برترینها - انتشار قطعه تازه داریوش اقبالی با عنوان «توهم توطئه»، با ترانهای از فرزاد فتاحی، واکنشهای گستردهای در شبکههای اجتماعی برانگیخته است. منتقدان میگویند این اثر بهجای تمرکز بر حکومت و ساختار قدرت، مردم را مسئول وضعیت موجود معرفی میکند و بار دیگر از موضع نصیحت با مخاطب سخن میگوید.
مبنای این برداشت، تأکید مکرر ترانه بر نقش جمعی «ما» در وضعیت کنونی است. در بخشی از آن، شرایط امروز نه پیامد یک اشتباه، بلکه نتیجه تکرار خطاها توصیف میشود: «این فاجعه حاصل تکرار کردن است». ترانه همچنین این تصور عمومی را نقد میکند که پشت هر حادثه، توطئهای خارجی قرار دارد و شکستها همواره نتیجه عملکرد دشمنان است.
رسول اسدزاده، روزنامهنگار، ضمن تأکید بر جایگاه تثبیتشده داریوش در موسیقی ایران، آثار سیاسی سالهای اخیر او را «گزارشگونه، گذرا و فاقد ارزش هنری آثار قدیمی» خوانده و نوشته است که این خواننده خود را موظف به نصیحت مخاطبان میداند.
مهدی تدینی نیز در یادداشتی با عنوان «توهم روشنفکری»، این قطعه را تازهترین نمونه از روایت «مردم مقصرند» دانسته است. به باور او، ترانه مردمی را ملامت میکند که برای بهبود زندگی خود هزینههای سنگینی پرداختهاند.
برخی از هواداران قدیمی داریوش نیز از این اثر ابراز ناامیدی کردهاند. یکی از آنان نوشته است که «تیزی هر مصرع» متوجه مردم است و این قطعه پس از ماهها انتظار نتوانسته توقع مخاطبان را برآورده کند.
در مقابل، گروهی مضمون ترانه را نه سرزنش مردم، بلکه نقد تکرار الگوهای نادرست و عادت به یافتن «مقصر بیرونی» میدانند. با این حال، حتی برخی از این کاربران نیز استفاده مکرر و تفکیکنشده از واژه «ما» را ضعف اصلی اثر خواندهاند؛ زیرا مردم، حکومت، نخبگان و بازیگران خارجی را در یک سطح از مسئولیت قرار میدهد.
به این ترتیب، محل اصلی اختلاف بر سر نیت ترانه نیست، بلکه بر سر نحوه بیان آن است: آیا داریوش جامعه را به خودانتقادی دعوت میکند یا با کمرنگ کردن مسئولیت صاحبان قدرت، مردم آسیبدیده را در جایگاه متهم مینشاند؟ تأکید فراگیر ترانه بر «ما»، برداشت دوم را برای بسیاری از منتقدان تقویت کرده است.
