برخی از هنرمندان تنها صاحبِ صدا هستند، اما برخی دیگر، خود به بخشی از صدای یک ملت تبدیل میشوند، صدایی که سالها میگذرد، نسلها عوض میشوند، اما همچنان از جایی عمیق در حافظه یک سرزمین شنیده میشود.
وقتی از هنرمند و مسئولیت اجتماعی سخن میگوییم، نباید همهچیز را به زخمها، شکستها و دلگرفتگیها محدود کنیم.
ملتی که تنها زخمهایش را روایت کند، ممکن است روزی فراموش کند که در تاریکترین سالهایش نیز چراغهایی روشن بودهاند.
باید از امید هم گفت.
از آنان که ماندند.
از آنان که با هر تغییر باد، جهت عوض نکردند، برای منفعتی زودگذر رنگ نباختند و در پیچوخم سالها، نسبت خود را با مردم، میهن و باورهایشان از یاد نبردند.
زیرا ارزش بعضی انسانها تنها در آنچه میآفرینند نیست، در این است که وقتی روزگار آنان را به آزمون میگذارد، چه کسی باقی میمانند.
زمان هیاهوی شهرت را خاموش میکند، برقِ موفقیتهای زودگذر را میگیرد و از میان انبوه نامها، تنها آنان را نگاه میدارد که میان آنچه گفتهاند و آنچه زیستهاند، فاصلهای نبوده است.
شاید به همین دلیل است که
برای من، ستار یکی از همانهاست.
ستار تنها خوانندهای با صدایی کمنظیر و ماندگار در موسیقی ایران نیست، او بخشی از حافظه عاطفی چند نسل از ایرانیان است.
صدای او برای بسیاری از ما، راهی است به خانههایی که دیگر نیستند، به کوچههایی که در مهِ خاطره ماندهاند، به جوانیهایی که گذشتهاند، به عشقهایی که شاید تنها ردّی از آنها در یک ترانه باقی مانده باشد، و به ایرانی که سالهاست از بسیاری از ما دور افتاده، اما هرگز از جانمان بیرون نرفته است.
بعضی صداها فقط شنیده نمیشوند،
در وجود انسان خانه میکنند.
سالها بعد، کافی است چند نت آغاز شود تا ناگهان فاصلهها فرو بریزد، زمان عقب برود، آدمها بازگردند و خانهای که دیگر وجود ندارد، برای چند دقیقه دوباره روشن شود.
صدای ستار برای چند نسل از ایرانیان، چنین صدایی است.
اما آنچه جایگاه او را برای من از مرز شهرت و محبوبیت فراتر میبرد، تنها جنس یگانه و جادویی صدایش نیست.
ایستادگی اوست.
وفاداریاش به باوری که با تغییر مُدهای سیاسی روز تغییر نکرد، با منفعت و مصلحت شخصی معامله نشد و در روزهایی که وفادار ماندن آسان نبود، رنگ نباخت.
وفاداری، وقتی هیچ هزینهای ندارد، فضیلت دشواری نیست.
معنای واقعی وفاداری را باید زمانی سنجید که برای انسان هزینه دارد، زمانی که سکوت آسانتر است، تغییر موضع سودمندتر است و همراه شدن با باد، راهی هموارتر پیش پای آدم میگذارد.
در چنین لحظههایی است که شخصیت انسان آشکار میشود.
در بیش از چهار دهه گذشته، نشان شیر و خورشید بر کت ستار در کنسرتهایش برای بسیاری ، تنها یک نشان یا آرایه ظاهری نبوده است.
آن نشان کوچک، داستانی بزرگ را با خود حمل کرده است، داستان حافظه، هویت و پیوند با ایرانی که در قلب میلیونها ایرانی، در داخل و خارج از مرزهای جغرافیایی کشور، همچنان زنده است.
گاهی یک نشان کوچک، رساتر از صدها سخنرانی است.
زیرا شعار را میتوان برای یک روز سر داد،
اما حمل یک باور در طول دههها، معنای دیگری دارد.
