هاشمی رفسنجانی و عبور از بحران، محمدرضا نسب عبداللهی - روزنامه نگار در شیراز

اکبرهاشمی رفسنجانی،پس از هفت هفته غیبت پی در پی در نماز جمعه تهران،جمعه 26 تیر در اولین حضورش در نماز جمعه بعد از دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران راهکارهای پنج گانه ای را برای برون رفت از آنچه که "بحران در کشور"خوانده،ارایه کرد.

اکبرهاشمی رفسنجانی پس از آنکه در اول خرداد سال جاری در نماز جعه تهران حاضر شد،سکوت کرد تا اینکه در هفته هشتم پس از اول خرداد به نماز جمعه بازگشت.در فاصله غیبت آقای هاشمی رفسنجانی، «هشتم خرداد: احمد خاتمی،15 خرداد: احمد جنتی،22 خرداد (روز انتخابات):محمد امامی کاشانی،29 خرداد: آیت الله علی خامنه ای،پنجم تیر: احمد خاتمی،12 تیر: احمد جنتی و 19 تیر: محمد امامی کاشانی»خطبه های نماز جمعه تهران را خواندند.

برون رفت از بحران

آقای هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه 26 تیر راهکارهای خود را برای بازگرداندن "اعتماد به جامعه و برون رفت از بحران" ارزیابی کرد.او این راهکار ها را«حرکت در چارچوب قانون،دادن فرصت سخن گفتن به همه افراد در صدا و سیما،آزادی کسانی که در جریان رویدادهای پس از انتخابات بازداشت شدند،عدم ایجاد محدودیت برای رسانه ها و دلجویی از آسیب دیدگان و خانواده قربانیان ناآرامی ها» اعلام کرد.

آقای هاشمی رفسنجانی تاکید کرد که راهکارهای خود را با برخی از اعضای مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام که به فکر آن ها اعتماد داشته،مطرح کرده است.

نامه به آیه الله خامنه ای

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام پیش از نماز جمعه 26 تیر،دست کم دو بار دیگر نیز نظرات خود را درباره مسائل پیرامون انتخابات ریاست جمهوری اعلام کرده بود.

او پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، نامه ای به آیه الله علی خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی نوشت و در آن با اشاره به سکوت پنج ساله اش تاکید کرد که " ادامه وضع موجود را به صلاح نظام و کشور"نمی داند.

اشاره رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام به اتهام زنی محمود احمدی نژاد در جریان مناظره انتخاباتی با میرحسین موسوی بود.آقای احمدی نژاد در این مناظره زنده که از تلویزیون دولتی ایران پخش می شد، خانواده آقای هاشمی رفسنجانی را به فساد مالی متهم کرد.

اکبر هاشمی رفسنجانی در نامه اش از دو پیشنهادی نیز سخن گفت که به گفته او "عملا پذیرفته نشد".

او درباره این دو پیشنهاد در نامه خود نوشت:«در مراسم بزرگداشت سالگرد امام(ره) به آقای احمدی‌نژاد گفتم که در اظهارات او خلاف‌گویی‌‌های فراوانی وجود داشته و ادعای کذب تماس تلفنی من با یکی از سران عرب و ادعای کارگردانی مبارزات انتخاباتی رقبا و اتهامات ناروا به جمعی از بزرگان نظام، از جمله جناب آقای ناطق نوری و فرزندان من و بدتر از همه زیرسئوال بردن اقدامات امام راحل را یادآوری و پیشنهاد کردم با صراحت اتهام‌های نادرست را پس بگیرد که نیازی به اقدامات قانونی افراد و خانواده‌هایی که ناجوانمردانه و مظلومانه هدف تیرهای ناسزاگویی قرار گرفته‌اند، نباشد.»

آقای هاشمی رفسنجانی پیشنهاد دوم خود را اینگونه شرح داد:«از صدا و سیما هم خواسته شد که فرصتی در اختیار طرفهای ذیحق براساس مقررات سازمان قرار دهد که از خود دفاع نمایند. گرچه در گذشته به بخشی از این اتهامات پاسخ داده شده و رئیس قوه قضاییه وقت جناب آقای یزدی در پایان کار ریاست جمهوری اینجانب، در عمل به اصل 142 قانون اساسی رسماً اعلام پاکی و منزّه بودن خانواده رئیس‌جمهور و حتی کم‌شدن دارایی‌ها در دوران مسئولیت را نمودند، ولی تکرار اتهام تکرار جواب را می‌طلبد.»

با این حال به گفته رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، این دو نظر که به گفته آقای هاشمی رفسنجانی"دو پیشنهاد خیرخواهانه"بوده؛پذیرفته نشد. رئیس مجلس خبرگان رهبری در عین حال تاکید کرد که رهبر ایران نیز "صلاح را در سکوت" تشخیص داده است.

ابطال انتخابات

دیگر باری که آقای هاشمی رفسنجانی،موضع خود را در قبال انتخابات اعلام کرد از زبان«محمد کوثری»،نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی مطرح شد.خبرگزاری فارس درباره دیدار اعضای كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس با هاشمي رفسنجاني به نقل از آقای کوثری نوشت:«در این دیدار از آقاي هاشمي خواستيم تا بيانيه‌اي صادر كنند و ايشان نيز اين را قبول كردند اما پس از تهيه اين بيانيه ديديم كه همان حرف‌هاي آقاي موسوي يعني ابطال انتخابات را در بيانيه آورده بودند كه مقام معظم رهبري به صراحت در نماز جمعه(22خرداد) با ابطال انتخابات مخالفت كردند و به اين ترتيب بيانيه آقاي هاشمي صادر نشد.»

