Saturday, Nov 21, 2026

صفحه نخست » ترامپ به دنبال طرح حذف رهبران جمهوری اسلامی است*، مرتضی اسماعیل‌پور

esmailpour.jpg*تیتر این یادداشت به گزارش روزنامهٔ «اسرائیل هیوم» اشاره دارد

در تهران، صندلی رهبری و فرماندهی زودتر از آنچه در واشنگتن تصور می‌شود صاحب تازه پیدا می‌کند. وقتی علی خامنه‌ای کشته شد و پسرش مجتبی به جانشینی او رسید، هرچند همچنان ابهام بزرگی درخصوص زنده بودن مجتبی مطرح است، اما جمهوری اسلامی هم‌زمان دو چیز را آشکار کرد. بالاترین مقام حکومت در برابر جنگ آسیب‌پذیر بود و دستگاهی که از او فرمان می‌گرفت توانست به فرمانروایی دیگر تن بدهد و یا حتی به یک نام بدون حضور فیزیکی قدرت بدهد. دونالد ترامپ اگر بار دیگر درباره جنگ تصمیم بگیرد، باید برای بخش دوم این تجربه پاسخی داشته باشد. بخش اول را پیش از این، هم کاخ سفید دیده است و هم مردم ایران که رژیم ضعیف‌تر شده است.

رویترز در ۱۸ نوامبر به نقل از دو منبع مطلع گزارش داد که رومن گوفمن، رئیس موساد، در واشنگتن برای حملات مشترک تازه با آمریکا رایزنی کرده است. این گزارش از خواست اسرائیل پرده برمی‌دارد. درباره اینکه ترامپ حذف مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی را تصویب کرده باشد، سندی به دست نمی‌دهد. با این حال، اسرائیل هیوم می‌گوید ترامپ به دنبال حذف مقامات ارشد رژیم است. فاصله میان این دو گزاره، محل اختلافی جدی درباره هدف جنگ است. اسرائیل می‌تواند از واشنگتن برای آغاز عملیات همراهی بخواهد، اما رئیس‌جمهور آمریکا باید بتواند به پرسش دشوارتری پاسخ دهد: روزی که عملیات تمام شد، حکومت در تهران چه کاری را که امروز از عهده‌اش برمی‌آید، دیگر نمی‌تواند انجام دهد؟ ترامپ با پاسخ به سؤال دوم این‌گونه افکار عمومی را همسو با جنگ می‌کند. ترامپ مدام از خطر اتمی رژیم و تصمیم مقامات ارشد رژیم برای ساخت بمب اتم صحبت می‌کند.

جانشین خامنه‌ای و درس جنگ گذشته

انتقال قدرت از پدر به پسر برای حکومتی که با وعده برچیدن حکومت موروثی به قدرت رسید، معنایی فراتر از طنز تاریخ دارد. در لحظه خطر، حفظ توافق میان صاحبان قدرت چنان اهمیتی پیدا کرد که هزینه سیاسی جانشینی خانوادگی را پذیرفتند، هرچند همچنان ابهام زنده بودن مجتبی مطرح می‌شود. برای سپاه، ارزش آن توافق در این بود که فردای مرگ رهبر، فرمانده و زیردست هنوز می‌دانستند امضای چه کسی اعتبار دارد. برای مردم ایران، همان توافق معنای دیگری داشت و اساساً موافق حکومت جمهوری اسلامی نیستند و حتی در یکی از بحرانی‌ترین لحظه‌های تاریخ جمهوری اسلامی، انتخاب رهبر همچنان در انحصار حلقه‌ای ماند که بقای سیاسی‌اش به نتیجه انتخاب وابسته بود.

از همین‌جا می‌توان درباره حذف فرماندهان در جنگ داوری کرد. تصور اینکه مرگ یک رهبر یا فرمانده ممکن است خطرناک باشد، عمدتاً تصمیمی حساس را به تأخیر می‌اندازد. آن تأخیر در میانه نبرد اهمیت نظامی دارد. اما اگر جانشین او همان بودجه را در اختیار بگیرد، از همان مصونیت برخوردار باشد و برای اجرای همان سیاست پاداش بگیرد، اما در عمل دیگر آن نتیجه را نگیرند، مسئله اصلی همچنان پابرجا می‌ماند. ضرورت راهبردی برای واشنگتن این است که قدرت فرماندهی رژیم را در تعریف هدف جنگ وارد کند و همان نتیجه‌ای را مشاهده کند که برای آن برنامه‌ریزی کرده است. این نکته مهم است که شمار مقام‌های کشته‌شده برای سنجیدن میزان تحقق آن هدف، معیار گمراه‌کننده‌ای است و مهم، میزان اثرگذاری تغییرات در ساختار فرماندهی است.

