بررسی‌های ایران‌وایر نشان می‌دهد درمان NAD (Nicotinamide Adenine Dinucleotide از نظر علمی با درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی تفاوت دارد.

NAD مولکولی است که به طور طبیعی در بدن وجود دارد و در فرآیند تولید انرژی در سلول‌ها نقش ایفا می‌کند. برخی مراکز درمانی از مکمل‌های حاوی این ماده در قالب سرم‌درمانی یا درمان‌های موسوم به ضدپیری استفاده می‌کنند.

یک پزشک ایرانی ساکن ترکیه، به ایران‌وایر می‌گوید: «NAD یک مولکول دخیل در متابولیسم انرژی سلولی است و استفاده از آن به معنای بازسازی یا نوسازی سلول‌های بنیادی نیست.»

او توضیح می‌دهد: «اگر فردی دچار خستگی جسمی یا ذهنی باشد، برخی پزشکان ممکن است از مکمل‌های مرتبط با NAD استفاده کنند، اما این موضوع با ادعاهایی مانند احیای کامل سلول‌های بنیادی یا بازسازی آن از نو تفاوت دارد. NAD در تولید انرژی سلولی نقش دارد، اما شواهد علمی موجود از بسیاری از ادعاهای اغراق‌آمیزی که گاهی در تبلیغات مطرح می‌شود، پشتیبانی نمی‌کند.»

به گفته این پزشک، استفاده از عباراتی مانند «نوسازی سلول‌های بنیادی» در تبلیغات مربوط به NAD می‌تواند برای مخاطبان گمراه‌کننده باشد، زیرا این اصطلاحات در ادبیات علمی و پزشکی مفاهیم متفاوتی دارند و نباید به جای یکدیگر به کار روند.»

تجارت چند میلیارد دلاری و بازار داغ «NAD» و درمان‌های ضدپیری

ترکیه طی دو دهه گذشته به یکی از قطب‌های گردشگری سلامت در منطقه تبدیل شده است. هزاران بیمار از ایران، کشورهای عربی، آسیای مرکزی و اروپا برای انجام عمل‌های زیبایی، کاشت مو، دندانپزشکی، جراحی‌های قلب، درمان ناباروری و سایر خدمات درمانی به این کشور سفر می‌کنند.

در کنار بیمارستان‌ها و مراکز معتبر، شبکه بزرگی از واسطه‌ها، آژانس‌ها و کلینیک‌های خصوصی نیز شکل گرفته که بخش مهمی از مشتریان خود را از طریق اینفلوئنسرها و چهره‌های مشهور جذب می‌کنند.

یکی از روزنامه‌نگاران ترک که سال‌ها در حوزه سلامت تحقیق کرده، به ایران‌وایر می‌گوید بسیاری از پرونده‌های شکایت مربوط به خود عمل جراحی نیست، بلکه به وعده‌هایی بازمی‌گردد که پیش از درمان به بیماران داده شده است.

او می‌گوید: «در تبلیغات برخی مراکز از عباراتی مانند جوان‌سازی کامل، بازسازی سلول‌ها، توقف روند پیری یا درمان قطعی برخی مشکلات استفاده می‌شود. اما وقتی این ادعاها را با مطالعات علمی معتبر مقایسه می‌کنیم، در بسیاری از موارد شواهد کافی برای اثبات آن‌ها وجود ندارد.»

به گفته او، حضور بازیگران و اینفلوئنسرها در تبلیغات پزشکی باعث می‌شود بسیاری از مخاطبان مرز میان توصیه پزشکی و تبلیغات تجاری را تشخیص ندهند.

در سال‌های اخیر تزریق‌های موسوم به NAD در برخی کلینیک‌های خصوصی جهان و از جمله ترکیه محبوب شده‌اند. طرفداران این روش مدعی‌اند که این ماده می‌تواند سطح انرژی را افزایش دهد، روند پیری را کند کند و عملکرد سلولی را بهبود ببخشد.

این روزنامه‌نگار می‌گوید: «میان آنچه در تبلیغات گفته می‌شود و آنچه در مقالات علمی اثبات شده تفاوت وجود دارد. تاکنون شواهد علمی کافی برای بسیاری از ادعاهای مطرح‌شده درباره جوان‌سازی گسترده یا بازسازی کامل سلول‌ها ارائه نشده است.»

او می‌افزاید: «این به معنای بی‌فایده بودن همه این درمان‌ها نیست، اما ادعاهای بزرگ نیازمند شواهد بزرگ هستند.»

بیماران خارجی؛ آسیب‌پذیرترین گروه

احمد جدیری که در حوزه گردشگری سلامت کار کرده است درباره تبلیغات این کلینیک‌ها و مشکلاتی که ممکن است برای بیماران خارجی پیش بیاید، می‌گوید: «بیماران خارجی معمولاً در موقعیت دشوارتری قرار دارند. به گفته او، بسیاری از افراد پیش از سفر تنها از طریق شبکه‌های اجتماعی، واتس‌اپ یا اینستاگرام با مراکز درمانی ارتباط برقرار می‌کنند و اطلاعات مستقلی درباره کیفیت خدمات دریافت نمی‌کنند.»

او می‌گوید: «وقتی مشکلی پیش می‌آید، بیمار خارجی نه زبان را به خوبی می‌داند، نه با سیستم حقوقی آشناست و نه معمولاً امکان پیگیری طولانی‌مدت دارد. همین موضوع باعث می‌شود برخی شرکت‌ها ریسک بیشتری بپذیرند.»

