حمله به زیباشهر شیراز؛ وقتی جنگ به میان مردم رسید
ایران اینترنشنال - شامگاه ۱۴ اسفند ۱۴۰۴، مجموعه اقامتگاه اضطراری زیباشهر شیراز هدف حمله موشکی قرار گرفت؛ حملهای که به ویرانی کامل چند ساختمان و کشته شدن دستکم ۱۶ نفر انجامید. در میان قربانیان، هفت نیروی سپاه و بسیج و ۹ غیرنظامی، از جمله کارکنان اورژانس، حضور داشتند.
بررسی تصاویر محل، دادههای منبعباز، گزارشهای رسانههای داخلی و ارزیابی کارشناسان نظامی نشان میدهد ساختمانی که بیشترین آسیب را دید، صرفاً یک اقامتگاه مسافری معمولی نبود. شواهد موجود حاکی از آن است که شماری از نیروهای سپاه، از جمله نیروهای مرتبط با نیروی هوافضا، در این مجموعه مستقر شده بودند؛ مجموعهای که در کنار پایگاه اورژانس ۱۱۵ و در مجاورت مناطق مسکونی قرار داشت.
شب حمله چه رخ داد؟
حدود ساعت ۸:۲۰ شب، نخستین انفجار در محدوده زیباشهر رخ داد و دقایقی بعد انفجار دوم به وقوع پیوست. به گفته شاهدان، برخی از ساکنان پس از شنیدن صدای نخستین انفجار از خانههای خود خارج شدند و در موج بعدی حمله جان باختند.
تصاویر منتشرشده از روز بعد نشان میدهد ساختمان اصلی اقامتگاه، ساختمان اورژانس ۱۱۵ و یک ساختمان مجاور به طور کامل ویران شدهاند. آمبولانس اورژانس و چندین خودرو نیز نابود شدند و خانههای اطراف آسیب دیدند.
چرا این اقامتگاه هدف قرار گرفت؟
گزارش خبرگزاری دانشجو، وابسته به بسیج دانشجویی، تأیید میکند که نیروهای نظامی در این اقامتگاه حضور داشتهاند. این خبرگزاری مدعی شد این نیروها برای دورههای آموزشی در محل مستقر بودند، اما شواهد موجود از چنین روایتی پشتیبانی نمیکند.
نقشههای عمومی و تصاویر راستیآزماییشده نشان میدهد این مجموعه سالها به عنوان اقامتگاه اضطراری و مرکز خدماتی شناخته میشد و هیچ نشانهای از کاربری آموزشی یا نظامی در آن دیده نمیشود. از سوی دیگر، در فاصله کمتر از ۲۰۰ متری این محل، یک مجموعه بزرگ آموزشی و نظامی متعلق به نیروی زمینی سپاه قرار دارد که به طور طبیعی برای آموزش نیروها مناسبتر به نظر میرسد.
همزمان با آغاز حملات گسترده آمریکا و اسرائیل به مراکز نظامی جمهوری اسلامی، گزارشهای متعددی از انتقال نیروها و تجهیزات به اماکن غیرنظامی در شهرهای مختلف ایران منتشر شد. مجموعه شواهد موجود درباره زیباشهر نیز با همین الگو همخوانی دارد و نشان میدهد نیروهای سپاه برای کاهش خطر هدف قرار گرفتن، از مراکز نظامی مجاور به این اقامتگاه منتقل شده بودند.
آیا هدف اصلی خود سپاه بود؟
تصاویر ماهوارهای و دادههای منبعباز وجود مراکز سپاه در نزدیکی محل حمله را تأیید میکنند. با این حال، این مراکز در حمله آسیب ندیدند.
وست برایانت، رئیس پیشین تیم هدفگیری ویژه نیروی هوایی آمریکا، پس از بررسی تصاویر اعلام کرد که به ساختمان اصلی اقامتگاه مهماتی در حد یک بمب ۹۰۰ کیلویی و به دو ساختمان دیگر مهمات سبکتر اصابت کرده است. به گفته او، با توجه به دقت مهمات مدرن، فرضیه خطای چندباره و اصابت تصادفی به این ساختمانها بسیار ضعیف است.
این ارزیابی احتمال هدف قرار گرفتن آگاهانه ساختمان محل استقرار نیروهای سپاه را تقویت میکند؛ ساختمانی که در دل یک مجموعه غیرنظامی قرار داشت.
