از میان نگرانیهای کاذب فراوانی که بخشهایی از اپوزیسیون آن به آن دچار است و ترس خود از مسائل دیگر را در قالب آن فرافکنی میکند، یکی هم نگرانی از نتیجه رفراندومی است که قرار است درمورد نظام آینده ایران تصمیم بگیرد.
برای ورود تحلیلی به این نگرانی لازم است که هر فرد و گروهی در ابتدای کار تکلیف خود را با مفهوم دمکراسی و ساختارهای تبلور یافته از آن چون رفراندوم مشخص کند.
سوال ساده و روشن این است که آیا ما به دمکراسی با تمام کاستیهای آن به عنوان بهترین راه فعلی برای رسیدن به آزادی و فردایی بهتر برای ایران آن، باور داریم یا نه؟
اگر کسی به دمکراسی باور ندارد و فکر و رای خود یا گروه سیاسی خود را بالاتر از خرد جمعی اکثریت مردم میداند یا فکر میکند اکثریت نادان هستند و فقط او یا گروه متبوعش میفهمند یا به حقیقت خالص دسترسی دارند بهتر است صادقانه بدان اعتراف کند و تکلیف خود را با دمکراسی و مردم ایران روشن کند و صریحا بگوید به دیکتاتوری و صرفا اجرای نظر گروه متبوع خود باور دارد و پایبند دمکراسی نیستند و نخواهند بود.
نکته مهم بعدی اینکه اکثر این نگرانهای نتیجه رفراندوم که از قضا بسیاری از آن جزء انقلاب آفرینان سال ۵۷ یا طرفداران افراد و گروههای سیاسی آن هستند، به رفراندوم سال ۱۳۵۸ استناد و نتایج فاجعه بار آن استناد میکنند.
در وهله اول باید گفت که هرچند به شبهههای جدی که به آمار و اعداد اعلام شده در رفراندوم سال ۵۸ وارد شده، طی سالهای اخیر به طور مستند و متواتر پرداخته شده است، اما اگر نتیجه نهایی -نه اعداد دروغین اعلام شده- را به عنوان نظر مردم ایران بپذیریم، باید گفت که از علل اصلی اقبال مردم به حکومت اسلامی جوی بود که به جز گروههای مذهبی، گروههای سیاسی که بعدا توسط جمهوری اسلامی حذف و کنار زده شدند، در میان مردم تبلیغ و ترویج میکردند.
افراد و گروههایی که به دلیل تفکرات ایدئولوژیک خود در آن زمان و بدون هرگونه توجه واقعی به مردم و سرنوشت آینده آنان، آیتالله خمینی را به مقام "امام امت" رساندند، قاتلین بالفطرهای چون "صادق خلخالی" را در صدر لیستهای انتخاباتی خود قرار دادند و از حجاب اجباری عملا حمایت کردند و آجرهای بنیان حکومت اسلامی را روی هم گذاشتند و مردم به کنار، حتی قادر به پیشبینی و پیشگیری از حذف خود در جریان خدعهگری شیعی و بنیادگرای حکومت اسلامی نشدند.
اینها به کنار اما مهمترین نقد به این نوع نگرانی درمورد نتیجه رفراندوم ۵۸ این است که چگونه این افراد به خود اجازه میدهند، سطح درک و آگاهی مردم در بستر انقلاب ۵۷ را با آگاهی کنونی مردم ایران، خصوصا با توجه به جریان آزاد اطلاعات، فضای رسانهای آلترناتیو و به عرصه رسیدن نسلی از جوانان که هیچ چیز مقدس و کورکورانهای برای آنان وجود ندارد و همه چیز را با عقل، تجربه و علم به چالش میکشند مقایسه کنند.
چرا باید کسانی خود با نوع تفکر و جزمنگریهای خود بخشی از علت فاجعه حکومت اسلامی بودند به خود اجازه دهند که اکنون و امروز درمورد مردم ایران قیاس به نفس نمایند و به مردمی که شعور سیاسی و آگاهی خود را بارها به نمایش گذاشته، طی دو دهه اخیر همواره یک قدم از معدل شعور اپوزیسیون جلوتر بودهاند توهین نموده، روش تفکری و شیوه عمل خود در سالهای ابتدایی انقلاب را به آنان نسبت دهند.
با نگاهی دقیقتر اما میتوان گفت که اصل این نگرانی احتمالا از جای دیگری سرچشمه میگیرد.
