هگل دو بار به ایران باستان اشاره کرد: بار اول در کتاب "درس هایی در باره فلسفه تاریخ" با این گفته که امپراتوری ایران (هخامنشیان) اولین ملت تاریخی و دولت واقعی است. فیلسوف بر این باور بود که تاریخ جهان با ایران آغاز می‌شود، زیرا برای اولین بار یک دولت مرکزی اقوام و ملل گوناگون را با حفظ تنوع فرهنگی تحت یک حکومت گرد هم آورد. و بار دوم در "درس دانشگاهی در باره زیبایی شناسی" با این اظهار نظر که ایرانیان با قبول اسلام خط، مدهب و ملیت خود را از دست دادند.

اینکه ایرانیان با قبول اسلام خط و مذهب اعراب را قبول کردند یک حقیقت تاریخی است، اما بیشتر پژوهشگران معاصر ایرانی این نظریه هگل که ایرانیان با قبول اسلام ملیت خود را از دست داده اند را رد می کنند و بر این باور هستند ایرانیان با حفظ هویت و ملیت ایرانی خود مسلمان شدند. این پژوهشگران، برای اثبات نظریه خود، به فرقه شیعه اشاره می کنند که برای آنها بیشتر به عنوان یک "دین ایرانی" و یکی از ویژگی های اساسی هویت ایرانی به شمار می آید.

انقلاب اسلامی و هویت ایرانی :

به گفته جامعه شناس آمریکایی- آلمانی مارتین ریزهبرودت (Riesebrodt Martin ) انقلاب اسلامی با مقاله ی تحقیرآمیز علیه خمینی در یک روزنامه رسمی به حرکت درآمد. این روزنامه ادعا کرد که خمینی هندی است، برای سرویس اطلاعاتی بریتانیا کار کرده و شعرهای عرفانی- شهوانی نوشته است.

ریزهبرودت ادامه می دهد که عوامل مختلف فرهنگی - سیاسی در بسیج بنیادگرایی شیعی علیه سلسله پهلوی نقش داشته‌اند که مهم ترین آنها نفوذ دیدگاه‌های غربی و دو قطبی‌ شدن اجتماعی به سنتی- مدرن بود، همچنین تأکید رژیم پهلوی بر فرهنگ ملی ایران پیش از اسلام (لغو تقویم اسلامی، برگزاری جشن های 2500 ساله ) و پیشبردن پروژه سکولاریسم در حوزه‌های آموزش نیز با مخالفت شهروندان مذهبی و سنت گریان روبرو شد. (1)

رضا شاه و محمد رضا شاه اولین شاهان در تاریخ بعد از اسلام ایران بودند که آگاهانه تلاش کردند هویت از دست رفته باستانی ایران را دوباره به ایرانیان بازگردانند که موفق نشدند.

رنسانس ایرانی در انقلاب ملی (1404)

همانطور که جنبش رنسانس در ایتالیا با بازگشت به هنر و فلسفه کلاسیک یونان و روم باستان آغاز شد، همانطور هم شعار " پهلوی برمی گرده" انقلابیون ملی به معنای "تولد دوباره"، به معنای احیای فرهنگ و هنر دوران باستان ایران است.

-----------------------------------------------------------

1 - Fundamentalismus als patriarchalische Protestbewegung. Amerikanische Protestanten (1910-28) und iranische Schiiten (1961-79) im Vergleich, 1990

مسعود امیرخلیلی