شایان ذکر است که پیش از این حادثه، بحرانی مشابه نیزدر پنج سال پیش رخ داده بود که طی آن حدود هشت تا ده هزار نفر در پی تنش‌های شدید دیپلماتیک بین این دو کشور، طی دو روز به شهر "سبته" هجوم بردند. در آن ماجرا اکثریتِ بزرگسالان ظرف چند روز به مراکش بازگردانده شدند و تنها حدود هزار و پانصد کودک و نوجوان زیر سن قانونی در اسپانیا ماندگار شدند که نگهداری آن‌ها به مسئله‌ای حقوقی و پرچالش تبدیل شد.

سه عامل اصلی باعث شکل‌گیریِ ناگهانی این موج بی‌سابقه شد:

این ماجرا همان‌طور که درهمین سایت گویا خواندیم دو سال پیش شروع شد؛ زمانی که یک مرد الجزایری از راه دریا، شناکنان خودش را به اسپانیا رساند، اما پلیس او را دستگیر کرد و تحویل مراکش داد. این مرد الجزایری علیه پلیس اسپانیا به دادگاه شکایت کرد و مدعی شد که طبق قانون، بازگرداندن فوری و بدون تشریفات فقط مربوط به مرز خاکی است، نه راه دریا.

دادگاه اسپانیا نیز حق را به او داد و حکم کرد که پلیس حق برخورد و اخراج فوری شناگران دریا را بدون تشکیل پرونده حقوقی ندارد. وقتی خبر این رأی دادگاه در شبکه‌های اجتماعی (تیک‌تاک، اینستاگرام و فیس‌بوک) پخش شد، به اشتباه این برداشت شکل گرفت که «ورود از دریا قانونی شده و پلیس کاری با شناگران ندارد»، در حالی که رأی دادگاه صرفاً الزام به طی کردن روند قانونی بررسی پرونده بود و به معنی اعطای پناهندگی یا مجوز ورود آزادانه نبود.

وقتی خبر این رأی دادگاه در شبکه‌های اجتماعی (تیک‌تاک، اینستاگرام و فیس‌بوک) پخش شد، به اشتباه این برداشت شکل گرفت که «ورود از دریا قانونی شده و پلیس کاری با شناگران ندارد»، در حالی که رأی دادگاه صرفاً الزام به طی کردن روند قانونی بررسی پرونده بود و به معنی اعطای پناهندگی یا مجوز ورود آزادانه نبود.

همزمان با این رأی دادگاه، صفحات و گروه‌های آنلاین با ویدیوهای آموزشی، نقشه‌های دقیق مسیرهای کم‌خطر شنا و زمان‌بندی تردد قایق‌های گشت‌زنی مرزی را دست‌به‌دست کردند. این اطلاع‌رسانی لحظه‌ای و سازماندهی در شبکه‌های اجتماعی باعث شد ده‌ها هزار نفر هم‌زمان از سراسر مراکش به سمت "فنیدق" حرکت کنند.

.دلیل اصلی این حرکت، وضعیت بد اقتصادی و ناامیدی مردم مراکش بود. درآمد این شهر قبلاً از راه قاچاق کالا به شهر «سبته» در اسپانیا تأمین می‌شد؛ اما وقتی راه‌های مرزی بسته شد و شغل دیگری هم در شهر وجود نداشت، مردم با رکود و بیکاری شدیدی مواجه شدند.

از طرف دیگر، شهر «سبته» با اینکه خودش صنعت متنوعی ندارد و حدود سی درصد بیکاری دارد، ولی چون بخشی از خاک اسپانیا محسوب می‌شود برای جوانان مراکشی مثل یک سکوی پرتاب به اروپا است، جایی که امید دارند از طریق آن وارد کشورهای اروپایی شوند و شغل و زندگی بهتری پیدا کنند.

این رکود سنگین اقتصادی در" فنیدق" همراه با نرخ بالای بیکاری جوانان و ناامیدی عمیق در سراسر مراکش، وقتی با آگاهی از رأی دادگاه و تصور باز بودن مسیر دریایی ترکیب شد، موجی غیرقابل کنترل از جوانان را روانه دریا کرد.

با وجود این حجم سنگین از هجوم ، بخش عمده‌ای از این جمعیت شصت هزار نفری طی همان چند روز اول تصمیم به بازگشت گرفتند زیرا آنها به محض ورود به "سبته" با شرایط بسیار سخت و غیرمنتظره‌ای روبرو شدند.

