خبرنامه گویا - در گزارش امروز بیبیسی فارسی با عنوان «چرا ویدئوی مصاحبه رضا پهلوی با رویترز خبرساز شد؟»، این رسانه به جنجال بر سر بخشی از گفتوگوی رضا پهلوی با رویترز پرداخته است؛ جایی که او گفت ارتباطش با نیروهای ناراضی حکومت از پیامهای غیررسمی اعضای سپاه و بسیج آغاز شده، نه از طریق فرماندهان این نهادها. گزارش این اظهارات را با سخنان پیشین او درباره «ریزش نیروها» مقایسه میکند، به حذف موقت مصاحبه از سوی رویترز و پاسخ دفتر رضا پهلوی اشاره دارد و تأکید میکند که امکان راستیآزمایی مستقل این ادعاها وجود ندارد. با این حال، آنچه بیش از همه جلب توجه میکند، چارچوب روایت است؛ روایتی که با انتخاب زاویه، ترتیب مطالب و میزان تأکید، مخاطب را بیش از هر چیز به سمت تردید درباره ادعاهای رضا پهلوی هدایت میکند.
عنوان گزارش میپرسد «چرا ویدئوی مصاحبه رضا پهلوی با رویترز خبرساز شد؟»، اما از همان ابتدا تمرکز آن از خود ماجرای انتشار و حذف مصاحبه به سنجش اعتبار ادعاهای رضا پهلوی تغییر میکند. در حالی که حذف مصاحبه، انتشار نسخه ویرایشنشده و روند تصمیمگیری رویترز نیز میتوانستند محور اصلی گزارش باشند، روایت بیبیسی بیش از هر چیز بر آزمودن سازگاری سخنان امروز و گذشته او متمرکز است.
این جهتگیری در ساختار گزارش نیز دیده میشود. گزارش ابتدا انتقادها را مطرح میکند، سپس پاسخ دفتر رضا پهلوی را میآورد، اما بلافاصله دوباره به مرور اظهارات گذشته او بازمیگردد. در نتیجه، پاسخ دفتر رضا پهلوی نیز در نهایت در همان چارچوب سنجش اعتبار ادعاها قرار میگیرد، نه ایجاد تعادل در روایت. در روزنامهنگاری، ترتیب ارائه اطلاعات صرفاً یک انتخاب فنی نیست؛ بلکه یکی از مهمترین ابزارهای شکل دادن به برداشت نهایی مخاطب است.
بیبیسی فارسی در بخش پایانی گزارش مینویسد که «شواهد مستقلی» برای تأیید ثبتنام هزاران نفر از اعضای نیروهای مسلح در پلتفرم «همکاری ملی» به دست نیاورده و همچنین در جریان اعتراضات و جنگ اخیر نیز شواهد عمومی از چنین روندی منتشر نشده است. بلافاصله نیز اضافه میکند که «نبود شواهد علنی لزوماً به معنای نبود آنها نیست» و بنابراین نمیتواند این ادعاها را تأیید یا رد کند. این جمعبندی از نظر حرفهای محتاطانه است، اما بیشترین تأثیر را همان تأکید اولیه بر نبود شواهد مستقل بر ذهن مخاطب بر جای میگذارد.
در مقابل، گزارش کمتر به این پرسش اساسی میپردازد که آیا در پروندههای امنیتی اساساً میتوان انتظار داشت اسناد یا هویت افرادی که قصد جدایی از حکومت را دارند، بهصورت عمومی منتشر شود؟
گزارش از نظر لحن و شیوه بیان عمدتاً خبری و محتاط است و از قضاوت یا اتهامزنی مستقیم پرهیز میکند. اما انتخاب تیتر، زاویه ورود، ترتیب مطالب و نحوه پایانبندی، تمرکز مخاطب را بیش از هر چیز بر تردید نسبت به ادعاهای رضا پهلوی قرار میدهد. این همان تفاوت میان جانبداری آشکار و «چارچوببندی» است؛ جایی که نه با واژههای تند، بلکه با نحوه روایت، ذهن مخاطب به سمت برداشتی مشخص هدایت میشود.
رسانهها تنها با آنچه مینویسند روایت نمیسازند؛ بلکه با آنچه برجسته میکنند، آنچه به حاشیه میبرند و ترتیبی که اطلاعات را ارائه میکنند نیز واقعیت را قاببندی میکنند. گزارش بیبیسی فارسی را نمیتوان نمونهای از جانبداری آشکار دانست، اما به دشواری میتوان انکار کرد که چارچوب انتخابشده، مخاطب را بیش از آنکه با همه ابعاد ماجرای مصاحبه رویترز روبهرو کند، به ارزیابی اعتبار ادعاهای رضا پهلوی هدایت میکند. در روزنامهنگاری، گاهی جهتگیری نه در واژهها، بلکه در معماری روایت پنهان است.
***
