آیا روسیه ناتو را آزمایش می‌کند؟

خبرنامه گویا - سفر اعلام‌نشده جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، به مسکو را نمی‌توان به‌سادگی یک مأموریت «تقریباً معمول» دانست؛ توصیفی که دونالد ترامپ برای کم‌اهمیت جلوه‌دادن آن به کار برد. رسانه‌های آمریکایی به نقل از منابع آگاه می‌گویند رتکلیف مأموریت داشت به روسیه هشدار دهد که از هرگونه حمله یا اقدام تحریک‌آمیز علیه اعضای ناتو خودداری کند. او همچنین درباره همکاری مسکو با تهران و پیامدهای بسته‌ماندن تنگه هرمز گفت‌وگو کرده است.

اهمیت این سفر زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم آخرین سفر یک رئیس سیا به مسکو به نوامبر ۲۰۲۱ بازمی‌گردد؛ زمانی که ویلیام برنز برای هشدار درباره حمله قریب‌الوقوع روسیه به اوکراین به پایتخت این کشور رفت. پوتین آن هشدار را نادیده گرفت و سه ماه بعد جنگ را آغاز کرد.

سناریوی محتمل لزوماً حمله گسترده ارتش روسیه به یک کشور اروپایی نیست. ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا بیشتر بر اقدامات محدود و قابل‌انکار متمرکز است: ورود پهپادها به حریم اعضای ناتو، خرابکاری، حملات سایبری، عملیات دریایی یا تعرضی کوچک که مسکو بتواند مسئولیت آن را رد کند. فرمانده ارشد ارتش آلمان نیز اخیراً گفته است روسیه با عملیات ترکیبی روزانه، واکنش و نقاط ضعف ناتو را آزمایش می‌کند.

رفتار جمهوری اسلامی پس از حملات آمریکا و اسرائیل می‌تواند از نگاه کرملین نمونه‌ای قابل بررسی باشد: گسترش ناگهانی میدان درگیری، هدف‌گرفتن چند کشور منطقه و تحمیل این محاسبه که پاسخ مستقیم ممکن است به جنگی فراگیر تبدیل شود. تهدیدهای اخیر مسکو علیه بریتانیا نیز قابل چشم‌پوشی نیست؛ سفارت روسیه گفته لندن بابت کمک پهپادی به اوکراین «هزینه خواهد داد». برای نمونه، روسیه می‌تواند در پی حمله بعدی اوکراین به یکی از پالایشگاه‌های این کشور، تأسیسات نفتی فراساحلی بریتانیا را هدف خرابکاری، حمله پهپادی یا انفجاری مشکوک قرار دهد و سپس مسئولیت آن را نپذیرد.

کاهش ذخایر تسلیحاتی غرب ممکن است مسکو را به آزمایش ناتو ترغیب کند؛ به‌ویژه آنکه این ائتلاف خواهان جنگی گسترده با روسیه نیست. چنین حمله‌ای، به‌خصوص اگر زیرساخت‌های انرژی را هدف قرار دهد، احتمالاً بازارهای مالی و انرژی جهان را نیز به‌شدت متلاطم خواهد کرد.