ایران وایر - «محمدعلی جعفری»، مشهور به «عزیز جعفری»، فرمانده کل پیشین سپاه، پس از ماهها سکوت، در یک مصاحبه چهلدقیقهای با خبرگزاری «تسنیم» بار دیگر خط و نشانهای جدیدی کشید، اما اینبار خطابش نه مردم ایران بلکه آمریکا بود. این مصاحبه در حالی منتشر شده است که تنشهای میان ایران و آمریکا بسیار جدی است و هر لحظه امکان درگیری دیگری وجود دارد و کمتر از هر زمان دیگری به نتیجه بخشی مذاکرات اعتمادی هست. او آمد تا عملا بگوید رهبر جدید به چه فکر میکند و تا آمریکا پیش شرطهای ایران را نپذیرد مذاکرهای در کار نیست.
جعفری از دانشکده معماری دانشگاه تهران به جبهههای جنگ ایران و عراق رفت، یکی از طراحان عملیات «کربلای ۴» شد و لقب «فرمانده جنگهای نامتقارن» را گرفت. بعدها به مدت ۱۲ سال فرمانده کل سپاه پاسداران (۱۳۸۶-۱۳۹۸)، شد و این نهاد را از یک سازمان نظامی متمرکز به شبکهای مویرگی تبدیل کرد که در تمامی شئون زندگی ایرانیان دخالت داشت. او در اسفند ۱۴۰۲، در مقام فرمانده قرارگاه «بقیهالله»، اعلام کرد گشتهای «امر به معروف» در متروهای تهران نه متوقف، بلکه گسترش مییابند چون به باورش، بیحجابی «تیشه به ریشه انقلاب میزند.»
اما جعفری در همه این مدت که سکوت کرده بود چهره پشت پردهای در سیاست ایران بود. در عین حال فایلهای صوتی افشاشده از او نقش وی را در فسادهای گسترده نظام نشان میداد. حالا بازگشتش به عرصه عمومی با یک مصاحبه، نشان از آن دارد که جعفری، نه یک فرمانده بازنشسته، بلکه همچنان یکی از معماران ارشد هسته سخت قدرت در جمهوری اسلامی است.
برای جنگ آمادهایم اما مذاکره سخت است!
«عزیز جعفری»، در مصاحبه چهلدقیقهای اخیر خود، تصویری از وضعیت جمهوری اسلامی ارائه داد که در آن ایران پس از جنگ ۴۰ روزه پیروز میدان است. او از «جنگ ۱۲ روزه» و «جنگ رمضان» بهعنوان آزمونهایی الهی یاد کرد که دشمن در هر دو آنها شکست خورده است. او شهادت «سیدعلی خامنهای» رهبر پیشین را نه ضربهای کاری، بلکه آغاز فصل جدیدی دانست که با انتخاب «الهی» «مجتبی خامنهای» به رهبری، باعث شده است که مسیر انقلاب محکمتر از پیش ادامه میدهد.
بخش از صحبتهای جعفری در این مصاحبه به مذاکرات مربوط بود. او گفت ایران دیگر به صورت مستقیم پشت میز مذاکره نمینشیند و ابتدا خواهان «اقدامات اعتمادساز» است، او گفت: تا زمانی که جنگ در همه جبههها پایان نیافته، تحریمها برداشته نشده، پولهای بلوکهشده آزاد نگشته، خسارتهای ناشی از جنگ جبران نشده و حق حاکمیت ایران بر تنگه هرمز به رسمیت شناخته نشده باشد، هیچ مذاکره دیگری در کار نیست. جعفری در عین حال اعلام کرد در این مرحله، «تبادل پیام» از طریق پاکستان در جریان است اما این تبادل را برای شکل دادن به چهارچوب مذاکره دانست.
👈مطالب بیشتر در سایت ایران وایر
جعفری پیشبینی کرد که آمریکا در نهایت پیششرطهای ایران را خواهد پذیرفت، چون گزینه جنگ برای واشنگتن و متحدان منطقهایاش گرانتر از پذیرش است. اما در همان حال تأکید کرد که اگر جنگ دوباره شروع شود، ایران «سیلیهای محکمتری» خواهد زد که دشمن هنوز نچشیده است. کنترل تنگه هرمز را بهعنوان اهرم اصلی فشار معرفی کرد و گفت این اهرم در هر سناریویی چه جنگ چه مذاکره، در دست ایران باقی میماند.
جعفری چشماندازی ترسیم کرد که در آن افول هژمونی آمریکا حتمی است، او گفت از مردم ایران «امتی ساختهشده» که خستگی نمیشناسند و رهبر جدید با حکمت و جوانیاش، بازی دشمن را «به هم زده.» او با این سخنان نشان داد ذهنیتش با سال ۹۷ تفاوتی نکرده است. او در آن سال در نامهای نوشته بود: «آقای ترامپ، ایران کره شمالی نیست که به درخواست ملاقات شما پاسخ مثبت بدهد. بدانید مردم ایران، دین و ایمانشان را با اسلام احیا شده توسط امام خمینی تقویت کردهاند و با ملتهای سلطهپذیر تفاوتهای فراوانی دارند و هرگز به مسئولین خود اجازه مذاکره و ملاقات با شیطان بزرگ را نمیدهند.»
