون روسیه

در نقطه مقابل، فدراسیون روسیه صراحتاً از این قطعنامه استقبال کرد و آن را در راستای گفتمان خود درباره مقابله با نواستعمار غربی و ضرورت گذار به یک نظم جهانی چندقطبی تفسیر نمود. مسکو از رأی مثبت به این قطعنامه به عنوان ابزاری سیاسی برای تقویت روایت خود درباره کاهش سلطه تاریخی غرب بر نظام بین‌الملل بهره گرفت.

موضع هند

هند نیز به قطعنامه رأی مثبت داد، اما هم‌زمان تأکید کرد که این حمایت نباید به منزله تأیید هیچ‌یک از بازنمایی‌های مرزی موجود در برخی نقشه‌های منتشرشده تلقی شود.

سخنگوی وزارت امور خارجه هند، Randhir Jaiswal، در توضیح رأی کشورش تصریح کرد که پذیرش اصل استفاده از نقشه‌های هم‌مساحت به معنای تأیید هیچ برداشت سیاسی از مرزها نیست. هند تأکید کرد که مناطق: Jammu، Kashmir و Ladakh باید مطابق نقشه‌های رسمی دولت هند نمایش داده شوند تا از بروز اختلافات سیاسی و دیپلماتیک جلوگیری گردد. این موضع نشان می‌دهد که حتی کشورهایی که از اصل اصلاح بازنمایی کارتوگرافیک جهان حمایت می‌کنند، همچنان درباره پیامدهای سیاسی ترسیم مرزها حساسیت بالایی دارند.

موضع اتحادیه اروپا

اتحادیه اروپا در مجموع از قطعنامه حمایت کرد، اما کوشید حدود حقوقی آن را به دقت مشخص سازد. در بیانیه‌ای که از سوی ایرلند به نمایندگی از اتحادیه اروپا قرائت شد، تأکید گردید که این قطعنامه صرفاً برای اهداف آموزشی، اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی صادر شده است. همچنین تصریح شد که این تصمیم، هیچ تأثیری بر حدود حقوقی دریاها بر اساس UNCLOS و هیچ اثری بر دعاوی سرزمینی جاری نزد دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ/IGH)ندارد و نباید به عنوان پیش‌داوری حقوقی درباره این موضوعات تلقی شود.

موضع فرانسه

فرانسه در میان کشورهای اروپایی یکی از فعال‌ترین حامیان قطعنامه بود. وزیر امور خارجه فرانسه، Jean‑Noël Barrot، اعلام کرد که نهادهای دولتی فرانسه در آینده به تدریج استفاده از پروژه Mercator را کنار گذاشته و از الگوهای هم‌مساحت استفاده خواهند کرد. یکی از نمونه‌های مورد اشاره وی Eckert-IV Projection بود.

فرانسه این تغییر را «اقدامی در راستای حقیقت» توصیف کرد؛ اقدامی که می‌تواند از سلطه بصری و نامتناسب قدرت‌های بزرگی همچون ایالات متحده، روسیه و چین بر نقشه‌های جهان بکاهد و تصویری متوازن‌تر از واقعیت جغرافیایی سیاره ارائه دهد.

واکنش ها و تعامل بین المللی پیرامون این قطعنامه، در مجموع نشان می‌دهد که نقشه‌ها صرفاً ابزارهای علمی و فنی نیستند، بلکه حامل پیام‌های سیاسی، تاریخی و هویتی نیز هستند. بر همین اساس، بحث بر سر انتخاب یک پروژه جغرافیایی در واقع بخشی از منازعه گسترده‌تر پیرامون قدرت، حافظه تاریخی، استعمارزدایی و بازتعریف نظم جهانی است.

