پیش از خمینی، روحانیون برجستهٔ شیعه معمولاً از دخالت مستقیم در حکومت پرهیز می‌کردند. نوآوری سیاسی او که «ولایت فقیه» نام گرفت، سنت دیرینهٔ دوری روحانیت از قدرت را کنار گذاشت. از آن پس، روحانیون ایرانی نه‌تنها خواهان جامعه‌ای بر پایهٔ شریعت بودند، بلکه می‌خواستند با در دست گرفتن حکومت، این دیدگاه را عملاً اجرا کنند.

این تجربه گرچه رنگ و بوی شیعی داشت، اما اسلام‌گرایان سنی نیز فوراً اهمیت آن را درک کردند. آرمین نوابی، نویسنده و فعال ایرانی-کانادایی، می‌گوید خمینی خود را دشمن ملی‌گرایی ایرانی می‌دانست و هدف رژیم، فراتر رفتن از مرزهای ملی و دامن زدن به انقلاب اسلامی در هر جا بود.

تصادفی نیست که جانشین خمینی، آیت‌الله علی خامنه‌ای، آثار سید قطب، متفکر اسلام‌گرای اخوان‌المسلمین مصر، را از عربی به فارسی ترجمه کرد. اسلام‌گرایان شیعه و سنی ممکن است دربارهٔ جزئیات اختلاف داشته باشند، اما هر دو می‌دانند که جامعهٔ اسلامی مورد نظرشان با بازار آزاد و دموکراسی لیبرال ناسازگار است.

انقلاب ایران در نهایت یک رقابت ایدئولوژیک با عربستان سعودی ایجاد کرد. هر دو کشور میلیاردها دلار برای گسترش نسخهٔ خود از اسلام در سراسر جهان هزینه کردند. در بسیاری از جوامع سنی، عربستان بیش از هر کشور دیگری به رشد افراط‌گرایی کمک کرد.

با این حال یک تفاوت مهم وجود دارد. طی دو دههٔ گذشته، به‌ویژه از زمان به قدرت رسیدن محمد بن سلمان، عربستان مسیر خود را تغییر داده است. امروز در جده و ریاض زنان در اداره‌ها، مراکز خرید و فرودگاه‌ها کار می‌کنند و ممنوعیت رانندگی زنان برداشته شده است. سرعت تغییر ممکن است کمتر از امارات باشد، اما جهت حرکت در هر دو کشور روشن است: حرکت به سوی زندگی مدرن و مرفه در قرن بیست‌ویکم.

بزرگ‌ترین سود پایان حکومت روحانیت نصیب ایرانیان خواهد شد. به گفتهٔ نوابی، بزرگ‌ترین سرمایهٔ ایران نه نفت و گاز، بلکه مردم ایران هستند. ایرانیان مهاجر در غرب در عرصه‌های تجارت، علم و هنر موفق بوده‌اند و اگر فرصتی در داخل کشور داشته باشند، می‌توانند همان موفقیت را در ایران نیز تکرار کنند. تصور یک ایران دموکراتیک که در ردیف کشورهای پیشرفته قرار گیرد، دور از ذهن نیست.

چنین تحولی آثار گسترده‌ای در جهان اسلام خواهد داشت. کشورهای پویای خلیج فارس از ثبات بیشتر، سرمایه‌گذاری تازه و شکوفایی فرهنگی سود خواهند برد. پاکستان نیز احتمالاً از کاهش تنش‌های شیعه و سنی بهره‌مند خواهد شد.

مشخص نیست که رژیم ملاها به‌زودی سقوط خواهد کرد یا تا پنجاهمین سالگرد خود در ۲۰۲۹ دوام می‌آورد. اما تردیدی نیست که جهان جای بهتری خواهد بود اگر آزمایش خشونت‌باری که با آیت‌الله خمینی آغاز شد، برای همیشه پایان یابد.