سخنان قبلی جعفری به آبان ۱۴۰۴ باز میگردد. آن روزها، عزیز جعفری در برنامه «ماجرای جنگ» در مورد احتمال آغاز جنگ دیگر بعد از جنگ ۱۲ روزه گفته بود و توضیح داده بود که فضاسازی لازم از جمله مکانیسم ماشه برای جنگ دوباره فراهم شده، اما اعلام میکرد اگر دشمن عقلانی تصمیم بگیرد نباید به این تصمیم برسد. او از اراده الهی میگوید که دشمن دیده در جنگ ۱۲ روزه که با جمهوری اسلامی بوده اما در نهایت میگوید وقوع جنگ قابل پیش بینی نیست. البته او تاکید میکند «جنگ دوازده روزه تبادل آتش بود.»
اعتراضات را باید جمع کرد
جعفری در همه سالهای حضورش در سپاه یکی از چهرههای اصلی سرکوب بوده است. او در دی ماه سال ۹۲ با تاکید بر اینکه «فتنه سال ۸۸، تقابل دو دیدگاه ارزشی - انقلابی و سازشی و منفعل وابستگان به اجنبی بود که این تقسیمبندی و مرزبندی در بیانات مقام معظم رهبری وجود دارد» تاکید کرد که «در ایام فتنه سال ۸۸، چه ظلمهایی که نسبت به امام، رهبری و نظام اسلامی روا داشته نشده است.» او اینگونه راه را برای توجیه خشونتهای آن روزها باز کرد.
اما یک سال بعد در ویدیو دیگری دلیل بعدی خشونتها را بیان کرده و دلیل «جمع کردن ماجرای انتخابات ۸۸» را خطبههای خامنهای عنوان میکند. او توضیح میدهد «در واقع بحث اعتراضات و تظاهرات خیابانی را نهی کردند و طبعات را هم بر عهده خودشان گذاشتند. بعد از آن هم طبیعی بود ما نباید بگذاریم حتی این تظاهرات به قول خودشان آرام هم انجام بگیرد.»
وی در عین حال موضوع کلانتر سیاسیای را نیز مطرح کرد که نشان میداد این تصمیم برخورد ریشه در ساختار حاکمیت داشت: «نگرانی و دغدغهای و خط قرمزی که برای نیروهای انقلاب وجود داشت این بود که مجدداً نیروهای مخالف انقلاب و ارزشهای انقلاب که در دوران دوم خرداد فرصتی پیدا کرده بودند و در حاکمیت نفوذ پیدا کرده بودند، مجدداً روی کار بیایند.»
در پس اتفاقهای سال ۸۸ بود که فرمانده کل سپاه پاسداران تشکیل یگانهای جدید امنیتی سپاه موسوم به «گردانهای امنیتی امام علی» را اعلام کرد. هنگام تشکیل این گردانها جعفری با تقدیر از عملکرد سرتیپ ربانی گفته بود «این گردانها وظیفه مقابله با فتنههایی مانند فتنه ۸۸ را بر عهده دارند.» او اینگونه توسعه دهنده شیوههای برخورد با معترضان نیز شد.
جعفری در سال ۹۸ با وجود آنکه دیگر فرمانده سپاه نبود، همین رویکرد سرکوبگرایانه را داشت و وقوع اعتراضات را تقصیر دولت «حسن روحانی» میدانست و خواهان برخورد با روحانی بود. او در گفتگویی با خبرگزاری «تسنیم»، گفته بود: «چرا با مسببین و زمینهسازان چنین فضایی که با بیتدبیری و بیتوجهی به مردم، تصمیمی را بد اجرا میکنند و زمینه را برای ناامنیها ایجاد میکنند، برخورد نمیشود؟» این رویکرد عملا نشان میداد که او فضای سیاسی را نیز میخواهد تغییر دهد.
فساد و نفوذ در سیاست
سال ۱۴۰۰ فایل صوتی ۵۰ دقیقهای منتشر شد که پرده از فساد گسترده میان نیروهای مرتبط با نیروی قدس سپاه، بنیاد تعاون سپاه و شهرداری تهران برداشت. جعفری، یکی از شخصیتهای محوری در فایل صوتی افشاشده بود. این فایل صوتی مربوط به یک جلسه محرمانه در سال ۱۳۹۷ میان عزیز جعفری و «صادق ذوالقدرنیا»، معاون وقت اقتصادی و سازندگی سپاه بود. در این گفتوگو، جعفری به تخلفات مالی شبکه «هلدینگ یاس» و شرکت «رسا تجارت» اقرار میکند و نقش چهرههای کلیدی مانند «محمدباقر قالیباف»، «جمالالدین آبرومند» و «حسین طائب» را در این مفاسد تأیید میکند. وی در این جلسه از اینکه معاونش زیر بار امضای تفاهمنامه غیرقانونی ۸ هزار میلیارد تومانی پیشنهادشده توسط قالیباف (برای رفعورجوع کردن کسری بودجه بنیاد تعاون) نرفته است، ابراز خشنودی کرده و تأکید میکند که اگر آن تفاهمنامه امضا شده بود، مشخص نبود چه فاجعهای به بار میآمد.