چشم‌اندازهای آینده و ادغام نقشه جدید جهان

تصویب این قطعنامه احتمالاً آثار پایدار و بلندمدتی بر زیرساخت‌های جهانی اطلاعات، نظام‌های آموزشی و شیوه‌های بازنمایی جغرافیایی جهان بر جای خواهد گذاشت. به باور من، این تحول صرفاً تغییری در یک استاندارد فنی نیست، بلکه آغاز دگرگونی در نحوه فهم و تصور انسان‌ها از جهان است.

نقش اتحادیه آفریقا در آموزش نسل‌های آینده

اتحادیه آفریقا (AU)، که پیش‌تر نیز به طور رسمی از پروژه Equal Earth حمایت کرده بود، اعلام کرده است که این شیوه نمایش جهان را به تدریج در برنامه‌های درسی کشورهای عضو خود وارد خواهد کرد. هدف از این اقدام، ارائه تصویری واقع‌بینانه‌تر از جایگاه جغرافیایی و ابعاد واقعی کشورهای آفریقایی و نیز مقابله با میراث بصری دوران استعمار است. در این میان، جمهوری توگو قصد دارد به عنوان نخستین کشور، تمامی کتاب‌های درسی جغرافیای خود را بر اساس پروژه Equal Earth بازطراحی و منتشر کند و نقش پیشگام این تحول آموزشی را بر عهده گیرد.

تحولات آموزشی در اروپا

تحولات مشابهی در اروپا نیز قابل مشاهده است. بسیاری از ناشران بزرگ کتاب‌های درسی به تدریج استفاده از نقشه‌های هم‌مساحت را افزایش داده‌اند. یکی از نمونه‌های مهم، Diercke Weltatlas است؛ اطلس جغرافیایی شناخته‌شده‌ای که در آلمان، اتریش و سوئیس به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد. این اطلس در نسخه‌های جدید خود، به‌ویژه در موضوعات مرتبط با تغییرات اقلیمی، توسعه پایدار و محیط زیست، از پروژه‌های هم‌مساحت بهره می‌گیرد. به اعتقاد من، این روند می‌تواند موجب شود دانش‌آموزان اروپایی از همان دوران تحصیل، درکی دقیق‌تر از ابعاد واقعی قاره‌ها و توزیع فضایی جمعیت و منابع جهان به دست آورند.

پیشگامی نهادهای دولتی

برخی نهادهای دولتی نیز پیش از تصویب قطعنامه سازمان ملل از این رویکرد استفاده کرده‌اند. برای نمونه، (وزارت فدرال همکاری اقتصادی و توسعه آلمان) BMZ مدتی است که در انتشار نقشه‌ها و مواد آموزشی خود از پروژه Equal Earth بهره می‌گیرد تا جایگاه واقعی قاره آفریقا و کشورهای جهان جنوب را به شکلی متناسب‌تر نمایش دهد. این رویکرد بیانگر افزایش حساسیت نهادهای توسعه‌ِ پایدار نسبت به پیامدهای سیاسی و نمادین بازنمایی‌های جغرافیایی است.

دیدگاه جامعه علمی کارتوگرافی

جامعه علمی نقشه‌نگاری این تحول را عمدتاً مثبت ارزیابی کرده است. رئیس بنیاد بین المللی کارتوگرافی International Cartographic Association (ICA) آقای Georg Gartner از کشور اتریش، در موضع‌گیری رسمی خود تأکید کرده است که این بحث نباید تنها به انتخاب میان دو پروژه محدود شود، بلکه باید به فرصت مناسبی برای تقویت «سواد نقشه‌خوانی» تبدیل گردد. در این رابطه مفهوم Map Literacy به توانایی تحلیل انتقادی نقشه‌ها، شناخت محدودیت‌ها و درک انواع تحریف‌های کارتوگرافیک اشاره دارد.

از نگاه Georg Gartner، شهروندان قرن بیست‌ویکم باید بیاموزند که هیچ نقشه‌ای نمایش کامل و بی‌نقصی از واقعیت نیست و هر پروژه مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارد.