چه کسی هزینه بازسازی قدرت رژیم را می‌دهد؟

در ارزیابی خسارت جنگ، یک انبار موشک را می‌توان روی تصویر ماهواره‌ای دید. تصمیمی که فردا اعتبار بازسازی همان انبار را تأمین می‌کند، در تصویر دیده نمی‌شود. این تفاوت برای یک خانواده ایرانی کاملاً ملموس است. در اینجا مبحث اثرگذاری مهم می‌شود. وقتی منابع کشور دوباره صرف اولویت‌های سپاه شود، هزینه تصمیمی که پشت درهای بسته گرفته‌اند، از درآمد و امکانات مردمی پرداخت می‌شود که در گرفتنش سهمی نداشته‌اند.

ترامپ نباید براساس سیاستی مقطعی اقدامی کند که نابودی بخشی از حاکمیت رخ دهد و بخشی دیگر به اجبار تن به تسلیم بدهد، اما پس از چند سال دوباره همان بحران بازگردد. نباید نادیده گرفت که اگر دستگاه حاکم فرصتی مجدد پیدا کند، صورت‌حساب فعلی خود را به جامعه منتقل می‌کند و با سرکوب بقای خود را تحمیل خواهد کرد.

سرویس پژوهشی کنگره آمریکا در ارزیابی سپتامبر، تداوم حملات مقطعی و تشدید عملیات را در کنار آتش‌بس و توافق مذاکره‌شده بررسی کرد. برای سنجش این گزینه‌ها، یک سؤال عملی از تعبیر مبهم «تضعیف رژیم» کارآمدتر است. اگر شش ماه پس از توقف درگیری، سپاه بتواند منابع کشور را دوباره به همان تعهدات نظامی اختصاص دهد و درباره ازسرگیری بحران تصمیم بگیرد، واشنگتن دقیقاً چه به دست آورده است؟ خریدن شش ماه زمان گاهی ارزش دارد. ارزش آن به کاری بستگی دارد که در آن فاصله انجام می‌شود و به کسانی که اختیار تصمیم بعدی را پیدا می‌کنند، اما بازگشت رژیم به سیستم قبل، تمام نتایج مطلوب را بی‌اثر می‌کند.

مرز میان شکست رژیم و پیروزی ایران

در خلیج فارس، دولتی که باید آب آشامیدنی شهرهایش را تأمین کند، موفقیت آمریکا را با تعداد تغییرات در رأس سپاه نمی‌سنجد. برای آن دولت مهم است که یک بحران سیاسی در تهران تا چه اندازه می‌تواند زندگی روزمره شهروندانش را مختل کند و هدف نهایی آنان حذف سایه تهدید است. در داخل ایران نیز معیار روشن است. آیا کم شدن قدرت جمهوری اسلامی برای ایرانیان امکان بیشتری فراهم می‌کند که خواست خود را انتخاب کنند، درباره منابع کشور تصمیم بگیرند و حکومت را پاسخ‌گو کنند؟ رژیمی ممکن است در میدان جنگ عقب بنشیند و در زندان‌ها و دادگاه‌هایش همچنان دست بالا را داشته باشد؛ پس برای کشورهای همسایه و مردم ایران، مسئله اصلی پایان یافتن تهدید ساختاری رژیم است، نه تضعیف مقطعی آن.

ترامپ برای اثبات توان آمریکا در وارد کردن ضربه‌ای دیگر، به جنگ محدود تازه‌ای نیاز ندارد، بلکه به نتیجه‌ای پایدار نیاز دارد. آنچه هنوز به اثبات نیاز دارد، در مرحله اول، توان واشنگتن در تبدیل برتری نظامی به محدودیتی پایدار بر اختیار جنگ‌افروزی جمهوری اسلامی است و در مرحله دوم، از میان رفتن کامل تهدیدی به نام جمهوری اسلامی.

اگر پس از جنگ، فرمانده بعدی همچنان بتواند به نام حکومت و ساختار رژیم تصمیم بگیرد و هزینه‌اش را به مردم تحمیل کند، تاریخ آن دوره را با نام فرماندهی که کشته شد به یاد نخواهد آورد. آنچه به یاد می‌ماند، اختیار بزرگی است که به جانشین او رسید. از این منظر، مسئله اصلی نه تعداد مقام‌های حذف‌شده، بلکه از میان رفتن توان ساختاری جمهوری اسلامی برای بازتولید همان سیاست‌ها و تهدیدهاست.

مرتضی اسماعیل‌پور ـ پژوهشگر امور استراتژیک



Copyright© 1998 - 2026 Gooya.com - سردبیر خبرنامه: [email protected] تبلیغات: [email protected] Cookie & Privacy Policy