اما پرسش اصلی همچنان باقی است: سروش و کدیور چرا ایران را ترک کردند و چه چیزی در رفتار جمهوری اسلامی تغییر کرده است؟ هر دو از چهره‌های اثرگذار فضای فکری دهه هفتاد بودند، اما در آن دوران نیز برانداز به معنای رایج آن محسوب نمی‌شدند. آنان عمدتاً خواهان تغییراتی اساسی در چهارچوب ساختار سیاسی موجود بودند، اما حتی همین میزان از نقد نیز با فشار و محدودیت حکومت روبه‌رو شد.

دیدگاه‌های آنان در طول زمان تغییر کرده است. سروش دهه هفتاد همان سروش دهه شصت نبود که در کنار محمدتقی مصباح یزدی با مارکسیست‌ها مناظره می‌کرد؛ همان‌طور که مواضع امروز او نیز با دیدگاه‌های پیشینش تفاوت دارد. کدیور نیز به‌تدریج از فقه سنتی و نظریه ولایت فقیه فاصله بیشتری گرفته است.

با وجود این تحولات، دست‌کم در بخش عمده‌ای از فعالیت فکری و سیاسی خود، هیچ‌یک خواهان انحلال کامل جمهوری اسلامی نبوده‌اند. از این منظر، آنان را نمی‌توان در شمار مخالفانی قرار داد که هدفشان عبور کامل از نظام حاکم است. بنابراین تغییر لحن حکومت در قبال آنان لزوماً نشانه افزایش تحمل منتقدان نیست؛ ممکن است تنها تلاشی برای تفکیک مخالفان خواهان براندازی از منتقدانی باشد که همچنان امکان اصلاح یا تغییر درون ساختار را منتفی نمی‌دانند.

دعوت شفاهی به بازگشت نیز به‌تنهایی چیزی را ثابت نمی‌کند. تا زمانی که جمهوری اسلامی درباره امنیت، آزادی بیان و مصونیت قضایی منتقدان تضمین عملی ندهد، سخنان وزیر ارشاد بیش از آنکه نشانه تغییر سیاست حکومت باشد، می‌تواند اقدامی تبلیغاتی و تلاشی برای نمایش چهره‌ای مداراگر از نظام تلقی شود.

پانوشت خبرنامه گویا: این مطلب برای انتشار، با حفظ مضمون و دیدگاه اصلی نویسنده، از نظر نگارشی و محتوایی ویرایش شده است.