مقام دولتی: اثبات فریب در تبلیغات پزشکی امکان‌پذیر است

یکی از کارکنان وزارت بهداشت ترکیه در پاسخ به امکان پیگیری کلاهبرداری‌های این کلینیک‌ها می‌گوید: «اگر یک مرکز درمانی یا واسطه درمانی ادعاهایی مطرح کند که مبنای علمی نداشته باشد یا بیمار را درباره نتیجه درمان گمراه کند، امکان طرح شکایت وجود دارد.»

او می‌گوید: «در حقوق ترکیه میان تبلیغات تجاری و ادعای پزشکی تفاوت وجود دارد. اگر ثابت شود بیمار بر اساس اطلاعات نادرست، اغراق‌آمیز یا گمراه‌کننده تصمیم به خرید خدمت درمانی گرفته است، می‌تواند از مسیرهای مختلف حقوقی موضوع را پیگیری کند.»

در ترکیه قانون حمایت از حقوق مصرف‌کننده شکایات را بررسی میکند

موسی برزین، حقوقدان و مشاور حقوقی ایران‌وایر، می‌گوید علاوه بر مسوولیت‌های ناشی از قصور پزشکی، تبلیغات مراکز درمانی در ترکیه نیز مشمول قوانین مشخصی است.

او می‌گوید: «بر اساس قانون حمایت از حقوق مصرف‌کننده ترکیه و مقررات مربوط به تبلیغات تجاری، استفاده از تبلیغات گمراه‌کننده، اغراق‌آمیز یا ادعاهایی که قابلیت اثبات علمی ندارند، ممنوع است. در صورتی که یک مرکز درمانی در تبلیغات خود اثرات درمانی را بیش از واقعیت نشان دهد یا وعده‌هایی بدهد که پشتوانه علمی کافی ندارند، این تبلیغات می‌تواند مصداق تبلیغ فریبنده باشد.»

برزین توضیح می‌دهد که نظارت بر این تبلیغات بر عهده وزارت تجارت ترکیه است و هیاتی با عنوان «هیات تبلیغات» زیر نظر این وزارتخانه اختیار دارد درباره تبلیغات گمراه‌کننده تصمیم‌گیری می‌کند.

او می‌افزاید: «در صورت احراز تخلف، هیات تبلیغات می‌تواند دستور توقف تبلیغ را صادر کند و بسته به نوع و گستردگی تخلف، جریمه‌های اداری قابل توجهی نیز برای اشخاص یا شرکت‌های مسوول در نظر بگیرد. میزان این جریمه‌ها هر سال بر اساس مقررات به‌روزرسانی می‌شود و قانون برای آنها حداقل و حداکثر مشخصی تعیین کرده است.»

به گفته برزین، اگر بیماری علاوه بر تبلیغات گمراه‌کننده دچار خسارت مالی یا جسمی نیز شده باشد، موضوع تنها به جریمه اداری محدود نمی‌شود و وی می‌تواند از طریق دادگاه‌های حقوقی برای مطالبه خسارت و در مواردی که عناصر جرم وجود داشته باشد، از طریق مراجع کیفری نیز اقدام کند.

از تبلیغات اغراق‌آمیز تا «باند نوزادان»

یکی از روزنامه‌نگاران ترکیه که سال‌ها پرونده‌های فساد در حوزه سلامت را دنبال کرده، به ایران‌وایر می‌گوید که، نگرانی درباره برخی رویه‌های تجاری در بخش خصوصی درمان موضوع تازه‌ای نیست و در سال‌های اخیر پرونده‌های متعددی در این زمینه مطرح شده است.

او به پرونده معروف «باند نوزادان» (Yenidoğan Çetesi) اشاره می‌کند. پرونده‌ای که در سال ۲۰۲۴ به یکی از بزرگ‌ترین رسوایی‌های نظام سلامت ترکیه تبدیل شد.

به گفته این روزنامه‌نگار، بر اساس کیفرخواست دادستانی، اعضای این شبکه متهم بودند که نوزادان تازه متولدشده را با ادعای نیاز به مراقبت‌های ویژه به برخی بیمارستان‌های خصوصی منتقل می‌کردند تا مدت بیشتری در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) نگهداری شوند و از این طریق درآمد بیشتری کسب کنند.

او می‌گوید: «این پرونده نشان داد که در کنار بیمارستان‌ها و پزشکان حرفه‌ای، در برخی موارد انگیزه‌های مالی می‌تواند بر تصمیمات درمانی سایه بیندازد. به همین دلیل بیماران نباید صرفاً به تبلیغات یا شهرت یک مرکز درمانی اعتماد کنند.»

این روزنامه‌نگار تأکید می‌کند که پرونده «باند نوزادان» ارتباط مستقیمی با گردشگری سلامت یا درمان بیماران خارجی نداشت، اما اهمیت آن در این بود که نشان داد حتی در نظام سلامت ترکیه نیز نظارت و شفافیت همواره یک موضوع جدی است.

او می‌افزاید: «رسوایی باند نوزادان باعث شد افکار عمومی ترکیه نسبت به فعالیت برخی مراکز خصوصی حساس‌تر شود. این پرونده یادآور این واقعیت است که بیماران، چه شهروندان ترکیه و چه مراجعه‌کنندگان خارجی، باید درباره هر ادعای پزشکی یا توصیه درمانی پرسش‌گر باشند و صرفاً بر اساس تبلیغات تصمیم نگیرند.»