عامل حمله چه کسی بود؟
هیچ طرفی تاکنون مسئولیت حمله به زیباشهر را بر عهده نگرفته است. آمریکا اعلام کرده شواهدی از دخالت نیروهایش در این حمله نیافته و مقامهای اسرائیلی و ایرانی نیز به پرسشهای رسانهها پاسخ ندادهاند.
با این حال، برخی تحلیلگران با استناد به الگوی عملیاتی جنگ، احتمال میدهند این حمله در چارچوب عملیات آمریکا در جنوب ایران انجام شده باشد؛ تحلیلی که بر اساس موقعیت جغرافیایی شیراز و نوع مهمات بهکاررفته مطرح شده است. با این حال، در غیاب پذیرش رسمی مسئولیت، این موضوع همچنان قطعی نیست.
اورژانس چگونه وارد خط آتش شد؟
حتی اگر حضور نیروهای سپاه در بخشی از اقامتگاه، آن ساختمان را به هدفی نظامی تبدیل کرده باشد، پایگاه اورژانس ۱۱۵، آمبولانسها و ساختمانهای مسکونی اطراف همچنان ماهیتی غیرنظامی داشتند.
تصاویر و نقشههای عمومی نشان میدهد مرکز اورژانس سالها در همان محل فعال بوده و به راحتی قابل شناسایی بوده است. همین موضوع پرسشهایی جدی درباره نحوه طراحی و اجرای حمله ایجاد میکند؛ از جمله اینکه چه تدابیری برای کاهش آسیب به غیرنظامیان و تأسیسات درمانی در نظر گرفته شده بود.
مسئولیت جمهوری اسلامی
آنچه تاکنون روشن شده این است که نیروهای نظامی در یک مجموعه غیرنظامی، در کنار مرکز اورژانس و در میان مناطق مسکونی مستقر شده بودند. چنین اقدامی عملاً خطر حمله نظامی را به محیطی منتقل میکند که محل حضور مردم عادی و خدمات امدادی است.
شواهد موجود نشان میدهد اگر نیروهای سپاه در این مجموعه حضور نداشتند، احتمالاً این اقامتگاه هرگز به هدف حمله تبدیل نمیشد. تصمیم برای انتقال نیروها از مراکز نظامی به یک اقامتگاه غیرنظامی، نقشی مستقیم در قرار گرفتن ساکنان و کارکنان خدمات عمومی در معرض خطر داشت.
مسئولیت مهاجم
در عین حال، مسئولیت جمهوری اسلامی، مسئولیت مهاجم را از میان نمیبرد. حمله به ساختمانی در کنار مرکز اورژانس و در میان یک مجموعه شناختهشده غیرنظامی، این پرسش را مطرح میکند که آیا در انتخاب زمان، نوع مهمات و شیوه حمله، خطر جان باختن غیرنظامیان به اندازه کافی در نظر گرفته شده بود یا نه.
دستکم ۹ غیرنظامی در این حمله کشته شدند و ساختمان اورژانس و تجهیزات امدادی نیز نابود شد. اگر گزارشهای مربوط به وقوع موج دوم حمله پس از حضور مردم و امدادگران در محل درست باشد، ابعاد این پرسشها جدیتر نیز میشود.
پروندهای با دو مسئول
زیباشهر نمونهای از جنگی است که مرز میان میدان نبرد و فضای زندگی مردم را از میان برد. شواهد موجود نشان میدهد نیروهای سپاه در یک اقامتگاه غیرنظامی پناه گرفته بودند و همان محل هدف حمله قرار گرفت. اما نتیجه تنها کشته شدن نظامیان نبود؛ کارکنان اورژانس، کارمندان خدماتی و ساکنان عادی منطقه نیز جان خود را از دست دادند.
هنوز پرسشهای مهمی بیپاسخ مانده است؛ از جمله شمار واقعی تلفات نظامی، نحوه شناسایی هدف و جزئیات تصمیمگیری برای اجرای حمله. اما آنچه از هماکنون روشن است این است که جنگ در زیباشهر از محدوده مراکز نظامی فراتر رفت و به اقامتگاه مسافری، مرکز اورژانس و خانههای مردم رسید؛ جایی که هزینه نهایی آن را غیرنظامیانی پرداختند که هیچ نقشی در درگیری نداشتند.