بخش مهمی از اظهارات عزیز جعفری در این جلسه، به تبیین تقابل درونی سپاه و ناراحتی «قاسم سلیمانی»، فرمانده وقت نیروی قدس، از برخوردهای نظارتی با باند متخلف هلدینگ یاس اختصاص دارد. به روایت جعفری، سلیمانی به دلیل برخوردهای معاونت اقتصادی و حفاظت اطلاعات سپاه با این پرونده به شدت ناراحت بوده و حتی شکایت خود را نزد علی خامنهای برده بود. فرمانده وقت سپاه در این نوار محرمانه ابراز خوشحالی میکند که سلیمانی بالاخره در حال درک ابعاد ماجرا و بلایی است که در حوزه مالی در ایران بر سرش آمده؛ چرا که هلدینگ یاس در واقع نقش خزانه مالی نیروی قدس را بازی میکرده و بر اساس دستور ۹۰ درصدی رهبر جمهوری اسلامی، موظف به تأمین منابع این نیرو به هر روش ممکن بوده است.
پیامدهای مدیریتی این رویارویی در نهایت به تغییر در ساختار فرماندهی سپاه منجر شد؛ عزیز جعفری مدتی پس از این ماجراها در سال ۱۳۹۸ از سمت خود برکنار و به عنوان فرمانده «قرارگاه جنگ نرم» منصوب شد، در حالی که جمالالدین آبرومند نیز که پیشتر از معاونت هماهنگکننده سپاه کنار گذاشته شده بود، در نهایت به عنوان دستیار قالیباف در مجلس مستقر شد. پس از انتشار عمومی این فایل صوتی در بهمن ۱۴۰۰، علی خامنهای بدون اشاره مستقیم به اصالت فایل، تمامقد از سپاه و قاسم سلیمانی دفاع کرد و این افشاگریها را «لجنپراکنی» و «تهمت دشمن» خواند. این موضعگیری رهبر جمهوری اسلامی، عملاً راه را بر پیگیری ۱۸۰ جلد باقیمانده از پرونده ۱۸۵ جلدی فساد هلدینگ یاس بست و روند برخورد با مثلث قالیباف، آبرومند و طائب را که اکنون در بالاترین مناصب تصمیمگیری و امنیتی قرار دارند، متوقف کرد.
جدالهای سیاسی و درونسازمانی سپاه پاسداران نشان میدهد که عزیز جعفری، حتی پس از جابهجایی در مناصب نیز به عنوان یکی از قطبهای اصلی نفوذ و تقابل جناحی در ساختار نظامی-امنیتی کشور باقی مانده است؛ بهطوری که حمایت همهجانبه او و قرارگاه فرهنگی بقیهالله تحت امرش از کاندیداتوری «سعید محمد»، عرصه انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۰ را به میدان نبرد نیابتی و رویارویی عیان میان جناحِ عزیز جعفری و تیم فرماندهی جدید به رهبری فرمانده بعدی سپاه یعنی «حسین سلامی» تبدیل کرد. این جنگِ قدرت در بدنه سپاه بود که باعث شد فایل صوتی مربوط به فسادها منتشر شود.موضوعی که بلافاصله با تصفیههای درونی گره خورد و وقوع مرگهای ناگهانی و مشکوکی نظیر درگذشت «مهدی مهدوینژاد»، جانشین بازرسی کل سپاه، و تحمیل سکوت بر خانواده او، پرده از عمق پنهان کاری حاکمیت و هزینههای سنگین بازی سیاسی-افشاگرانه جعفری در برابر رقبای پرنفوذش برداشته است.
اما جعفری در پشت پرده به دنبال تعیین سیاست پس از آن نیز بوده است. در یک فایل صوتی که در اسفند ۱۴۰۲ از «محمدجواد ظریف»، وزیر سابق امور خارجه جمهوری اسلامی پرده از نقش پشتپرده و تداوم نفوذ کلان عزیز جعفری در مهندسی سیاسی کشور برداشت و او را «همهکاره» جریان حاکم معرفی کرد. ظریف با رد این تصور که جعفری دیگر مهرهای برکنارشده و بیتأثیر است، فاش ساخت که فرمانده سابق کل سپاه در کنار «حسین طائب»، در یک «قرارگاه» امنیتی-سیاسی مشترک، مدیریت و تنظیم تمامی لیستهای کاندیداها برای انتخابات مجلس دوازدهم را بر عهده داشته است. به باور ظریف، این سازوکار هدایتشده توسط جعفری و طائب، کاملاً با اتکا بر استراتژی مشارکت حداقلِ مردم پیش رفت تا در غیاب بدنه جامعه، صعود چهرههای تندرو و پایداری به مجلس هموار شود؛ افشاگریای که اثبات میکند عزیز جعفری برخلاف جابهجاییهای ظاهری در ساختار نظامی، همچنان به عنوان یکی از معماران ارشد و گردانندگان اصلی منویات هسته سخت قدرت در جمهوری اسلامی عمل میکند.