واقعیت این است که برخی از این افراد و گروهها به عنوان اپوزیسیون برای خود یک جایگاه- حداقل- معنوی تعریف کردهاند که هویت و شخصیت آنان را شکل میدهد.
از سویی به طور طبیعی در فردای گذار از حکومت اسلامی تمام جریان اپوزیسیون وارد مسیر جدیدی میشود و حداقل انتظار از آن این است که به پروژه ساختن آینده ایران بپیوندد، دیدگاههای مورد نظر خود را در جامعه آزاد تبلیغ و اطلاع رسانی کند و زیربنای سازنده احزابی متنوع و از نحلههای فکری متعدد در ایران آینده باشد که هم لازمه دمکراسی است و هم در واقع این احزاب و گروهها قرار است ضمن حفظ هویت خود و احترام به حضور دیگری قدرت را به طور نوبتی و بر اساس رای و نظر مردم در آینده ایران در دست بگیرند.
مساله اما این است که برخی از این افراد و گروهها، در آینده سیاسی ایران و در میان مردم و گروههای سیاسی تازهنفسی که از درون ایران شکل خواهد گرفت، جایی برای خود نمیبینند و حس میکنند که در انتخابهای شایستهسالارانه بعدی که قرار است در پیشگاه مردم و برای کسب رای آنان انجام شود و در بستر آن قرار است با سیلی از استعدادهای تازه، خلاق و آشنا به شرایط ایران -که پس از رهایی از سرکوب داخلی از درون ایران فعال شدهاند- رقابت کنند، شانس چندانی ندارند.
بدین ترتیب باید اذعان داشت که در خوشبینانه ترین برداشتها، بخشهایی از اپوزیسیون، بدون اینکه واقعا طرفدار حکومت اسلامی باشد به نوعی همزیستی با آن رسیده است و هویت و شخصیت فردی، سیاسی و اجتماعی خود را در بقای آن میبیند.
به این شکل که این افراد و گروهها از حکومت اسلامی که شدیدترین اختناق سیاسی را بر جامعه تحمیل کرده، مردم را با گرفتار کردن در بدترین شرایط اقتصادی، خاکسترنشین نموده، مخالفان خود را اعدام و زندانی میکند، انتقاد و اعلام مخالفت مینمایند و با منتقد و بخشی از جریان اپوزیسیون بودن اعتبار و هویت کسب میکنند-، اما نه آن قدر مخالفت جدی و عملی که باعث از بین رفتن حکومت و طبعا ناقض این تعادل هویت دهنده شود.
در چنین شرایطی درک اینکه هر لحظه و ساعت زودتر رفتن حکومت اسلامی چقدر برای مردم ایران مهم است، برای این افراد و گروهها به دلیل آن همزیستی اشاره شده سخت میشود و دامنه این کنش محافظتی میتواند تا بدانجا بکشد که آنان برای صیانت از آن هویت اعتبار بخشنده به زندگی و عمرشان -به طور ناخودآگاه هم که شده- در بزنگاههایی که حیات رژیم به طور جدی تهدید میشود به دلیل تهدید شدن همزمان آن ماهیت هویتبخش، در جهت بقای حکومت اسلامی فعالیت کنند.
نگرانی از نتیجه رفراندوم هم در واقع یکی از این بسترهای فرافکنانه است.
در حالیکه اگر موضوع واقعا رفراندوم باشد هم مردم ایران آگاه و هوشیار هستند و با مردمان ۵۰ سال پیش و شیوه تفکری آنان تفاوت اساسی دارند و اسیر آن بازیها نمیشوند و هم بعد از رفتن حکومت اسلامی تمام گروههای سیاسی فرصت برای ابراز نظر و آشنا کردن مردم با خود را خواهند داشت و جایی برای نگرانی از این جهت هم وجود دارد.
همه اینها اما همچنان که در ابتدا هم که گفته شد به شرط باورمندی به دمکراسی است.
در عمل و بعد از تعیین نوع حکومت نیز قرار است تمام این احزاب و گروههای متنوع و مخالف یکدیگر مثل تمام دمکراسیهای دیگر کیک قدرت را تقسیم و دست به دست کنند.






![one21].jpg](https://news.gooya.com/2026/11/21/one21%5D.jpg)












