واشنگتن پست (ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا)
در پی تشدید تنشها میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی بر سر سرکوب خونین اعتراضات مردمی، شماری از تحلیلگران هشدار میدهند که بیثباتی داخلی یا حتی فروپاشی احتمالی حاکمیت میتواند پیامدهای خطرناک هستهای به همراه داشته باشد. به گفته آنان، بحران سیاسی در ایران صرفاً یک چالش داخلی نیست و میتواند به تهدیدی فراتر از مرزها بدل شود.
این هشدارها همزمان با مواضع تند دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مطرح شده است. هرچند او در روزهای اخیر از گزینه حمله نظامی فاصله گرفته، اما با اشاره مستقیم به آیتالله علی خامنهای خواستار پایان نزدیک به چهار دهه حاکمیت او شد. این سخنان در واکنش به اظهارات خامنهای بود که ترامپ را «جنایتکار» خوانده و معترضان را مسئول مرگ هزاران نفر معرفی کرده بود.
در همین حال، تحرکات نظامی آمریکا نیز توجه تحلیلگران را جلب کرده است. عبور یک ناو هواپیمابر آمریکایی از تنگه مالاکا، پس از حضور در دریای چین جنوبی، آن را در مسیری قرار داده که میتواند به خاورمیانه منتهی شود؛ اقدامی که نشانهای از آمادهباش و نگرانی فزاینده تلقی میشود.
کارشناسان میگویند در شرایط اعتراضات داخلی، خطر از دست رفتن کنترل بر مواد هستهای ایران جدی است. دیوید آلبرایت، بازرس پیشین تسلیحات هستهای و رئیس مؤسسه علم و امنیت بینالمللی، هشدار داده که در صورت تضعیف ساختار حاکمیت، دولت ممکن است توان حفاظت از داراییهای هستهای خود را از دست بدهد.
به گفته آلبرایت، نگرانکنندهترین بخش این داراییها، ذخایر اورانیوم با غنای بالاست. او احتمال سرقت بخشی از این مواد را منتفی نمیداند و یادآور میشود که تجربه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نشان داد چگونه ضعف امنیتی میتواند به ناپدید شدن مواد مناسب ساخت بمب اتمی منجر شود.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ سطحی که تنها یک گام فنی تا غنای نظامی ۹۰ درصد فاصله دارد. آژانس اعلام کرده که پس از جنگ ۱۲روزه و حملات آمریکا و اسرائیل، دیگر قادر به راستیآزمایی محل و وضعیت این ذخایر نیست و «تداوم آگاهی» خود را از دست داده است.
یک دیپلمات نزدیک به آژانس نیز تأیید کرده که جمهوری اسلامی تاکنون هیچ اطلاعاتی درباره محل یا وضعیت این مواد ارائه نکرده است. آلبرایت میگوید این ذخایر در حدود ۱۸ تا ۲۰ سیلندر قابلحمل نگهداری میشوند که هر کدام وزنی در حدود ۲۵ کیلوگرم دارند و جابهجایی آنها برای دو نفر کار دشواری نیست.
کلسی داونپورت، مدیر سیاست منع اشاعه در انجمن کنترل تسلیحات آمریکا، هشدار میدهد که این مواد میتواند به برنامهای مخفی منحرف شود یا به دست جناحهایی درون حکومت یا نیروهای نظامی بیفتد که به دنبال حفظ گزینه تسلیحاتی هستند. به گفته او، هرچه حکومت احساس تهدید و بیثباتی بیشتری کند، این خطر افزایش مییابد.
او همچنین احتمال قاچاق یا فروش مواد هستهای به بازیگران غیردولتی را در صورت هرجومرج داخلی یا فروپاشی حاکمیت مطرح میکند و تأکید دارد که اگرچه ارزیابی دقیق دشوار است، اما خطر واقعی است و نمیتوان آن را نادیده گرفت.
در کنار این نگرانیها، برخی تحلیلگران به امکان هدف قرار گرفتن نیروگاه هستهای بوشهر نیز اشاره میکنند. آلبرایت میگوید در شرایط ناآرام، خرابکاری در این نیروگاه میتواند با هدف ایجاد وحشت یا ارسال پیام سیاسی انجام شود. او هشدار میدهد که در صورت بروز حادثه جدی، پیامدهای آن ظرف چند ساعت میتواند به کشورهای همسایه از جمله امارات، عربستان سعودی و عمان برسد؛ خطری منطقهای که مستقیماً از بحران مشروعیت و ثبات در جمهوری اسلامی ناشی میشود.
