مهدی تدینی
در طول چند سال اخیر، به ویژه از زمان جنگ دوازده‌روزه، در رسانه‌های رسمی و نیمه‌رسمی جمعی از به اصطلاح کارشناسان و سیاستمداران دربارۀ فایده یا ضرورت سلاح هسته‌ای صحبت می‌کنند. برخی صریح از سلاح هسته‌ای دفاع می‌کنند. برخی هم کار رو به جایی رسوندند که با لحنی همزمان همه‌چیزدان، ملامت‌گرانه و نصیحت‌گرانه می‌گن «من سال‌ها پیش گفته بودم ما بمب اتم می‌خوایم». الان هم که کشور درگیر دو جنگ شده و به زعم همین کارشناسان در آستانۀ جنگ سوم هستیم، ادعای این بمب‌اتم‌گرایان جدی‌تر مطرح و شنیده می‌شه.
اما استدلال‌هایی که این طرفداران سلاح هسته‌ای مطرح می‌کنند یک ایراد ماهوی داره؛ یعنی اصلاً استدلال نیست و به مشکلی که قراره حلش کنه نمی‌پردازه. بلکه فقط یک رویای مجانی و بی‌توضیح رو می‌فروشه.
جمهوری اسلامی چاره ای جز اتمی شدن نداره https://t.co/pETM6RcujV
-- gooya (@gooyanews) October 31, 2026
مدعیانِ صلح و بازدارندگی از طریق سلاح هسته‌ای هیچ توضیحی نمی‌دن که این سلاح هسته‌ای قراره چه‌جوری ساخته بشه و در مسیر ساختش چه مشکلاتی می‌تونه پیش بیاد و برای پیش‌گیری از این مشکلات احتمالی چه راه‌حلی وجود داره تا کل پروژه نابود نشه. بلکه فقط به «بعد از ساخت سلاح هسته‌ای» می‌پردازند. می‌گن اگر ما سلاح هسته‌ای داشته باشیم، دیگه کسی جرئت نمی‌کنه به ما حمله کنه.
سوال اینجاست: هر کس صحبت از ساخت سلاح هسته‌ای می‌کنه، باید مسیر ساخت سلاح هسته‌ای رو هم دقیقاً ترسیم کنه و تضمین کنه ایران بدون اینکه در این مسیر گرفتار جنگ، هزینه‌های سنگین و در نهایت شکست پروژه بشه، می‌تونه به هدفش برسه. چوب جادویی وجود نداره که تکون بدیم و سلاح هسته‌ای ساخته بشه.
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارش ژوئن ۲۰۲۵ گفته بود نشانه‌های معتبری از یک برنامۀ ساختاریافتۀ هسته‌ای اعلام‌نشده در حال اجرا در ایران ندارد؛ اما مسئله فقط افزایش غنی‌سازی نبود و مواد و فعالیت‌های اعلام‌نشده و پرسش‌های پادمانی حل‌نشده هم مطرح بود. می‌بینیم که کار به چنین وضعیتی رسیده: شورای حکام آژانس علیه ایران قطعنامه تصویب کرده، کشور درگیر دو جنگ شده، تأسیسات هسته‌ای ایران که با پول ملت ساخته شده، هدف حمله قرار گرفته و هزینه‌های جانی و مالی فراوان دیگه به بار اومده. پس مسیری که فقط کمی شبیهِ مسیر مورد ادعای این بمب‌اتم‌گرایان بوده، این‌همه هزینه داشته.
هر کس مدعیه سلاح هسته‌ای باید بسازیم یا قبلاً باید می‌ساختیم، باید توضیح بده این سلاح از چه مسیری باید ساخته می‌شد و احیاناً چرا این مسیر طلایی به ذهن هیچ‌کدوم از کسانی که در ایران تصمیم‌گیرنده بودند نرسیده بوده یا اگر هم رسیده بوده چرا اجرا نشده. اتفاقاتی که در سال‌های اخیر افتاد، از جمله دو جنگ و وضعیتِ نه‌جنگ نه‌صلحِ کنونی در آستانۀ جنگ احتمالی دیگه با آینده‌ای نامعلوم، در حالتی که جمهوری اسلامی به شکل واضحی به سمت سلاح هسته‌ای حرکت می‌کرد، رخ نمی‌داد یا در سطح شدیدتری رخ می‌داد؟ جواب عقل سلیم، روشنه.
بگذریم از اینکه سلاح هسته‌ای می‌تونه ایران رو از اینی هم که هست منزوی‌تر کنه، چون قطعاً چین و روسیه هم از هسته‌ای شدن ایران استقبال نمی‌کنند ــ کشورهای همسایه هم که به رغم آسیب‌های شدید از جنگ اخیر همچنان دنبال راه‌حلی مسالمت‌آمیز می‌گردند، اصلاً تمایلی به این ندارند که ایران بمب اتم داشته باشه.
مسئله اینه که پرسش در اینجا اصلاً «داشتنِ» سلاح هسته‌ای نیست، بلکه «چگونگی» دستیابی به سلاح هسته‌ایه، به نحوی که بدون هزینه‌هایی که الان به صرف غنی‌سازی متحمل شدیم، امکان‌پذیر باشه و به انواع جنگ‌های منطقه‌ای و جهانی منجر نشه و بعد هم در نیمۀ راه شکست نخوره.
