وضعیت غیرعادی برای جلسات و صحن علنی مجلس

جلسات علنی مجلس شورای اسلامی از زمان آغاز حمله نظامی آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند و کشته‌شدن علی خامنه‌ای، دیگر به شکل عادی برگزار نمی‌شود. نمایندگان اوایل خردادماه برای انتخاب سالانه اعضای هیات‌رئیسه در ساختمان مجلس حاضر شدند، اما جلسه علنی معمولی برگزار نشد.

پس از آن، تنها یک جلسه علنی به‌صورت حضوری برگزار شد و بسیاری از جلسات مجلس همچنان مجازی است. نمایندگان در همان جلسه حضوری، با اصلاح آیین‌نامه، امکان برگزاری مجازی جلسات در شرایط اضطراری را تصویب کردند.

عباس گودرزی، سخنگوی هیات‌رئیسه مجلس، روز یکشنبه ۲۵ مرداد اعلام کرد که قرار است برای برگزاری جلسات در صحن اصلی مجلس به‌شکل تلفیقی «حضوری ـ مجازی» با دستگاه‌های ذی‌ربط هماهنگی شود.

مجلس طی نزدیک به شش ماه گذشته نتوانسته است از بسیاری از ابزارهای نظارتی خود، از جمله تحقیق و تفحص، سؤال، استیضاح، سخنرانی‌های پیش از دستور و برگزاری جلسات رأی اعتماد برای وزیران دفاع و اطلاعات استفاده کند.

این وضعیت حتی در اوج بحران‌های سال ۱۳۶۰، استعفای دسته‌جمعی نمایندگان مجلس ششم در سال ۱۳۸۲ و جنگ ۱۲روزه سال ۱۴۰۴ نیز سابقه نداشته است.

وزارتخانه‌هایی که وزیر ندارند

در همین حال، تکلیف دو وزارتخانه کلیدی دفاع و اطلاعات که وزیران آنها در جریان جنگ ۴۰روزه کشته شدند، همچنان نامشخص است.

مسعود پزشکیان پس از کشته‌شدن وزیران دفاع و اطلاعات، مجید ابن‌الرضا را به‌عنوان سرپرست وزارت دفاع منصوب کرد، اما نام سرپرست وزارت اطلاعات هیچ‌گاه اعلام نشد.

با گذشت پنج تا شش ماه، هر دو وزارتخانه همچنان با سرپرست اداره می‌شوند؛ در حالی که طبق اصل ۱۳۵ قانون اساسی، رئیس‌جمهوری تنها برای سه ماه می‌تواند برای وزارتخانه فاقد وزیر سرپرست تعیین کند. با پایان این مهلت، پزشکیان هنوز گزینه‌های پیشنهادی خود را به مجلس معرفی نکرده است.

غیبت مجتبی خامنه‌ای و «دسترسی دشوار» به او، آن‌گونه که پزشکیان گفته، ممکن است در تأخیر معرفی وزیران دفاع و اطلاعات نقش داشته باشد. در دوران علی خامنه‌ای، وزیران این دو وزارتخانه، همراه با وزیران کشور، امور خارجه و ارشاد، معمولا با نظر رهبر انتخاب می‌شدند.

این احتمال وجود دارد که پزشکیان برای تمدید دوره سرپرستی این دو وزارتخانه، مطابق رویه جمهوری اسلامی، از مجتبی خامنه‌ای درخواست «حکم حکومتی» کرده باشد؛ با این حال رسانه‌های حکومتی تاکنون خبری درباره صدور چنین حکمی منتشر نکرده‌اند.

چرا وضعیت وزارت اطلاعات بی‌سابقه است؟

وضعیت وزارت اطلاعات از آن جهت بی‌سابقه است که حتی هویت سرپرست آن نیز اعلام نشده است. با وجود این، رسانه‌های حکومتی از طرف او خبر منتشر می‌کنند؛ از جمله در مردادماه، پیام تبریک سرپرست وزارت اطلاعات به فرماندهان نظامی منصوب‌شده از سوی مجتبی خامنه‌ای منتشر شد، بی‌آنکه نام صادرکننده پیام مشخص باشد.

ساختمان وزارت اطلاعات نیز در نخستین روز حمله نظامی آمریکا و اسرائیل، هم‌زمان با چند جلسه در بیت رهبری، هدف قرار گرفت. عباس عراقچی گفته است جلسه معاونان این وزارتخانه روز ۹ اسفند هدف حمله قرار گرفت، اما گزارشی درباره تلفات احتمالی آن منتشر نشده است.

وزارت اطلاعات، با وجود گسترش نهادهای اطلاعاتی موازی، همچنان یکی از نهادهای کلیدی امنیتی جمهوری اسلامی است. اداره چنین وزارتخانه‌ای برای مدتی فراتر از مهلت قانونی، به دست سرپرستی که نامش اعلام نشده، در تاریخ جمهوری اسلامی بی‌سابقه به شمار می‌رود.

وزیر اطلاعات، همراه با وزیران کشور و امور خارجه، عضو شورای عالی امنیت ملی است. پنهان‌ماندن نام سرپرست این وزارتخانه در شرایط جنگ و مذاکره، به این معناست که هویت یکی از ۱۳ عضو تصمیم‌گیر این شورا مشخص نیست.

اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات دولت‌های ابراهیم رئیسی و مسعود پزشکیان، بامداد ۲۷ اسفند و در جریان جنگ ۴۰روزه، در حمله به یک واحد مسکونی در زعفرانیه تهران کشته شد.