خواسته های هاشمی درباره «ابطال انتخابات، دادن فرصت پاسخگویی در تلویزیون و رفع اتهام از خانواده اش»اما مورد پذیرش قرار نگرفت.آقای هاشمی رفسنجانی پس از این ناکامی ترجیح داد سکوت اختیار کند.او حتی بعد از تایید نتایج انتخابات ریاست جمهوری توسط شورای نگهبان به طور رسمی هیچ اظهارنظری نکرد.

شروع تحولی برای آینده

سکوت اکبرهاشمی رفسنجانی اما با حضورش در نماز جمعه 26 تیر شکسته شد.او نماز جمعه 26 تیر را از نظر حضور گروه های سیاسی در آن به اولین نماز جمعه های جمهوری اسلامی تشبیه کرد و از آن به عنوان"شروع تحولی در آینده" نام برد.

رئیس مجلس خبرگان رهبری در نماز جمعه 26 تیر علاوه بر پیشنهادهای پنچ گانه خود برای برون رفت از "مشکلی" که او نام "بحران"بر آن گذاشت،به موارد مهم دیگری نیز اشاره کرد.

ایجاد فضای آزاد انتقادی و همراهی مسئولان و نیروهای امنیتی

آقای هاشمی که اندوه و بغض در سخنانش آشکار بود،گفت که به عنوان کسی خطیب نماز جمعه است که از روزهای نخست شکل گیری انقلاب اسلامی همراه آیه الله خمینی بوده است.او در سخنان خود از" امید و حضور آزادانه مردم در انتخابات"سخن گفت و تاکید کرد که "جمهورس اسلامی لفظ تشریفاتی نیست."

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام افزود که اکنون دوران تلخی است که "همه ضرر کرده ایم."

رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام از روزهای پایانی تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری به عنوان تردیدافکنی نام برد و گفت:«تبلیغات نادرست و عمل نادرست صدا و سیما باعث شد تا بذر تردید در ذهن مردم پیش بیاید و این تردید مثل خوره به جان ملت افتاد.»

آقای هاشمی رفسنجانی همچنین خواستار فضای "آزاد انتقادی" شد و تاکید کرد که مسئولان و نیروهای امنیتی و انتظامی در ایجاد این فضا باید یاری برسانند.

خواسته های هاشمی رفسنجانی عملی هستند؟

اکنون ناظران می پرسند که آیا خواسته های اکبرهاشمی رفسنجانی،دومین مرد قدرتمند جمهوری اسلامی عملی خواهد شد؟

به نظر نمی رسد که آقای هاشمی رفسنجانی بدون مذاکره و لابی تصمیم گرفته باشد که این خواسته ها را در نماز جمعه تهران مطرح کند.سکوت چند هفته ای او و غیبت اش از نماز جمعه می تواند دلیلی باشد بر اینکه اکبرهاشمی رفسنجانی برای بازگشت و موضع گیری به دنبال مشخص کردن خواسته های اجرایی بوده است.او در سخنان خود در نماز جمعه به طور پوشیده به این موضوع اشاره کرد و گفت که خواسته هایش را به عنوان "راه حل"هایی مطرح می کند که با برخی از اعضای مجلس خبرگان و مجمع تشخیص مصلحت نظام در میان گذاشته و "شاید هم دیگران بپذیرند و عمل کنند."

اشاره آقای هاشمی رفسنجانی به "دیگرانی که شاید این راه حل ها را بپذیرند و عمل کنند" می تواند نشان دهنده رایزنی او با مقامات ایران و حتی با رهبر جمهوری اسلامی برای اجرایی شدن آن ها باشد.

اکبرهاشمی رفسنجانی در خطبه های نماز جمعه تهران تلاش کرد که از جایگاه بی طرفانه،نقش خود را برای عبور از بحران یادآوری کند.او حتی پیش تر نیز کتابی با نام «عبور از بحران»نوشته است.اکبرهاشمی رفسنجانی در این کتاب به نقش خود در برون رفت جمهوری اسلامی از بحران های دهه 60 اشاره می کند.

او اکنون نیز می کوشد تا با نشان دادن چهره ای دلسوز و موثر در انقلاب اسلامی؛ آنچه را که "خدشه دار شدن اعتماد مردم"نامیده،ترمیم کند.از همین روست که آقای هاشمی رفسنجانی در نتیجه رایزنی های خود با مقامات جمهوری اسلامی،پیشنهادهایی را مطرح کرده است.

سکوت رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در جریان اتفاقات پس از انتخابات ریاست جمهوری، اکنون در نزد معترضان از او چهره ای ساخته که این توانایی را دارد که به عنوان دومین مرد قدرتمند ایران با تردیدزدایی،اعتماد را به آنان بازگرداند.البته آقای هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه تهران تاکید کرد که به سود یا زیان هیچ گروه سیاسی سخن نمی گوید.به همین دلیل است که نمی توان او را به عنوان یکی از رهبران آنچه که در ایران"جنبش سبز"نام گرفته،شناخت.

معترضان ترجیح می دهند که از میرحسین موسوی و مهدی کروبی به عنوان رهبران این جنبش یاد کنند.

هاشمی رفسنجانی اما با حضورش در نماز جمعه تهران و یاد کردن از خطبه خود به عنوان "شروع تحولی در آینده"تلاش می کند که در تحولات پیش رو بیش از گذشته به نقش آفرینی بپردازد.طرح خواسته های پنج گانه در این نماز جمعه،نخستین گام جدی و محکم آقای هاشمی رفسنجانی است.او حتما علاقه ندارد که در ایفای نقش خود در آنچه که "شروع تحولی برای آینده" نامیده،ناکام باشد.