آیا بازار اوراق میتواند معادلات جنگ ایران را تغییر دهد؟
خبرنامه گویا ـ در حالی که نگاهها به جنگ ایران و قیمت نفت دوخته شده، خطر دیگری در بازارهای مالی آمریکا در حال شکلگیری است: بازده اوراق ۱۰ساله خزانهداری به مرز حساس ۵ درصد نزدیک شده است. روز پنجشنبه ۱۰ سپتامبر، بازده این اوراق تا ۴.۹۱ درصد بالا رفت؛ بالاترین سطح از سال ۲۰۲۳، پیش از آنکه اندکی عقبنشینی کند. اگر این نرخ برای هفتهها یا ماهها در حوالی ۵ درصد باقی بماند، فشار آن میتواند از والاستریت فراتر رفته و درست در آستانه انتخابات میاندورهای به یک مسئله سیاسی تبدیل شود.
این ریسک با بحرانهای سالهای ۲۰۰۰ و ۲۰۰۸ تفاوت دارد. در حباب داتکام مشکل اصلی ارزشگذاری نجومی شرکتهای بدون سود بود و در سال ۲۰۰۸ بحران از وامهای پرریسک مسکن آغاز شد. امروز غولهای تکنولوژی عمدتاً سودآورند و وضعیت مالی خانوارهای آمریکایی نیز نسبت به آستانه بحران مسکن متفاوت است. خطر این بار ممکن است از جای دیگری بیاید: قیمت پول.
پس از تزریق عظیم پول در دوران کرونا، آمریکا اکنون با بدهی بسیار بزرگتر، نرخهای بالا و فشار تورمی روبهروست. دفتر بودجه کنگره پیشبینی کرده هزینه خالص بهره بدهی فدرال در سال ۲۰۲۶ از یک تریلیون دلار، معادل حدود ۳.۳ درصد تولید ناخالص داخلی، عبور کند. نزدیک شدن بازده ۱۰ساله به ۵ درصد نیز میتواند ارزشگذاری سهام را تحت فشار قرار دهد و هزینه استقراض دولت، شرکتها و خانوارها را افزایش دهد.
تهدید اصلی: ۵ درصد بهعلاوه نفت ۱۰۰ دلاری
اما مسئله فقط بازار اوراق نیست. جنگ ایران قیمت انرژی را بالا برده و روز پنجشنبه نفت برنت از ۱۰۵ دلار عبور کرد؛ درست همزمان با رسیدن بازده ۱۰ساله آمریکا به بالای ۴.۹ درصد.
ترکیب نفت گران، تورم بالاتر، نرخهای بلندمدت بالا و کسری بودجه سنگین میتواند برای دولت آمریکا بسیار دشوارتر از هر یک از این عوامل بهتنهایی باشد. اگر بازار سهام نیز در چنین شرایطی دچار افت شدید شود، گزینههای سیاستگذاران محدودتر خواهد شد. کاهش نرخ بهره یا تزریق دوباره نقدینگی ممکن است بازار را آرام کند، اما همزمان خطر تشدید تورم را افزایش میدهد؛ بهویژه اگر قیمت بالای انرژی که بخشی از آن نتیجه جنگ است ادامه پیدا کند.
این وضعیت تنها چند هفته پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا اهمیت سیاسی بیشتری پیدا میکند. انتخابات روز ۳ نوامبر ۲۰۲۶ برگزار میشود و تمام ۴۳۵ کرسی مجلس نمایندگان و حدود یکسوم سنا در معرض رأی قرار دارند. اگر در اواخر سپتامبر یا اکتبر بازده ۱۰ساله از ۵ درصد عبور کند و بالا بماند، افت محسوس بورس، افزایش هزینه وام و نگرانی درباره پساندازهای بازنشستگی میتواند اقتصاد و هزینه زندگی را بار دیگر به مرکز کارزار انتخاباتی آمریکا بازگرداند.
پای جنگ ایران هم در میان است
مسئله برای واشنگتن پیچیدهتر است، زیرا جنگ ایران خود یکی از عوامل فشار بر قیمت نفت و تورم شده است. افزایش قیمت نفت و بنزین ناشی از درگیری اکنون در آستانه انتخابات میتواند به یک مسئله سیاسی داخلی تبدیل شود؛ همزمان دولت ترامپ فشار نظامی و اقتصادی بر جمهوری اسلامی را ادامه میدهد.
تا زمانی که بازارهای مالی این هزینهها را جذب کنند، واشنگتن فضای بیشتری برای ادامه سیاست کنونی خواهد داشت. اما اگر نفت بالای ۱۰۰ دلار با بازده ۵ درصدی، تورم و سقوط بازار سهام همراه شود، هزینه اقتصادی و سیاسی ادامه جنگ برای دولت ترامپ نیز افزایش خواهد یافت.
این الزاماً به معنای پایان جنگ یا تغییر سیاست آمریکا نیست. واشنگتن ممکن است فشار بر جمهوری اسلامی را تشدید کند، برای کاهش قیمت نفت و آرام کردن بازارها به سمت توافق حرکت کند یا مسیر فعلی را ادامه دهد. اما در آستانه انتخابات، هر روز ادامه جنگ میتواند بیش از گذشته با قیمت بنزین، تورم، والاستریت و در نهایت رأیدهنده آمریکایی گره بخورد.
گزارشها همزمان از تلاش میانجیها برای یافتن راهی جهت بازگشایی کامل تنگه هرمز حکایت دارد. اگر فشار نفت با یک بحران جدی در بازارهای مالی همراه شود، ارزش اقتصادی بازگشایی هرمز و کاهش قیمت انرژی برای واشنگتن بیشتر خواهد شد؛ هرچند پیامد سیاسی آن قابل پیشبینی نیست.
سورپرایز اکتبر از جایی دیگر؟
بازار آمریکا در سال ۲۰۰۰ با حباب تکنولوژی، در سال ۲۰۰۸ با بحران مسکن و در سال ۲۰۲۰ با تعطیلی اقتصاد روبهرو شد. مشکل سال ۲۰۲۶ ممکن است متفاوت باشد: هزینه پول در اقتصادی با بدهی عظیم، نفت گران و یک جنگ پرهزینه.
بازده ۵ درصدی بهخودیخود به معنای سقوط بازار نیست. اما اگر برای مدتی در آن سطح باقی بماند و با نفت بالای ۱۰۰ دلار و تورم همراه شود، آنچه امروز یک مسئله فنی در بازار اوراق به نظر میرسد، میتواند در چند هفته آینده به مسئلهای سیاسی تبدیل شود.
و شاید «سورپرایز اکتبر» امسال نه مستقیماً از میدان جنگ ایران، بلکه از جایی برسد که کمتر کسی خارج از والاستریت به آن نگاه میکند: بازار بدهی دولت آمریکا؛ بازاری که در نهایت میتواند بر محاسبات واشنگتن درباره ادامه جنگ نیز اثر بگذارد.
«مملکت در حال از هم پاشیدن است»
امامزاده در آتش سوخت