نخست اینکه بسیاری تصور می‌کردند با رسیدن به "سبته" کار تمام است و می‌توانند بلافاصله وارد خاک اصلی اسپانیا و قاره اروپا شوند؛ اما این شهر محدوده بسیار کوچک و محصوری، تحت کنترل شدید قوانین شنگن است. منطقه شنگن مجموعه‌ای از کشورهای اروپایی است که مرزهای داخلی میان خود را حذف کرده‌اند تا تردد بدون پاسپورت ممکن شود، اما مرزهای خارجی خود را به شدت کنترل می‌کنند؛ به همین دلیل ورود به شهری مثل" سبته " به معنی امکان سفر آزادانه به بقیه کشورهای اروپایی نیست و مقامات اسپانیایی نیز صراحتاً اعلام کردند ورود غیرقانونی به این شهر به هیچ وجه مجوز انتقال به خاک اصلی اسپانیا یا اعطای پناهندگی نخواهد بود.

از آنجا که مراکش کشوری جنگ‌زده محسوب نمی‌شود، پرونده‌های بزرگسالان رد شده و حکم اخراج برای آن‌ها صادر می‌شود؛ موضوعی که هزاران نفر را در یک بن‌بست جغرافیایی و حقوقی بلاتکلیف رها کرد، چرا که دیگر نه راهی برای رفتن به اروپا داشتند و نه امکان ماندن.

علاوه بر این، ورود ناگهانی این جمعیت عظیم به شهر کوچک " سبته" سیستم خدمات‌رسانی این شهرِ بالای هشتاد هزار نفری را کاملاً فلج کرد و با تعطیلی فروشگاه‌ها یا امتناع آن‌ها از فروش مواد غذایی، بسیاری از جوانان روزهای متوالی بدون آب و غذای مناسب با لباس‌های خیس روی خیابان‌ها و صخره‌ها خوابیدند.

کسانی که با دیدن ویدیوهای تیک‌تاک و شایعاتی مبنی بر استقبال و اعطای شغل و مدرک آمده بودند، با دیدن حضور سنگین نیروهای ارتش و عدم امکان استقرار، دچار سرخوردگی عمیق شدند.

بسیاری از کسانی که پشیمان شده بودند حتی منتظر اتوبوس‌ها و هماهنگی‌های مرزی هم نماندند؛ آن‌ها از وضعیت اسفبار، بن‌بست حقوقی و بی‌نتیجه بودن ورودشان چنان سرخورده شده بودند که عطای ماندن را به لقایش بخشیدند و درست از همان راهی که آمده بودند-- یعنی زدن دوباره به دل دریا و شنا کردن به سمت ساحل مراکش--خودشان را نجات دادند و برگشتند؛ هرچند این بازگشت شناکنان خطرات بسیار سنگینی داشت و چه بسا ممکن بود در مسیر برگشت در دریا جان خود را از دست بدهند، با این حال گزارش‌ها نشان می‌دهد بیشتر آن‌ها توانستند سالمً به ساحل مراکش بازگردند. این تصمیم خودجوش نشان‌دهنده عمق یاس و بی‌تفاوتی بود که پس از فروپاشی تصورات خیال‌بافانه‌شان در فضای مجازی، با آن روبرو شدند.

در حال حاضر تنها حدود سه هزار نفر درشهر "سبته" باقی مانده‌اند که بخش قابل توجهی از آن‌ها را کودکان و نوجوانان زیر سن قانونی (بی‌سرپرست) تشکیل می‌دهند. طبق قوانین بین‌المللی، اخراج فوری افراد زیر هجده سال ممنوع است و این افراد در مراکز حمایتی نگهداری می‌شوند، اما مابقی بزرگسالان باقی‌مانده پس از طی مراحل قانونی به مراکش بازگردانده خواهند شد.

طی این هجومِ اخیر، ده‌ها نفر جان خود را از دست دادند که آمارها آن را بیش از سی نفر برآورد می‌کنند. علت اصلی تلفات، غرق‌شدگی به دلیل خستگی مفرط، جریان‌های شدید دریا و شنا با وسایل نامتعارف بود که در بالا اشاره شد. همچنین سنگین شدن لباس‌های خیس، ازدحام شدید جمعیت، و افتادن افراد زیر دست‌ و پا هنگام عبور از صخره‌ها و دیواره‌های مرزی، از دیگر دلایل اصلی این فاجعه انسانی به شمار می‌رود.

ریشه تاریخی و سیاسی مسئله: از نظر تاریخی شهر "سبته" بیش از ششصد سال پیش به تصرف پرتغال درآمد و حدود چهارصد سال پیش به اسپانیا واگذار شد. اسپانیا با این استدلال که این شهر پیش از تشکیل دولت مدرن مراکش متعلق به آنها بوده، آن را پس از استقلال مراکش در حدود هفتاد سال پیش تحویل نداد؛ در حالی که مراکش آن را «سرزمین اشغالی» و آخرین بقایای استعمار در آفریقا می‌داند. این اختلاف عمیق تاریخی و سیاسی باعث شده تا مراکش در مقاطع مختلف با کاهش نظارت مرزی در "فنیدق" از موج مهاجران بعنوان ابزارِ فشارِ سیاسی بر اسپانیا استفاده کند.