منابع ایرانی میگویند مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا در پی اختلافات بر سر برنامه هستهای، به سمت یک توافق موقت چرخیده است...
خبرنامه گویا - دو منبع ایرانی به رویترز گفتند که مذاکرهکنندگان آمریکا و جمهوری اسلامی از هدف دستیابی به یک توافق جامع صلح عقبنشینی کردهاند و در عوض به دنبال یک یادداشت تفاهم موقت هستند تا از بازگشت به درگیری جلوگیری شود.
این تغییر رویکرد پس از مذاکرات بینتیجه آخر هفته گذشته در اسلامآباد رخ داده است؛ جایی که اختلافات عمیق بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی از جمله سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده و مدتزمان توقف فعالیتهای هستهای تهران همچنان مانع پیشرفت بوده، حتی با وجود آنکه مقامهای آمریکایی و میانجیگران پاکستانی از چشمانداز توافق سخن گفتهاند.
یک مقام ارشد ایرانی گفت دو طرف موفق شدهاند برخی شکافها را کاهش دهند، از جمله درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز؛ گذرگاهی حیاتی که حدود ۲۰ درصد از نیاز جهانی نفت و گاز از آن عبور میکند و در هفتههای اخیر به روی اکثر کشتیها بسته بوده است.
به گفته این مقام که بهدلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، رژیم ایران که سالها با تحریمهای فلجکننده آمریکا روبهرو بوده، خواهان آن است که در این یادداشت تفاهم، واشینگتن بخشی از داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی را آزاد کند؛ در مقابل، تهران اجازه عبور کشتیهای بیشتری از تنگه را خواهد داد.
یک منبع مطلع از مواضع تهران نیز روز چهارشنبه گفت جمهوری اسلامی در پیشنهادهای خود به آمریکا مطرح کرده که کشتیها بتوانند از سمت عمان در تنگه هرمز بدون خطر حمله آزادانه تردد کنند، مشروط بر آنکه یک توافق پایدار حاصل شود.
با این حال، در حالی که بیش از نیمی از آتشبس دو هفتهای گذشته است، اختلافات عمیق همچنان پابرجاست.
این مقام ارشد گفت از جمله این اختلافات، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا است که آمریکا خواهان خروج آن از ایران است، و همچنین مدتزمان توقف فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی، بهویژه غنیسازی اورانیوم.
ایران مدتهاست از واشینگتن میخواهد حق غنیسازی اورانیوم را به رسمیت بشناسد؛ حقی که تهران میگوید صرفاً برای اهداف صلحآمیز دنبال میکند، اما قدرتهای غربی و اسرائیل معتقدند هدف آن دستیابی به سلاح هستهای است.
یک دیپلمات غربی گفت: «موضوع هستهای همچنان یک مانع اصلی باقی مانده است.»
به گفته منابع ایرانی، در صورت دستیابی به یک یادداشت تفاهم برای توقف درگیری، دو طرف حدود ۶۰ روز فرصت خواهند داشت تا درباره یک توافق نهایی مذاکره کنند؛ توافقی که نیازمند مشارکت کارشناسان و همچنین آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواهد بود.
یک توافق بینالمللی پیشین که در سال ۲۰۱۵ برای محدود کردن برنامه هستهای ایران در ازای رفع تحریمها امضا شد، نزدیک به دو سال زمان برای مذاکره برد. ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن توافق خارج شد.
منابع ایرانی گفتند آمریکا خواهان توقف فعالیتهای غنیسازی جمهوری اسلامی برای مدت ۲۰ سال است، در حالی که ایران این مدت را به سه تا پنج سال محدود میخواهد. همچنین تهران خواستار تعیین جدول زمانی برای رفع تحریمهای سازمان ملل، آمریکا و اتحادیه اروپا است.
جمهوری اسلامی در گذشته نیز با درخواست آمریکا برای انتقال کامل ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد مخالفت کرده است؛ سطحی که بسیار بالاتر از نیازهای غیرنظامی است.
با این حال، منابع جمهوری اسلامی میگویند نشانههایی از امکان مصالحه دیده میشود. به گفته یکی از این منابع، هرچند رژیم ایران آماده ارسال کل ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج نیست، اما ممکن است بخشی از آن به یک کشور ثالث منتقل شود.
او افزود بخشی از این اورانیوم برای مصارف پزشکی و نیز یک راکتور تحقیقاتی در تهران مورد نیاز است؛ راکتوری که با مقادیر نسبتاً کم اورانیوم با غنای حدود ۲۰ درصد کار میکند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی برآورد کرده است که جمهوری اسلامی در زمان آغاز نخستین حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در ژوئن ۲۰۲۵، حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشته است. مشخص نیست چه مقدار از این ذخایر باقی مانده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در ماه مارس گفت آنچه از این ذخایر باقی مانده «عمدتاً» در یک مجموعه تونلی در اصفهان نگهداری میشود و برآورد این نهاد این است که کمی بیش از ۲۰۰ کیلوگرم از آن در آنجا قرار دارد. همچنین بخشی از این مواد در مجتمع گسترده هستهای نطنز نگهداری میشود؛ جایی که رژیم ایران دو تأسیسات غنیسازی داشته است.
یک دیپلمات غربی دیگر گفت: «این ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا همچنان نگرانکننده است، زیرا به ایران امکان میدهد به آنچه ما 'مقدار کافی' برای ساخت چندین بمب هستهای مینامیم دست پیدا کند؛ چرا که مرحله نهایی غنیسازی نسبتاً سریع انجام میشود.»
