احتمال استعفای پزشکیان؛ نشانهای از تشدید شکاف در ساختار قدرت جمهوری اسلامی
کامیار بهرنگ - ایران اینترنشنال
طرح دوباره احتمال استعفای مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، دو ماه پس از گزارش اختصاصی ایراناینترنشنال، بار دیگر توجهها را به تنشهای درون ساختار قدرت جلب کرده است.
سخنان محمدباقر خرازی، دبیرکل حزبالله ایران، و لحن رسانههایی چون رجانیوز میتواند نشانه تشدید اختلاف میان دولت و فرماندهان سپاه باشد؛ اختلافی که شاید از شیوه حکمرانی فراتر رفته و به چگونگی مدیریت بحرانها و آینده جمهوری اسلامی رسیده است.
ایراناینترنشنال ۱۰ خرداد گزارش داد پزشکیان در نامهای رسمی به دفتر مجتبی خامنهای خواستار کنارهگیری شده و هشدار داده بود که بخش مهمی از تصمیمگیریها از مجاری رسمی خارج و در اختیار فرماندهان سپاه قرار گرفته است. اکنون خرازی نیز مدعی شده مجتبی خامنهای هشدار داده اگر پزشکیان بار دیگر استعفا کند، این بار با آن موافقت خواهد شد.
صرف طرح دوباره این موضوع، فارغ از صحت جزئیات، میتواند نشاندهنده مرحلهای تازه در ساختار قدرت پس از مرگ علی خامنهای باشد؛ مرحلهای که در آن حدود اختیارات دولت و رابطه آن با رهبر جدید و سپاه بیش از گذشته محل مناقشه است.
تایید ناخواسته یک بحران
رجانیوز نیز در حمله به حامیان توافق تهران و واشینگتن، از «استعفا»، «عدم امکان اداره کشور» و «خسارات جبرانناپذیر» بهعنوان ابزار فشار بر رهبر جمهوری اسلامی برای پذیرش «سازش» یاد کرد. این رسانه اصل مطرح شدن استعفا را رد نمیکند، بلکه آن را بخشی از کشمکش داخلی بر سر آینده نظام میداند؛ اختلافی که بیش از آنکه بر حقوق مردم متمرکز باشد، بر شیوه حفظ جمهوری اسلامی متمرکز است.
پزشکیان؛ مسئول بدون اختیار
ریشه این بحران را میتوان در فاصله میان مسئولیتهای دولت و اختیارات واقعی آن دید. پزشکیان باید پاسخگوی بحران اقتصادی، پیامدهای جنگ و نتایج مذاکرات باشد، اما به نظر میرسد تصمیمهای اصلی امنیتی، نظامی و سیاست خارجی در دفتر رهبری و میان فرماندهان سپاه گرفته میشود.
در چنین ساختاری، استعفا شاید آخرین ابزار پزشکیان برای افزایش اختیارات دولت باشد. اگر روایت خرازی درست باشد، پاسخ رهبر جمهوری اسلامی نشان میدهد که حفظ مداخله نهادهای نظامی بر حفظ جایگاه دولت ترجیح داده شده است؛ وضعیتی که پزشکیان را مسئول پیامدهایی میکند که اختیار چندانی برای تغییرشان ندارد.
جدال بر سر توافق یا ادامه تقابل
ادبیات رجانیوز از شکافی عمیقتر نیز حکایت دارد. یک جریان معتقد است ادامه وضعیت کنونی توان اقتصادی و اجتماعی کشور را فرسوده کرده و بدون توافق، اداره کشور دشوارتر خواهد شد. در مقابل، جریان دیگر همین هشدارها را تلاش برای وادار کردن رهبر جمهوری اسلامی به عقبنشینی میداند.
در این نگاه، حتی گزارش خسارتهای جنگ و کاهش تابآوری جامعه نیز به «سازشطلبی» تعبیر میشود. بنابراین، نزاع اصلی میان پذیرش واقعیتهای میدانی و ادامه تقابل، حتی به بهای افزایش فشار بر مردم، شکل گرفته است.
پایان مصونیت سیاسی پزشکیان
اگر روایت خرازی درست باشد، آمادگی برای پذیرش استعفای بعدی پزشکیان میتواند نشانه کاهش حمایت سیاسی رهبر جمهوری اسلامی از او باشد. احتمال دارد پیشتر استعفای او برای جلوگیری از آشکار شدن شکاف در رأس حکومت و پرهیز از انتخابات زودهنگام پذیرفته نشده باشد.
در این صورت، پزشکیان احتمالا در سمت خود باقی خواهد ماند، اما با اختیاراتی محدودتر و بدون امکان استفاده از استعفا بهعنوان ابزار فشار. چنین وضعیتی میتواند اقتدار دولت را بیش از پیش کاهش دهد و وزیران و مدیران را به هماهنگی بیشتر با دفتر رهبری و سپاه سوق دهد.
محتملترین سناریو ادامه کار پزشکیان با اختیارات محدودتر و انتقال بیشتر تصمیمهای کلان به دفتر مجتبی خامنهای، شورای عالی امنیت ملی و سپاه است. سناریوی دیگر، کنار گذاشته شدن او پس از شکست مذاکرات یا یک بحران سیاسی، اقتصادی یا نظامی است. در مقابل، اگر توافقی حاصل شود، احتمال دارد بهعنوان تصمیمی راهبردی از سوی رهبری معرفی شود، نه نتیجه فشار دولت. در عین حال، اگر اختلافها بر سر جنگ یا چارچوب توافق تشدید شود، احتمال استعفای پزشکیان نیز افزایش خواهد یافت.
هشدار محمدباقر خرازی به پزشکیان + واکنش مراد ویسی
