قدرتی که مجبور است محبوبیت خود را از لنز تلویزیون ثابت کند، پیشاپیش اعتراف کرده که آن محبوبیت را در قلب جامعه از دست داده است.

برای بسیاری از ایرانیان، این مراسم یادآور سوگواری نیست؛ یادآور دهه‌ها زندان، اعدام، سرکوب، فقر، تبعیض، سانسور و ترس است. خانواده‌های بی‌شماری هنوز داغدار عزیزان خود هستند؛ کسانی که در اعتراضات، در زندان‌ها یا زیر سایه دستگاه امنیتی جمهوری اسلامی جان باختند. حافظه جامعه را نمی‌توان با چند ساعت پخش زنده پاک کرد.

تبلیغات حکومتی تلاش می‌کند مرگ یک حاکم را به نقطه اتحاد ملی تبدیل کند، اما اتحاد با اجبار به دست نمی‌آید. اگر برای اثبات محبوبیت یک رهبر، لازم باشد کشور تعطیل شود، رسانه‌ها یکصدا سخن بگویند و همه امکانات دولتی بسیج شوند، شاید مسئله محبوبیت نباشد؛ شاید مسئله ترس از حقیقت باشد.

حکومت‌ها گاهی تصور می‌کنند تاریخ را می‌توان کارگردانی کرد. صحنه را می‌سازند، بازیگران را می‌آورند، شعارها را از پیش می‌نویسند و دوربین‌ها را در بهترین زاویه مستقر می‌کنند. اما تاریخ، فیلم تبلیغاتی نیست. آنچه در حافظه ملت باقی می‌ماند، نه تصاویر تلویزیونی، بلکه تجربه زندگی مردم است.

هیچ حکومتی با مراسم باشکوه جاودانه نشده است. آنچه دولت‌ها را ماندگار یا منفور می‌کند، کیفیت زندگی مردم، میزان آزادی، عدالت و کرامت انسانی است؛ نه تعداد پرچم‌هایی که در یک روز خاص به اهتزاز درمی‌آیند.

دیکتاتورها معمولاً پس از مرگ نیز می‌خواهند آخرین نمایش خود را اجرا کنند. زیرا می‌دانند قدرتی که در زندگی با اجبار حفظ شده، پس از مرگ نیز بدون نمایش دوام نخواهد آورد. از همین رو، تشییع جنازه به آخرین پرده تئاتر قدرت تبدیل می‌شود.

اما حقیقت، بیرون از قاب دوربین زندگی می‌کند.

مردمی که سال‌ها هزینه استبداد را پرداخته‌اند، به خوبی میان سوگواری واقعی و نمایش حکومتی تفاوت را تشخیص می‌دهند. احترام را نمی‌توان دستور داد. اندوه را نمی‌توان بخشنامه کرد. عشق را نمی‌توان با تبلیغات تولید کرد.

شاید به همین دلیل است که هرچه بلندگوهای رسمی بلندتر فریاد می‌زنند، شکاف میان روایت حکومت و حافظه جامعه عمیق‌تر می‌شود.

تاریخ بارها نشان داده است که دیکتاتورها سرانجام می‌میرند، اما آنچه درباره آنان باقی می‌ماند، نه شکوه مراسم خاکسپاری، بلکه قضاوت نسل‌هایی است که زیر سایه حکومتشان زندگی کرده‌اند.

و شاید تلخ‌ترین حقیقت همین باشد: قدرتی که برای اثبات مشروعیت خود به تشییع جنازه یک حاکم تکیه می‌کند، بیش از آنکه از مرگ او سخن بگوید، از ترس خود نسبت به آینده پرده برمی‌دارد.