بازگشت "گل ممد" در قالب "کل محمود"، فرهاد سلمانيان

۱. در رمان "کليدر" محمود دولت آبادی، داستان راهزنی به نام "گل ممد" روايت می‌شود که در ميانه‌ی دهه‌ی ۲۰ در سوزن‌ده و سرولايت، منطقه‌ای ميان سبزوار و نيشابور با بستگان و ياران خود عليه زمين‌داران زمان می‌شورد و سعی دارد (رابين هود-وار) دارايی‌های ثروتمندان را بگيرد و به فقيران بدهد! عملکرد و سياست‌های "گل‌ممد"ی دولت نهم برای نمايش‌های عيارگونه و حماسی در عرصه‌ی سياست، با هدف برداشت از خزانه‌ی عمومی و دادن صدقه به فقيران، که يادآور منش راهزنانی مانند "گل ممد" در رمان کليدر است؛ پيش از انتخابات به نقطه‌ی اوج خود رسيده است. دولت نهم بی‌شباهت به شخصيت "گل ممد" در رمان کليدر نيست که اين بار به نوعی در برابر روحانيان ثروتمند سربرآورده است.

در اين ميان خزانه‌ی "ملت" و تلويزيون دولتی که هزينه‌های اشتراک آن روی تمام قبض‌های آب و برق ديده و از محل هزينه‌های مردمی اداره می‌شود؛ محلی است مناسب برای تبليغات دولت نهم. در واقع دولت نهم با خرج مجموع موافقان و مخالفان خود، از صدا و سيما برای خود تبليغ می‌کند؛ چون به هر حال در پرداخت اين نوع هزينه‌های عمومی معمولاً کسی مستثنا نيست.

۲. دولت نهم در فعاليت‌های انتخاباتی می‌تواند با پخش پول و مواد خوراکی در ميان مردم، از بخش‌های توسعه نيافته برای خريد و جمع‌آوری ر‌أی استفاده کند و تاکنون نيز از همين روش استفاده کرده و بر جا مانده است. دولت نيازهای اوليه، خواست‌های همگانی مردم را نيز در همان داشتن چندهزار تومان پول نقد و سيب‌زمينی خلاصه می‌کند و مشروعيت و بقای خود را نه از آگاهی و آزادی مردم؛ بلکه از پاسخ‌های بسيار زودگذر و بی‌ريشه به توسعه‌نيافتگی جامعه می‌گيرد. اين يعنی شرطی کردن جامعه. اين نوع تصور ابتدايی از عدالت، اقتصاد و رفاه مردم و مبارزه با فساد،‌تلاش سياسی و دستبردهای اقتصادی برای بازسازی صحنه‌هايی از فيلم امام علی يا احيای روايت‌های ۱۴۰۰ سال گذشته‌ی خرابه‌های کوفه در روستاهای ايران و شهرهای توسعه نيافته در واقع سرکشی به همان دستاوردهای سياست‌های آبادسازی کشور محسوب می‌شود! البته پول‌پراکنی‌ها هرگز نقشی بلندمدت و عميق در توسعه نخواهند داشت. جای پرسش باقی است که اين دولت با چه ميزان بدهی و هزينه‌های صرف شده جای خود را به دولت‌های بعدی خواهد داد. دولت نهم با اين گونه ريخت‌وپاش‌های انتخاباتی، الگوی مصرف سرمايه‌ها را نيز نه تنها در عرصه‌ی سياسی، بلکه در جامعه مسخ می‌کند؛ زيرا در اين نوع گرايش پوپوليستی هيچ نوع راهبرد يا راهکار بلندمدتی جز خواست تمديد دوره‌ی رياست جمهوری وجود ندارد که سرمايه‌های موجود را به سوی تأمين منافع ملی بلندمدت سوق دهد. مردمی که به اين دولت بنگرند، جز انديشه در کوتاه‌مدت و پرداخت سطحی به نيازهای اوليه نمی‌آموزند. توهين‌آميز بودن چنين رويکردی در سياست را می‌توان با آزمايش روان‌شناس و پزشک روسی، ايوان پاولوف توضيح داد که سگ‌ها را پس از گرسنه نگه‌داشتن برای دريافت پاسخ‌های شرطی سير می‌کرد. شرطی کردن لايه‌های نيازمند جامعه برای دادن رأی، با مشوق‌هايی مانند ميوه و سيب‌زمينی و چک‌پول از همان قاعده‌ای پيروی می‌کند که پاولوف برای شرطی کردن سگ‌ها از آن استفاده می‌کرد.

۳. می‌توان پرسيد آيا بهتر نبود، پول‌هايی که برای خريد رأی، مستقيماً به دست مردم سپرده می‌شوند، صرف ساخت روستاها و ايجاد زيرساخت‌های مورد نياز برای اشتغال و زندگی مردم آنجا می‌شدند؟ دولت نهم تمام نيروی خود را برای کسب رأی توده‌های روستايی و مردم فقير جمع کرده است؛ زيرا می‌داند جز در ميان اقليتی از نظاميان و روحانيان، در ميان ساير قشرها جايی ندارد و اين را نظرسنجی اخير دانشجويان دانشگاه تهران و انتخابات نمادين آنها به خوبی نشان می‌دهد. سفر به روستاها به‌منظور تبليغ برای احمدی نژاد حرکتی سازماندهی شده برای نادان‌پروری و استحمار مردمی است که امکان دسترسی به مراکز آموزشی را نداشته‌اند. آنها شايد بر اين اساس تصميم به تمديد دولت نهم بگيرند، اما باز جای سرشکستگی برای سياست‌های "گل ممدی" باقی است که قشرهايی که همان دولت هيچ امکانی برای آموزش و آگاهی آنها فراهم نکرده و آنها را محروم دانسته است، او را به کار می‌گمارند، نه کسانی که براساس آزادی، آگاهی و درک عميق رأی می‌دهند.