ستار را در گردهماییهای ایرانیان نیز دیدهایم، نه فقط برای چند دقیقه، یک عکس یا ادای احترام بر صحنه ظاهر شود و سپس برود.
او آمده است، ایستاده است، راه رفته است و با مردم مانده است.
در نوروز و یلدا، در جشن سده و برنامههای فرهنگی، در گردهماییها و روزهایی که ایرانیان بیش از هر زمان دیگری به همبستگی و حفظ پیوندهای ملی خود نیاز داشتهاند، حضور او تنها حضور یک خواننده نبوده است، برای بسیاری، نشانهای از همسرنوشتی بوده است.
همینجا شاید تفاوت میان «محبوب بودن» و «مردمی ماندن» آشکار شود.
محبوبیت را میتوان با یک ترانه به دست آورد.
شهرت را میتوان با صحنه و رسانه گسترش داد.
اما مردمی ماندن، پروژه یک شب و یک سال نیست.
آزمونِ یک عمر است.
تاریخ نیز سرانجام هنرمندان را تنها با شمار آثار، تعداد کنسرتها، جوایز یا وسعت شهرتشان داوری نمیکند.
پرسشی عمیقتر باقی میماند:
هنگامی که مردم به صدای او، حضور او و همدلی او نیاز داشتند، کجا ایستاده بود؟
آیا در لحظهای که سکوت کمهزینهتر بود، خاموش ماند؟
آیا هنگامی که تغییر جهت منفعت بیشتری داشت، جهت عوض کرد؟
یا مسئولیتِ ایستادن را پذیرفت؟
درباره ستار، پاسخ برای بسیاری از ایرانیان روشن است:
او کنار مردمش ماند.
ستار سالها برای ایران و ایرانی خوانده است ، با صدایی که تقلیدپذیر نیست و جایگاهش در حافظه موسیقی ایران تکرارشدنی نخواهد بود.
اما شاید روزی که نسلهای آینده به کارنامه او نگاه کنند، تنها ترانهها نباشند که دربارهاش سخن بگویند.
شاید آنچه بیش از همه باقی بماند، پیوندی باشد که در تمام این سالها با مردم و هویت تاریخی ایران حفظ کرد.
او تنها برای مردم نخواند،
در بزنگاههای عاطفی، فرهنگی و ملی نیز کنار آنان ایستاد.
و شاید معنای والاتر هنر همین باشد:
هنرمند، صدای مردم را نه فقط هنگام آواز، بلکه در لحظه مسئولیت نیز تنها نگذارد.
سرانجام، زمان از همه ما عبور خواهد کرد.
روزی صحنهها خالی میشوند.
نورها خاموش میشوند.
تشویقها پایان مییابند.
و حتی صدایی که زمانی سالنی را به لرزه درمیآورد، به خاطره بدل میشود.
اما تاریخ از ما نخواهد پرسید چند بار تشویق شدیم، چند بار ناممان بر سردر سالنها نشست یا چه سهمی از نور و شهرت داشتیم.
پرسش تاریخ سادهتر و بیرحمانهتر است:
وقتی میهن به حافظه، وفاداری و شهامت نیاز داشت، کجا ایستادید؟
ستار از آن هنرمندانی است که صدایش بخشی از خاطره ایران شد و ایستادگیاش، بخشی از معنای آن صدا.
و شاید راز ماندگاری نیز همین باشد.
ایران در طول تاریخ، بیش از آنکه با هیاهوی فرصتطلبان زنده مانده باشد، با همین وفاداریهای آرام و پرهزینه دوام آورده است ، با انسانهایی که وطن را نه فقط در روزهای جشن و پیروزی، بلکه در روزهای تنهایی، غربت و دشواری نیز دوست داشتهاند.
و شاید باشکوهترین تعریفِ هنر همین باشد:
آنگاه که صدا خاموش میشود،
شرافتِ ایستادن هنوز شنیده شود.