تحولات در درون سازمان ملل متحد

در ساختارهای مختلف سازمان ملل نیز این بحث اهمیت روزافزونی خواهد یافت. از جمله دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل OCHA و پلتفرم سازمان ملل متحد برای اطلاعات فضایی جهت مدیریت بلایا و واکنش اضطراری UN-SPIDER که هر دو در مدیریت بحران‌ها، امدادرسانی‌های بشردوستانه و بهره‌گیری از داده‌های ماهواره‌ای نقش مهمی دارند. در این نهادها، موضوع استانداردسازی داده‌های جغرافیایی و تدوین چارچوب‌های اخلاقی برای انتخاب پروژه‌های نقشه‌ای اهمیت فزاینده‌ای پیدا خواهد کرد. به‌ویژه در زمینه طراحی حداقل مجموعه‌داده‌های عملیاتی مشترک (MCODs) و سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی مورد استفاده در امدادرسانی‌های بین‌المللی، انتظار می‌رود بحث درباره انتخاب پروژه مناسب به بخشی از فرآیندهای استاندارد تبدیل شود.

بزرگ‌ترین چالش: سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی دیجیتال

با وجود استقبال سیاسی و دانشگاهی از Equal Earth، مهم‌ترین مانع پیش روی آن، سازگاری با سامانه‌های تجاری اطلاعات جغرافیایی است. امروزه میلیاردها نفر روزانه از خدمات ناوبری مبتنی بر تلفن همراه استفاده می‌کنند و بخش عمده این خدمات بر پایه Web-Mercator بنا شده‌اند. البته بسیاری از نرم‌افزارهای حرفه‌ای اطلاعات جغرافیایی از هم‌اکنون از Equal Earth پشتیبانی می‌کنند، از جمله ArcGIS و QGIS که هر دو از سیستم مختصات EPSG:8857 به طور کامل پشتیبانی می‌کنند. اما سرویس‌های ناوبری تلفن‌های همراه همچنان به ویژگی هم‌زاویه بودن Web-Mercator نیاز دارند؛ زیرا این ویژگی امکان نمایش دقیق خیابان‌ها، مسیرها و جهت‌ها را در مقیاس محلی فراهم می‌کند.

آینده نقشه‌نگاری دیجیتال

به اعتقاد من، آینده نقشه‌نگاری احتمالاً در استفاده از سامانه‌های ترکیبی (Hybrid Systems) نهفته است.

در این الگو:

برای نمایش جهانی و قاره‌ای از کره‌های سه‌بعدی و پروژه‌های هم‌مساحت مانند Equal Earth استفاده خواهد شد.
برای ناوبری محلی و کاربردهای خیابانی، Web-Mercator همچنان نقش خود را حفظ خواهد کرد.

جمع‌بندی:

در نهایت، نتیجه می‌گیرم که تصمیم سازمان ملل متحد برای ترویج پروژه Equal Earth را باید نقطه عطفی در تاریخ انتقال دانش و بازنمایی جهان دانست. این تصمیم بیانگر نوعی آینده‌نگری سیاسی و فرهنگی است؛ زیرا سازمان ملل اذعان می‌کند که نقشه‌ها هرگز صرفاً ابزارهای جغرافیایی نیستند، بلکه بازتابی از مناسبات قدرت، هویت‌های سیاسی و برداشت‌های فرهنگی از جهان محسوب می‌شوند. کنار گذاشتن تدریجی پروژه Mercator در کاربردهای عمومی، از دیدگاه من، گامی در جهت واسازی یکی از میراث‌های ماندگار عصر استعمار است؛ اقدامی که نه تنها جایگاه واقعی آفریقا را بهتر نمایان می‌کند، بلکه راه را برای جهانی هموار می‌سازد که در آن «عدالت شناختی» و «حقیقت کارتوگرافیک» در کنار یکدیگر قرار گیرند.

فهرست منابع: